نقشهای برای توسعه و پیشرفت؛ اما بدون جمعیت!
به گزارش خبرگزاری بسیج، چند سالی هست که زنگ خطرها در خصوص وقوع بحران جمعیتی در کشور به صدا درآمده، ابتدا با هشدارهای کارشناسان و متخصصان آغاز شد و با گذشت زمان پرداختن به این موضوع با برگزاری نشستهای تخصصی و همایشهای محتلف رنگ و بوی جدی تری به خود گرفت و در نهایت سیاستهای کلی جمعیت در اردیبهشت ماه سال ۹۳ در جهت جبران کاهش نرخ رشد جمعیت و نرخ باروری توسط مقام معظم رهبری ابلاغ و این موضوع به یکی از اولویتهای روز کشور تبدیل شد.
سیاستهایی که در ۱۴ بند تمامی ابعاد مربوط به جمعیت از جمله، ارتقای پویایی و جوانی جمعیت با افزایش نرخ باروری، رفع موانع ازدواج، اختصاص تسهیلات به مادران در دوران بارداری و شیردهی، تحکیم بنیان خانواده، ترویج سبک زندگی اسلامی-ایرانی، ارتقای امید به زندگی، باز توزیع فضایی و جغرافیایی جمعیت، مدیریت مهاجرت و... را در برگرفته و به اعتقاد تمامی کارشناسان طرحی همه جانبه برای برون رفت از این بحران است.
اهمیت این موضوع تا حدی بود که در ستاد تدوین برنامه ششم توسعه نیز کارگروهی به منظور بررسی موضوع جمعیت در این برنامه تشکیل و تبصرهای به این بحث اختصاص یابد.
بر این اساس لایحه پیشنهادی برنامه ششم توسعه به تصویت این ستاد رسید و سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور نیز پیش نویس لایحه پیشنهادی را برای تصویب نهایی به دولت ارائه کرد.
تبصره ۱۰ این لایحه پیشنهادی به اجرای سیاستهای کلی جمعیت و رفع دغدغههای مقام معظم رهبری اختصاص یافت و متن آن بدین شرح بوده است:
به منظور اجرای سیاستهای کلی جمعیت، تمامی دستگاههای اجرایی، نظامی و انتظامی ذیربط مکلفاند برنامه عملیاتی جامع مدیریت جمعیت و مهاجرت را که به تصویب هیئت وزیران میرسد برای تحقق مواد زیر اجرا نمایند:
۱. حمایت از نهاد خانواده
۲. افزایش نرخ باروری به بالاتر از سطح جانشینی
۳. رفع موانع ازدواج و تسهیل تشکیل خانواده
۴. حمایت از زوجهای نابارور برای فرزندآوری
۵. حمایت از زوجهای دارای فرزند
۶. افزایش سهم جمعیت مناطق کم تراکم، مناطق مرزی و حاشیه خلیج فارس و دریای عمان بر اساس آمایش سرزمین
اما حذف ناگهانی و کلی این تبصره در برنامه پیشنهادی دولت به مجلس تعجب همگان را برانگیخت.
مرندی: نمیدانم چه اتفاقی ناگهان منجر به حذف سیاستهای جمعیتی از برنامه ششم شد
سید علیرضا مرندی، رئیس فرهنگستان علوم پزشکی با اشاره به تشکیل کارگروه بررسی موضوع سیاستهای جمعیتی در برنامه ششم توسعه میگوید: این کارگروه به سفارش سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور و به ریاست دکتر عادل آذر، رئیس مرکز آمار ایران تشکیل و طی جلسات محتلف مسائل مورد نظر مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.
وی میافزاید: با وجود برخی مخالفتها با این مباحث در نهایت سیاستهای افزایش جمعیت در این کارگروه تصویب و به سازمان مدیریت ارائه شد و اینکه در این سازمان چه اتفاقی افتاد که منجر به حذف ناگهانی این ماده از برنامه ششم شده است نمیدانم!
