بصیرت افزایی، نیاز جامعه امروز
موضوع بسیار مهمی که چندین سال مورد تاکید رهبر فرزانه انقلاب بوده و از دغدغه های جدی ایشان به حساب می آید و توجه نکردن به آن، خواصی را در دامن استکبار گرفتار کرده، بصیرت داشتن افراد در مسایل اجتماعی، سیاسی و حتی اخلاقی است.
بصیرت کلمه ای است که در قرآن کریم با مشتقات مختلف،بارها تکرار شده و به معنی نگاه دقیق و روشن به امور است.
قرآن کریم بصیرت را از ویژگی های مهم انبیاء عنوان کرده و می فرماید:
« والذکر عبادنا ابراهیم و اسحاق و یعقوب اولی الایدی والابصار»/ سوره ص، آیه 45
« و به خاطر بیاور بندگان ما ابراهیم و اسحاق و یعقوب را، صاحبان دست های(نیرومند) و چشم های(بینا) »
حضرت امیرالمومنین(ع) بصیرت را این چنین معنی می کنند:
« بصیر کسی است که وقتی چیزی را شنید، فکر می کند و وقتی که دید، نگاه عمیق می کند و از عبرت ها نفع می برد.»
بسیاری از انسان ها هستند که از کنار هر سخن یا اتفاقی که با آن ها بر می خورند، با سطحی نگری و ساده اندیشی می گذرند و یا برای آن علت هایی نادرست و گاه واهی و پوچ می تراشند ولی برخی اهل تفکر، دقت و تیزبینی هستند.
بصیر کسی است که در مورد دیگران، زود قضاوت نمی کند و به راحتی تأیید و یا رد نمی کند و هیچ گاه دل به شایعات و رسانه های مزدور و بیگانه نمی سپارد. بصیر از تکرار شدن تاریخ، عبرت گرفته و سریع به کسی اعتماد نمی کند، وی در دین و مذهب خود نیز تیزبین است و فریب عرفان های نوظهور و حتی اسلام و شیعه ای که از انگلیس صادر شده را نمی خورد و به تعبیری،دارای بصیرت دینی و مذهبی است.
از صدر اسلام، همیشه برای ضربه زدن به دین، با نام همان دین وارد می شدند، همچون قرآن برسرنیزه کردن در جنگ صفین از سوی معاویه با پیشنهادعمرو عاص و ده ها نمونه دیگر، در زمان حال نیز، به نوعی قرآن ها را بر سر نیزه کرده اند و تنها انسان های بصیر می توانند در این معرکه بسیار سرنوشت ساز، جان سالم به در ببرند.
در جنگ صفین دیدند جوانی به حضرت امیرالمومنین(ع) توهین می کند. هاشم مرقات که از اصحاب بصیر مولا بود، علت عمل زشت او را پرسید،او جواب داد: « به دو علت: نخست اینکه صاحب شما(امیرالمومنین) نماز نمی خواند! و دوم این که او قاتل عثمان است!»، هاشم مرقات دست او را گرفت و در بین یاران مولا برد و گفت: «اطرافیان امام علی(ع) را ببین؛ او اویس قرنی است که در عبادت، زبان زد خاص و عام می باشد، او عمار است که از خواص نبی اکرم(ص) بوده و...؛ آیا اینها در رکاب یک بی نماز می جنگند!!!، ضمن اینکه همان هایی که اکنون ادعای خون خواهی عثمان را می کنند،دستشان به خون عثمان آغشته شده است».
محمدبن عتبه با اینکه پسردایی معاویه بود، امیرالمومنین(ع) به وی علاقه خاصی داشتند و عتبه از اصحاب بصیر ایشان بود. روزی معاویه به محمد گفت: «چرا از ما جدا شده ای، با این که از خویشان ما هستی؟» وی جواب داد: «به اطرافیان تو نگاه کردم،دیدم یک مشت انسان های کلک و فاسد هستند و انسان های زاهد و با تقوا در اطراف علی بن ابیطالب(ع) اجتماع کرده اند و بنابراین راه برایم معلوم شد.»ولی سرانجام محمد بن عتبه به دست معاویه به شهادت رسید.
