امتیازات شب قدر
به گزارش خبرگزاری بسیج استان چهارمحال و بختیاری؛ یکى از فرصتهاى بزرگ که هر سال در اختیار ما قرار مىگیرد شب قدر است؛ شبى که بهتر از هزار ماه است و انسان در آن شب مىتواند ره صد ساله را در یک شب بپیماید، اما همچنان که امیرالمومنین على علیهالسلام مىفرماید، فرصت گذراست و به غنیمت نیاز دارد «الفرصة تمر مر السحاب، فانتهزوا فرص الخیر»(1) و بدون شناخت غنیمت ممکن نیست. در این مقاله براى شناخت این فرصت بزرگ، امتیازات آن را بیان مىکنیم تا شاید گامى کوچک در این مسیر برداشته باشیم.
امتیازات شب قدر
شب مبارک قدر، امتیازات زیادى دارد که بعضى از آنها عبارتند از:
1ـ شب قدر قلب ماه رمضان است، ماهى که ماه خدا و بهترین ماهها است.
«عن ابى عبداللّه (علیهالسلام) قال: ان عدة الشهور عنداللّه اثنا عشر شهرا فى کتاب اللّه یوم خلق السماوات و الارض، فغرة الشهور شهراللّه عز ذکره و هو شهر رمضان و قلب شهر رمضان لیلة القدر و...»(2)
از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که فرمود: همانا تعداد ماهها نزد خداوند در کتاب خدا و در آن روزى که آسمانها و زمین را خلق کرد، دوازده ماه است و اول ماهها ماه خداست که ماه رمضان است و قلب ماه رمضان شب قدر است.
2ـ شب قدر بهتر از هزار ماه است «لیلة القدر خیر من الف شهر»(3). در تفسیر چگونگى برترى شب قدر روایات مختلف وارد و نظرات گوناگون ارائه شده است که برخى از آنها به قرار زیر است:
الفـ ارزش عبادت در آن شب از ارزش عبادت در طول هزار ماهى که شب قدر در آن نباشد، بیشتر است. علامه طباطبائى(ره) در تأیید این نظر مىفرماید: «مناسب با غرض قرآن هم همین معنا است، چون همه عنایت قرآن در این است که مردم را به خدا نزدیک و آنها را به وسیله عبادت زنده کند و زندهدارى آن شب با عبادت بهتر از عبادت هزار ماه است. ممکن است همین معنا را از آیه سوره دخان نیز استفاده کرد؛ چون در آنجا شب قدر را پر برکت خوانده و فرموده است:«انا انزلناه فى لیلة مبارکة (4)»(5)
روایات زیادى نیز مؤید این معنا هستند که از جمله آنها روایت زیر است:
«عن حمران انه سأل أباجعفر(علیهالسلام..). قال: قلت: لیلة القدر خیر من الف شهر، اى ش، عنى بذلک؟ فقال: العمل الصالح فیها من الصلاة و الزکاة و انواع الخیر خیر من العمل فى الف شهر لیس فیها لیلة القدر و لو لا ما یضاعف اللّه تبارک و تعالى للمومنین، ما بلغوا و لکن اللّه یضاعف لهم الحسنات بحبنا.»(6)
از حمران نقل شده است که گفت: از امام باقر علیهالسلام در مورد قول خداوند متعال که فرموده است: «شب قدر از هزار ماه برتر است» پرسیدم که منظور از آن چیست؟ حضرت در جواب فرمود: عمل نیک اعم از نماز و زکات و انواع خوبى در آن شب از عمل در هزار ماهى که داخلش شب قدر نباشد، برتر است و اگر خداوند متعال براى مومنان این اعمال را چندین برابر نمىکرد، آنها به آن نمىرسیدند؛ ولى خداوند تعالى به واسطه محبت ما حسنات را براى آنها چندین برابر مىکند.
3ـ شب قدر اول هر سال است.
«عن ابى عبداللّه (علیهالسلام) قال: رأس السنة لیلة القدر، یکتب فیها ما یکون من السنة الى السنة»(7)
از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که فرمود: سر سال شب قدر است که در آن شب هر چه در طول سال بعد اتفاق مىافتد، نوشته مىشود.
ناگفته نماند که منظور از اول سال در اینجا سالهاى عرفى مثل سال شمسى، میلادى یا قمرى که معیار روابط عرفى هستند، نیست؛ بلکه چنان که از روایت هم پیداست، منظور سال تقدیر است و در آن شب امور یک سال مقدر مىشود.
