پاتریک وایت اولین نویسنده استرالیایی است که توانست نوبل ادبیات ۱۹۷۳ را به خاطر روایتهای حماسی و روانشناسانهاش که فصل نوینی در تاریخ ادبیات بود، از آن خود کند.
آثار وایت دربرگیرنده مسائل هویتی، پرسشهای هستیشناختی و ضعفها و ریاکاریهای بیشمار انسانی است که با استعارههای بدیع و نو درهم میآمیزد. وایت شخصیت عجیبی داشت: از پذیرش عنوان «شوالیه» که در سال ۱۹۷۰ به او تعلق گرفت، استنکاف کرد. او حتی در مراسم دریافت جایزه نوبل هم شرکت نکرد و نمایندهای فرستاد تا جایزهاش را تحویل بگیرد.
وایت تمام پولی را که از جایزه نوبل به دست آورد، صرف راهاندازی «بنیاد جایزه پاتریک وایت» نمود که همهساله به نویسندگان مستعد و خلاق تعلق میگیرد.
وی در سال ۱۹۷۹ که نامزد دریافت جایزه ادبی بوکر شده بود، درخواست کرد نامش را از میان اسامی نامزدها خط بزنند تا با این کار شانس دریافت این جایزه را به نویسندگان جوانتر بدهد. وایت یکبار دیگر هم وقتی دیگر در قید حیات نبود، برای رمان «مرد نقاش» نامزد جایزه بوکرِ نویسندگانِ مُرده شد. وایت در عمر ۷۸ سالهاش، ۱۲ رمان، سه مجموعه داستان کوتاه، و هشت نمایشنامه نوشت.
رمان «مُردهها و زندهها» که در سال ۱۹۴۱ منتشر شده است، زندگی یک خانواده غمگین را در لندن افسرده روایت میکند؛ داستان خواهر و برادری به نامهای ادن و الیوت استندیش و مادرشان کاترین. هریک از این سه زیر یک سقف مشترک زندگی متفاوتی دارند و در خلوت خود در جستوجوی غایت زندگی هستند. وایت این رمان را تاریکترین اثرش میداند. «مُردهها و زندهها» جزو هزار و یک کتابی است که باید پیش از مرگ خواند.
رمان درخت انسان نیز که در سال روایت شده است به زندگی خانواده پارکر در طول چند دهه میپردازد. محوریت رمان را این سوال شکل میدهد: انسان کیست و حقیقت وجودی او چیست؟ خود وایت در معرفی درخت انسان اینگونه مینویسد: «سطح زندگی را بسیار ملالآور، یکنواخت و زشت یافتم. میبایست ظرافتی در قلب این زشتی نهفته میبود تا این حیات را معنا میبخشید. در جستوجوی آن جوهر ناب، رمان درخت انسان متولد شد.» این رمان جزو هزارویک کتابی است که باید پیش از مرگ خواند.
رمان آقای وُس که در سال ۱۹۵۷ منتشر شده است،اولین موفقیت چشمگیر وایت در استرالیا بود و در همان سال انتشارش توانست جایزه ادبی مایلز فرانکلین را از آن او کند. «آقای وُس» بر اساس زندگی کاشف و طبیعیدان پروسی به نام لودویگ لایشهارت در قرن نوزدهم میلادی نگاشته شده که در سفری در بیابانهای استرالیا ناپدید میشود. «آقای وُس» سفری است مکاشفهآمیز در روح و ذهن شخصیتهای داستان. این رمان جزو هزارویک کتابی است که باید پیش از مرگ خواند.
رمان ارابهسواران که در سال ۱۹۶۱منتشر شده است در لیست پرفروشترینهای زمان خود قرار گرفت و جایزه فرانکلین را برای وایت به ارمغان آورد. همچنین برنده نشان طلای انجمن ادبیات استرالیا در سال ۱۹۶۵ شد. در رمان «ارابهسواران»، وایت تمثیلات توراتی را به اوج هنری میرساند. این رمان روایت چهار نفر است که تنها حلقهی اتصال آنها تجربه اسرارآمیز ارابه آتشین حزقیال نبی است.
رمان مرد نقاش در سال ۲۰۱۰ و بیش از ۳۰ سال پس از انتشارش نامزد دریافت جایزه بوکر نویسندگان مُرده شد. وایت در این رمان علاوه بر روایت زندگی یک نقاش که در اصل بر اساس بیوگرافی خودش است، به مباحثی چون معنای زندگی، جستوجوی حقیقت و رنجهای یک هنرمند میپردازد. شاید بهترین تصویر رمان این جمله وایت باشد که شمای کلی رمان را در خود دارد: «هیچچیز به اندازه انسان، غیرانسانی نیست!»
رمان تولدِ دوباره اِدی توآیبورن در همان سال انتشارش یعنی در ۱۹۷۹، نامزد دریافت جایزه ادبی بوکر شد، اما وایت درخواست کرد تا نام او را از میان اسامی نامزدها خط بزنند تا با این کار شانس دریافت این جایزه را به نویسندگان جوانتر بدهد. همانند بیشتر آثار وایت، محوریت این رمان نیز مساله هویت است؛ مشاجرات یک ماجراجو به نام هربرت مورفی با مادرش که ادعا میکند او «ادی» دخترِ مادرش است.
مجموعه آثار پاتریک وایت با ترجمه سارا مصطفاپور و از سوی نشر «شورآفرین» منتشر میشود.