انسان به راحتی می تواند در زمان تصمیم گیری های اجتماعی و انتخاب افراد،به اطرافیان و حامیان آن ها نگاه کرده و درست تشخیص بدهد، آنچنانکه در ایام انتخابات می توان با دقت در رسانه های بیگانگان و دنیای غرب و اینکه آن ها ازچه کسی حمایت می کنند و برعکس از چه کسی هراس دارند و برای او سم پاشی می کنند؟ در چنین موقعیتی دو راهی و تحیر معنایی نخواهد داشت.
قرآن کریم می فرماید:
«إن الذین اتقوا إذا مسهم طائف من الشیطان تذکروا فإذاهم مبصرون»سوره اعراف/ آیه 201
«هنگامی که دچار وسوسه های شیطان شوند، به یاد خدا می افتند و بینا(بصیر) می گردند.»
همچنین می فرماید:
«یا أیها الذین آمنوا اتقوا الله و آمنوا برسوله یوتکم کفلین من رحمته و یجعل لکم نورا تمشون به و یغفرلکم و الله غفور رحیم» سوره حدید/ آیه 28
« ای کسانی که ایمان آوردید، از مخالفت خدا بپرهیزید و به رسولش ایمان بیاورید تا دوسهم از رحمتش به شما ببخشد و برای شما نوری قرار دهد که با آن (در مسیر زندگی) راه بروید و گناهان شما را ببخشد و خداوند بسیار آمرزنده و مهربان است.»
دو رکن اصلی بصیرت عبارت است از؛ تشخیص جوانب مختلف یک کار و تسلیم نشدن در برابر احساسات و عواطف و تعصبات بی مورد، با داشتن بصیرت و نگاه به عاقبت جریان ها، بسیاری از انحرافات و فسادها در انسان و جوامع بشری به وجود نمی آید.
نکته قابل توجه این است که بصیرت، تنها کثرت در عبادت نیست وگرنه افرادی همچون خواجه ربیع با اینکه در عبادت کردن، زبانزدخاص و عام بود ولی در حالی که مشغول ذکر و نماز و عبادت بود، حضرت سید الشهدا را در کربلا یاری نکرد!!! پس ضمن اینکه عبادت، جز جدایی نشدنی زندگی هر انسانی است و حتی موجب بصیرت افزایی می شود و بدون آن، حیاتی حیوانی خواهیم داشت ولی بصیرت از مقوله دیگری است که با ژرف نگری در مسایل حاصل می شود.
در مسیر کمال انسانی نیز، کسی که می خواهد در دام فتنه های ضد اخلاقی غرب قرار نگیرد و دچار هوی و هوس و شهوت نشود، باید چشمانش را باز کرده و پس از تشخیص رذایل اخلاقی خود، به فکر درمان آنها باشد.
امام علی (ع) می فرمایند:
«من رکب الهوی أدرک العمی»، کسی که بر مرکب هوا و هوس سوار شود،کوری را در یابد.
بصیر در یک کلام، یعنی قدرت تشخیص حق از باطل و این همان فرقانی است که زاییده تقوای الهی است؛ به این معنی که اگر کسی مقید به انجام واجبات و ترک محرمات بود و روحیه خدا ترسی در او وجود داشت، خداوند متعال، نوری به او عنایت می کند که به راحتی حق را از باطل تشخیص داده و بیراهه نرود.
قرآن کریم می فرماید:
« یا أیها الذین آمنوا إن تتقوا الله یجعل لکم فرقانا» سوره انفال/ آیه 29
« ای کسانی که ایمان آورده اید، اگر از مخالفت فرمان خدا بپرهیزید، برای شما وسیله ای برای جدایی حق از باطل قرار می دهد»
برخی از چیزها را با چشم سر باید دید و برخی را با چشم دل؛ شعله های نور، دیدن را برای بصر(چشم) و نور باطن، دیدن را برای بصیرت ممکن می سازد و نبود تقوا، فقدان قوه بصیرت را در پی خواهد داشت.
امین عبدی