4ـ نزول قرآن: بزرگترین اتفاق شب قدر، نزول قرآن کریم در این شب مبارک است «إنا أنزلناه فى لیلة القدر»(8)؛ قرآنى که حاوى بزرگترین نیاز و گمشده بشر یعنى هدایت است «شهر رمضان الذى أنزل فیه القرآن هدى للناس و بینات من الهدى و الفرقان»(9). در چنین شبى خداوند رحمان به بندگانش هدیهاى داد که تا ابد برایش نظیرى نیست و همگان از آوردن همانندش عاجزند«و إن کنتم فى ریب مما نزلنا على عبدنا فأتوا بسورة من مثله و ادعوا شهداءکم من دون اللّه إن کنتم صادقین فا؛ن لمتفعلوا و لن تفعلوا فاتقوا النار التى وقودها الناس و الحجارة أعدت للکافرین»(10). در این شب فرخنده، او به خاطر رحمت بىمنتهایش براى هدایت انسانها کتابى را فرو فرستاد که تمام نیازهاى بشر در مورد هدایت را برآورده کند و نورى را فرا روى او نهاد که تا سر منزل مقصود او را راهبر باشد. اگر هدایت الهى به واسطه وحى نبود، انسان ضعیف نه تنها برنامهاى براى آخرت خویش نداشت، در مقابل ناملایمات زندگى از میان مىرفت؛ چرا که قواى ادراکى او بىپرتو نور هدایت راه به جایى نداشت. انسان معاصر هم بدون هدایت قرآن جز حیوانیت چیزى نمىفهمید و در مقابل طوفان جاهلیت نو خود را مىباخت و در منجلاب خود بینى غرق مىشد؛ چنان که در این طوفان سهمگین تنها کسانى نجات یافتهاند که سوار کشتى وحى و قرآن گشته، به آن طناب محکم الهى چنگ زدهاند.
5ـ تقدیر امور سال آینده: در شب قدر امورات سال بعد اعم از تولد، مرگ، ارزاق و غیره مقدر مىشوند.
«عن حمران انه سأل اباجعفر(علیهالسلام) عن قول اللّه عزوجل انا انزلناه فى لیلة مبارکة قال... قال اللّه عزوجل فیها یفرق کل امر حکیم قال یقدر فى لیلة القدر کل شیء یکون فى تلک السنة الى مثلها من قابل خیر و شر و طاعة و معصیة و مولود و اجل او رزق فما قدر فى تلک السنة و قضى فهم المحتوم و للّه عزوجل فیه المشیئة»(11)
از امام باقر علیهالسلام نقل شده است که فرمود:... خداوند عزوجل فرمود: در آن شب مبارک هر امر محکمى تقسیم مىشود. امام علیهالسلام فرمود: در شب قدر هر چه در سال آینده تا شب قدر دیگر از خوبى و بدى و اطاعت و عصیان و زایش و مرگ و رزق اتفاق مىافتد، مقدر مىشود و هر آنچه در آن سال مقدر و حکم شود، حتمى است و خداى عزوجل در آن اختیار دارد... .
6ـ فرو آمدن فرشتگان: در این شب فرشتگان از آسمان بر زمین فرو مىآیند و احکام سال بعد را بر ولى امر ابلاغ مىکنند.
عن أبى جعفر (علیهالسلام) قال: «... إنه لینزل فى لیلة القدر إلى ولى الامر تفسیر الامور سنة سنة یؤمر فیها فى أمر نفسه بکذا و کذا و فى أمر الناس بکذا و کذا... .»(12)
امام باقر علیهالسلام مىفرماید: در شب قدر تفسیر امور، سال به سال بر ولى امر نازل مىشود و در آن ولى امر مامور مىشود که در کار مربوط به خودش چنین و چنان و در کارهاى مربوط به دیگران چنین و چنان کند.
7ـ زنجیر شدن شیاطین: در شب قدر شیاطین زنجیر مىشوند و نمىتوانند انسانها را فریب دهند، خداوند با ایجاد دیوانگى، مرض و اسباب دیگر فساد در آنها، مانع آنها مىشود.
عن النبى (صلّىاللّهعلیهوآله) قال: «إن الشیطان لایخرج فى هذه اللیلة حتى یضىء فجرها و لایستطیع فیها على أحد بخبل أو داء أو ضرب من ضروب الفساد و لا ینفذ فیه سحر ساحر.» (13)
از پیامبر اکرم صلّىاللّهعلیهوآله روایت شده است که فرمود: همانا شیطان در این شب (شب قدر) تا هنگام طلوع سپیده خارج نمىشود و در این شب نمىتواند با دیوانگى و مرض و دیگر اقسام فساد مانع انسانها بشود و جادوى جادوگرى در آن اثر نمىکند.
آیه شریفه «سلام هى حتى مطلع الفجر«(14) هم این مطلب را تایید مىکند.
نکتهاى که در اینجا توجه به آن لازم است، این که فریب شیطان جایى معنا دارد که انسان خود در پى گناه نباشد. شیطان کسانى را فریب مىدهد که به دنبال اطاعت خداى تعالى هستند. او قسم خورده است که انسانها را از صراط مستقیم برگرداند «قال فبما أغویتنى لاقعدن لهم صراطک المستقیم»(15) و لذا کسى که در صراط مستقیم نیست، نیازى به برگرداندن و فریب دادن ندارد. بنابر این زنجیر شدن شیطان در شب قدر مانع گناه مومنینى مىشود که در اوقات دیگر در معرض فریب او هستند؛ نه آنهایى که خود در گناه غوطهورند.
