خلق قهرمان در سینمای ایران با استفاده از شخصیت جاوید الاثر حاج احمد متوسلیان

به گزارش سرویس بسیج بنیاد روایت خبرگزاری بسیج، هفتاد و هشتمین برنامه «سینماروایت» با نمایش و نقد و بررسی فیلم سینمایی«ایستاده درغبار» با موضوع زندگی  فرمانده لشگر 27 محمد رسول الله(ص)، جاوید الاثر حاج احمد متوسلیان در مجتمع فرهنگی هنری اسوه  برگزار شد.
در این نشست که با استقبال قابل توجه علاقمندان سینما مواجه شده بود، محمد حسین مهدویان نویسنده و کارگردان، هادی حجازی فر بازیگرنقش جاوید الاثر متوسلیان و حبیب اله والی نژاد، تهیه کننده حضور داشتند. همچنین امیر قادری منتقد برجسته کشور نیز در جلسه حضور داشت و به نقد و بررسی ابعاد مختلف فیلم پرداخت. رسول شادمانی، مدیر روابط عمومی انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس  نیز به عنوان مجری و کارشناس برنامه نیز اجرای برنامه و مدیریت بخش پرسش و پاسخ تماشاچیان از عوامل فیلم را بر عهده داشت.

در ابتدای نشست مهدویان در پاسخ به این سوال مجری برنامه که این فیلم مستند است یا داستان، عنوان کرد: پرداختن به این موضوع را بحث مفیدی نمی دانم ولی در جواب می گویم که اگر سینما را انسان فرض کنیم، همه پذیرفته ایم که انسان یا مرد و یا زن است؛ باید بگویم که فیلم ما هم زن و هم مرد است. وضعیت و خاصیتی دو گانه در این مورد این اثر برقرار است؛ بخشی از مستندسازان قدیمی این فیلم را مستند نمی دانند و عده ای از کسانی که سال ها فیلم سینمایی ساخته اند هم می گویند که این اثر داستانی نیست. این فیلم به لحاظ سبک و نحوه روای تبرای نمایش روی پرده سینما طراحی و ساخته شده است.

والی نژاد در ادامه در مورد این اثر، گفت: این فیلم حاصل زحمات یک گروه جوان ولی در عین حال با تجربه است و از زمان تولید تا اکران سه الی چهار سال زمان برده. کار تحقیق آن سه سال طول کشیده است و بعد از آن به مرحله فیلم نامه و تولید رسیدیم. گروه تولید با باورهای خودشان این کار سخت را انجام دادند چرا که ما باید در ابتدا خودمان "حاج احمد متوسلیان" را درک می کردیم.  زحمت شبانه روزی برای ساخت این اثر  لذت بخش بود.

قادری هم در بخش اول صحبت های خود، اظهار داشت: از آخرین باری که در جلسه نقد یک فیلم ایرانی حضور پیدا کردم چند سالی می گذرد. باید این نکته را بگویم که این ایده را در جای دیگری سراغ ندارم و برای اولین بار در تاریخ سینماست که چنین قالبی از مستند و سینمایی به وجود آمده است. در این فیلم گویا برای گفتگوهای مستند یک فیلم سینمایی ساخته شده است. در سینما ایده داشتن کاری راحت  و گام ابتدایی داستان است و در اجراست که به یک هنر و اثر خوب تبدیل می شود. این فیلم می خواهد خود داستان مستند باشد و تبدیل شدن تصاویر به فیلم در اجرا به خوبی درآمده و تاثیر گذار و باورپذیر شده است. وقتی به صورت اتفاقی بخشی تصاویر آخرین روزهای زمستان را دیدم، فکر کردم که چقدر تصاویر به واقعیت نزدیک است و در عین حال بحث های دراماتیک هم خیلی ظریف در آن لحاظ شده است.