8ـ بى اثر شدن سحر و جادو: سحر و جادو در این شب اثر نمىکند.
«عن النبى(صلّىاللّهعلیهوآله) قال: إن الشیطان لایخرج فى هذه اللیلة... و لاینفذ فیه سحر ساحر.»(16)
پیامبر اکرم صلّىاللّهعلیهوآله فرمود: شیطان در این شب خارج نمىشود... و در آن جادوى هیچ جادوگرى اثر نمىکند.
9ـ بخشیده شدن گناهان: در شب قدر گناهان گذشته با بهانههاى مختلف آمرزیده مىشوند.
«عن النبى(صلىاللّهعلیهوآله) قال: من قام لیلة القدر إیمانا و احتسابا غفر له ما تقدم من ذنبه.»(17)
پیامبر اکرم صلّىاللّهعلیهوآله فرمود: هر کس در شب قدر از روى ایمان و با اخلاص شب زندهدارى کند، خداى متعال گناهان گذشتهاش را مىبخشاید.
«عن أبى عبداللّه (علیهالسلام) قال إذا کان لیلة القدر و فیها یفرق کل أمر حکیم نادى مناد تلک اللیلة من بطنان العرش إن اللّه تعالى قد غفر لمن أتى قبر الحسین(علیهالسلام) فى هذه اللیلة.» (18)
امام صادق علیهالسلام فرمود: وقتى شب قدر شد که در آن هر امر محکمى جدا مىشود، در آن شب منادى از درون عرش ندا مىکند که همانا خداوند متعال کسى را که در این شب کنار قبر حسین علیهالسلام بیاید، بدون شک مىبخشد.
خواب حضرت یوسف علیهالسلام: حضرت یوسف علیهالسلام آن شب در خواب دید که خورشید و ماه به همراه یازده ستاره بر او سجده مىکنند.
«عن ابن عباس أن یوسف (علیهالسلام) رأى فى المنام لیلة الجمعة لیلة القدر أحد عشر کوکبا نزلت من السماء فسجدت له و رأى الشمس و القمر نزلا من السماء فسجدا له... .»(19)
از عبداللّه بن عباس نقل گردیده است که گفت: حضرت یوسف علیهالسلام در شب جمعه که شب قدر هم بود، در خواب دید که یازده ستاره از آسمان فروآمدند و به او سجده کردند و خورشید و ماه را هم دید که از آسمان فرو آمدند و بر او سجده نمودند. ...
پىنوشتها:
1ـ نهجالبلاغه، ص654، حکمت 21: فرصت همانند ابر مىگذرد، پس فرصتهاى خوب را غنیمت شمارید.
2ـ کافى،ج4،ص65؛ من لایحضره الفقیه، ج2، ص99.
3ـ قدر، 3.
4ـ دخان، 3: ما قرآن را در شبى پر برکت نازل کردیم.
5ـ المیزان فى تفسیرالقرآن، ج20، ص332.
6ـ کافى، ج4، ص157؛ من لایحضره الفقیه، ج2، ص158؛ وسائل الشیعه، ج10، ص351.
7ـتهذیب الاحکام، ج4، ص332.
8ـ قدر، 2: همانا ما قرآن را در شب قدر فرو فرستادیم.
9ـ بقره، 185: ماه رمضان، که در آن براى راهنمایى مردم و بیان راه روشن هدایت و جدا ساختن حق از باطل، قرآن نازل شده است.
10ـ بقره، 23-24: و اگر در آنچه بر بنده خویش نازل کردهایم در تردید هستید، سورهاى همانند آن بیاورید و جز خداى همه حاضرانتان را فراخوانید اگر راست مىگویید. و هر گاه چنین نکردهایدـ که هرگز نتوانید کردـ پس بترسید از آتشى که براى کافران مهیّا شده و هیزم آن مردمان و سنگها هستند..
11ـ کافى، ج4، ص157؛ من لایحضره الفقیه، ج2، ص158.
12ـ کافى، ج1، ص248.
13ـ مجمعالبیان، ج10، ص789.
14ـ قدر، 5: این شب رحمت و سلامت و تهنیت است تا صبحگاه.
15ـ اعراف، 16: گفت: حال که مرا نومید ساختهاى، من هم ایشان را از راه راست تو منحرف مىکنم.
16ـ مجمعالبیان، ج10، ص789 .
17ـ همان.
18ـ تهذیب الاحکام، ج6، ص49.
19ـ بحارالانوار، 12، ص218 .
گردآوردنده: علیرضا شریفی گرم دره، کارشناس مسایل مذهبی