در ادامه این عوامل فیلم و منتقد سینمایی، ضمن شنیدن انتقادات و نظرات مخاطبین  به سوالات آن ها پاسخ گفتند.
والی نژاد در پاسخ به سوالی در مورد تغییر در زمان اکران ایستاده در غبار، گفت: همه فیلم ها برای اکران طراحی دارند و اکران مثل تولید فیلم روند خود را دارد؛ در مورد این فیلم نیز به وقت خود خبر اکران آن اعلام می شود.

مهدویان هم در این زمینه، افزود: می خواستیم فیلم را اول اردیبهشت اکران کنیم و برنامه ریزی آن هم انجام شده بود ولی بعد از جلسه ای که سرمایه گذار، پخش کننده و تهییه کننده با هم داشتند به این نتیجه رسیدند که زمان مناسبی برای اکران فیلم نیست و اکران آن به زمان دیگری موکول شد.

والی نژاد در جواب این سوال که گویا خانواده حاج احمد متوسلیان به بخش هایی از روایت فیلم، اعتراض داشتند، تصریح کرد: تحقیقات این فیلم چند سال زمان برده و فیلم نامه آن بر اساس مستندات و گفتگو با خانواده، همرزمان و استفاده از مستندات نوشته شده است. آقای گل علی بابایی، نویسنده کتاب عمپای صاعقه گفتند که فیلم «ایستاده در غبار» بر مبنای مستندات تاریخی ساخته شده است. سال ها است که  برای شهدا در روایت فتح اثر تولید کردیم و همه زندگی ما برای شهدا و جنگ بوده است.  در امرود این فیلم اعضای خانواده ایشان ، مشکلی ندارند و فقط یکی از اعضای خانواده سوالی کرد و ما هم پاسخ او را دادیم. باید بگویم که ما این آثار را برای خانواده شهدا تولید می کنیم و بدون اجازه آن ها کاری نخواهیم کرد.

قادری در همین زمینه، تاکید کرد: درست است که این فیلم در مورد یک شخصیت و داستان واقعی است ولی قرار نیست نتیجه فیلم منجر به رضایت خانواده فرد و حتی خود سوژه شود. فکر می کنم که سینما هم نباید وارد این موضوع شود.
مهدویان در پاسخ به سوال مخاطبی در مورد دیالوگ ها و صدابرداری اثر، اظهار داشت: ما صدایی سر صحنه ضبط نکردیم و فقط صدابردار صدای آمبیانس و افکت را سر صحنه ضبط کرده است چرا که بنا نبود در فیلم  دیالوگ بازیگران شنیده شود.
یک از حضار به نام احمدی مقدم که خود را فیلم نامه نویس معرفی کرد با تقدیر از تولید غیر کلیشه ای  فیلم ایستاده در غبار، گفت: در این اثر یک متوسلیان باور پذیر جذاب خلق شده است.
مهدویان هم در مورد نظر این مخاطب، تصریح کرد: در این اثر یک رفتار عادی که فیلم ساز راجع به یک شخصیت دارد را  انجام دادم و فکر می کنم یکی از دلایل عجیب بودن آن اتفاقی است که تاکنون در سینمای جنگ افتاده و افراد یک رفتار طبیعی را انجام نداده اند. ما هم نبوغ و نوآوری خاصی در این کار  نداشتیم؛ ما یک کار عادی انجام دادیم و به دلیل این که به قدری کارهای غیر عادی انجام می شود، گاهی اوقات کارهای طبیعی شگفت انگیز به نظر می رسد.

قادری  در همین زمینه تاکید کرد: این فیلم جزئیاتی از شخصیت می سازد که در شخصیت پردازی سینمای داستانی ایران کمتر دیده ایم. مشکل سینمای ایران این است که نمی تواند قهرمان بسازد و اگر هم می سازیم باورپذیر نیست. در این فیلم از یک شخصیت واقعی برای خلق قهرمان استفاده شده است.

در بخش دیگری از این نشست هادی حجازی فر در مورد ایفای نقش جاوید الاثر حاج احمد متوسلیان، عنوان کرد: بازی در نقش حاج احمد متوسلیان  بسیار سخت بود و زمانی که برای این نقش انتخاب شدم تا شروع کار کوتاه بود و فرصت فکر کردن و ترسیدن از نقش را نداشتم.  برای این نقش الگویی برای بازی کردن نداشتم و گریم سنگین این فیلم سه ساعت و نیم طول می کشید.. شخصیت احمد متوسلیان که یک جنگوی به معنای واقعی کلمه است و یک مرتبه برای ایفای نقش به کوه های مریوان رفتم که از نظر بدنی برایم سخت بود. فکر می کنم به خاطر صبرم  بر انجام ندادن بعضی نقش هایی که پیشنهاد شد، بازی در این اثر به نوعی پاداش کارم بود و به عنوان نقطه عطفی کاری ام محسوب می شود. انتظار بازخوردهای خوب از مخاطبان را هم نداشتم و برای این موضوع خوشحال هستم.

در این بخش از نشست سینما روایت، انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس با تقدیم هدیه ای از هادی حجازی فر بازیگر توانمند نقش جاوید الاثر  تقدیر و تشکر به عمل آمد و حجازی فر هدیه خود را از دست حبیب اله والی نژاد تهیه کننده ایستاده درغبار، ریافت کرد.

در ادامه مهدویان در جواب به نظر مخاطبی درمورد احتمال تکراری شدن  این فرم در آثار بعدی تولید شده توسط این کارگردان، پرش های زمانی در این اثر و نمایش صحنه هایی برای نشان دادن معنویت شخصیت فیلم، عنوان کرد: در مورد تغییر در فرم کار برای آینده، فکر وایده هایی داریم و اصرار بر تکرار این فرم در آثار بعدی ندارم. بنده روحیه تجربه گر دارم و دوست چیزهای جدیدی را  در سینما تجربه کنم.  این فیلم مقاطعی از زندگی این شخصیت است و ما انتخاب هایی  از زندگی او داریم و نمی توانیم تمام دقایقی زندگی او را به تصویر بکشیم.اعتقاد ندارم که صرف نمایش قرآن خواندن و تسبیح دست گرفتن، نشان دهنده معنویت یک فرد باشد.  فکر می کنم در سینما باید هرچیزی تبدیل به کنش و رفتار شود تا قابل درک و فهم باشد. نوع مواجهه احمد متوسلیان با اتفاقات، نشان دهنده نوع تفکر و اندیشه اوست و  باید معنویت را در رفتارهای یک کاراکتر در فیلم دنبال کنیم.

مهدویان در پاسخ به سوال مخاطبی درمورد سفارشی بودن ساخت ایستاده در غبار، تصریح کرد: بعد از آخرین روزهای زمستان از من خواستند که درباره چند شخصیت کار کنم ولی فکر می کردم که تکرار قبلی است و حرف تازه ای ندارم و استقبال نکردم.  درگیر چند کار با موضوع تاریخ معاصر شدم ولی به خاطر اصرار دوستانی که به مشورت و نگاه فرهنگی آن ها اعتماد دارم تصمیم گرفتم پژوهش این کار را انجام بدهم. به آن ها هم گفتم بعد از شروع به تحقیق ثر، اگر پذیرفتم که می توانم کار خوبی بسازم، این کار را ادامه می دهم. بخش زیادی از این سه سال به روند انس گرفتن من با شخصیت "احمد متوسلیان" گذشت و هرچه جلوتر رفتم فهمیدم که احمد متوسلیان  خیلی متفاوت از کلیشه های مرسوم در سینمای جنگ است و نشان دادن این شخصیت می تواند برای مردم جالب باشد چرا که او فردی با واکنش های عجیب و غریب شخصیتی است.

قادری در مورد نظر مخاطبی در مورد ایده تولید ایستاده در غبار، تصریح کرد: نتوانستم ایده فیلم را به کپی بودن متهم کنم چرا که نمونه داخلی و خارجی برای آن سراغ ندارم و باید بگویم که «ایستاده در غبار» در اجرا خوب درآمده است.

قادری در پاسخ به این سوال مجری برنامه که ایستاده درغبار چه تاثیری می تواند در روند سینمای ایران داشته باشد، اظهار داشت: ایستاده در غبار قابلیت های بیانی سینما را گسترش می دهد و بخاطر ساختن شخصیت و قهرمان یکی از کمبودهای سینمای ایران را جبران می کند. امیدوارم سازندگان اثر، این فضا را در جایی خارج از فضای دولتی ادامه دهند چرا که در طول زمان، قهرمان ساختن برای چنین گروه هایی به ضد خود تبدیل می شود. عجیب است که هر دو فیلم «بادیگارد» و «ایستاده در غبار» را موسسه هنری رسانه ای اوج می سازد. در فیلم«ایستاده در غبار» با قهرمانی روبرو هستیم که برای محافظت از جان یک نوجوان شانزده، هفده ساله با همرزمش درگیر می شود و حتی به سویش چنگال پرتاب می کند، اما در «بادیگارد»صحبت از یک قهرمان است که با اعتقاد به عمل خود از جان عده ای آدم خاص در برابر مردم محافظت می کند. این دو نگاه نمی تواند در شرایط عادی مربوط به یک موسسه باشد و به نظر می رسد که این مجموعه هدف ندارد و می خواهد گروه های مختلف را زیر یک پرچم جمع کند. امیدوارم  گروه های فیلم سازی در یک فضای رقابتی بتوانند فردیت خود را پیدا کرده  محصولات خودشان را تولید کنند.

مهدویان هم در پاسخ به سوال یکی از مخاطبان در مورد انتخاب متفاوت بودن سبک تولید ایستاده در غبار، عنوان کرد: در این فیلم سبک را خودمان انتخاب کردیم. سبک قابل سفارش نیست و اگر هم کسی به ما سفارش می داد، نمی توانستیم بسازیم. این فیلم تلاشی برای کشف ظرفیت های بیانی بود. دیدیم که در سینمای جنگ همه مدل فیلم ساخته شده و ما به دنبال این بودیم که داستانمان را طوری تعریف کنیم که به دل مخاطب بنشیند.

قادری هم در همین زمینه افزود: برای ساختن قهرمان باید از ایدئولوژی فاصله بگیریم و خودمان باید به عنوان یک فرد احساس قهرمان بودن کنیم تا بتوانیم یک قهرمان بسازیم. این فیلم سعی نکرد خود را نشان بدهد و این یکی از مهم ترین ویژگی های فیلم است که در سینمای پرادای ایران کم تر اتفاق می افتد. این فیلم از این فرصت بهره برد که یک سری جزئیاتی را به عین خود تبدیل کند و کنار هم گذاشتن صادقانه و بدون غلو آن ها فیلم را به نتایجی فراتر از تصور و انتظار تماشاگر رسانده است.

مهدویان در پاسخ به  سوالی در مورد تدوین فیلم، اظهار داشت: در این اثر با جزئیات سرصحنه فیلم برداری می کردیم و تمام حرکات دوربین طراحی شده است. برای رسیدن به یک ترکیب درست از ویژگی های تصویربرداری سینمای مستند استفاده می کنیم ولی به لحاظ ساخت، این اثر شیوه های فیلم سازی قصه گو را دنبال کرده است.

دربخش پایانی  نشست سینما روایت، والی نژاد، با بیان این که این فیلم ها باید ساخته شوند تا راه باز شود، تصریح کرد: «ایستاده در غبار» یک خط شکنی و شروع است و امیدواریم که بقیه این کار را ادامه بدهند.

حجازی فر هم در پایان با تقدیر از تیم تولید ایستاده در غبار، گفت: حضور در این کار و بازی در نقش جاویدالاثر حاج احمد "متوسلیان" باعث افتخار من است و از تیم بازیگران برای کمک به بهتر دیده شدن این نقش تشکر می کنم.