مرندی تاکید میکند: سیاستهای افزایش جمعیت سیاستهای کلان کشور و مورد تاکید رهبر معظم انقلاب است و نمیتوان این سیاستها را از برنامههای مهم کشوری حذف کرد و باید راهکارهایی برای بازگشت این ماده به برنامه ششم توسعه ارائه شود.
رئیس فرهنگستان علوم پزشکی ادامه میدهد: تا آخرین جلسه کارگروه که بنده حضور داشتم بند مربوط به سیاستهای افزایش جمعیت در برنامه وجود داشت اینکه چه اتفاقی افتاده که این تبصره از برنامه حذف شده نمیدانم.
وی خاطر نشان میکند: طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده از دو سال پیش در مجلس ارائه شده اما دولت میگوید که اعتباری برای اجرایی شدن آن ندارد حتی در جلساتی با دکتر نوبخت اعلام کردیم که اگر اعتبار برای اجرای کامل طرح ندارید بندهایی از طرح را که نیازمند اعتبار کمتر است اجرا کنید اما هنوز هیچ بخشی از آن اجرایی نشده است.
برنامه ششم توسعه بیان آمال و آرزو نیست/ برنامه ارائه شده به مجلس با ادبیات برنامه نویسی فاصله دارد
کامران باقری لنکرانی، وزیر بهداشت دولت نهم نیز میگوید: در خصوص کل برنامه ششم توسعه ارائه شده به مجلس، برداشت این نیست که این برنامه برنامه نهایی مورد نظر دولت است، اینکه بین دولت و مجلس چه تعاملی وجود داشته را اطلاع ندارم اما این را میدانم که چیزی که به مجلس ارائه شده است نامش برنامه نیست.
وی با تاکید بر اینکه برنامه باید دارای اهداف و راهکارهای مشخص باشد، میافزاید: برنامه با قانون اساسی تفاوت دارد، برنامه بیان آمال و آرزو نیست؛ بلکه برنامه ششم برنامه اجرایی کشوراست.
رئیس مرکز تحقیقات سلامت دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه میدهد: آنچه در حال حاضر با عنوان برنامه به مجلس ارائه شده است، فاصله زیادی با ادبیات برنامه نویسی دارد و برای کارکرد پنج ساله کشور تاثیر چندانی نخواهد داشت.
بسیاری از معضلات کشور از جمله جمعیت در برنامه ششم نمود ندارد
لنکرانی تاکید میکند: احکام مربوط به بخش سلامت نیز در این برنامه دارای کاستیهای بسیاری است و نمیتواند پاسخگوی بسیاری از چالشهای روز به ویژه در بحث تولیت باشد و بسیارس از معضلات مهم کشور از جمله؛ جمعیت در آن نمود ندارد و با این وضعیت کارکرد برنامه توسعه را نخواهد داشت.
وی تصریح میکند: ادبیات برنامه ارائه شده بیشتر بیان چشم انداز و آمال و آرزوهاست و این هیچ کمکی به بهبود امور اجرایی کشور نمیکند، یا دولت برنامه دیگری قرار است ارائه کند و یا مجلس این برنامه را اصلاح خواهد کرد.
وزیر بهداشت دولت نهم در خصوص حذف ماده مربوط به سیاستهای جمعیتی از این برنامه میگوید: قطعا یکی از چالشهای مهم در حوزه اجتماعی بحران جمعیتی است و با این موضوع نمیتوان به صورت سطحی برخورد کرد.
لنکرانی ادامه میدهد: باید در متن برنامه ششم توسعه به صورت مشخص به موضوع سیاستهای افزایش جمعیت پرداخته شود.
قطعا جمعیت موضوعی دستوری و کوتاه مدت نیست؛ اما این دلیل بیتوجهی به آن در برنامه ششم توسعه نمیشود. طبق بررسیهای صورت گرفته مهمترین مسئله در افزایش فرزندآوری، ایجاد محیطهای حمایتی است و باید این موضوع به طور جدی در تمامی برنامههای کوتاه مدت و بلند مدت مورد توجه قرار گیرد و جایی که نیازمند حمایت است، حمایت و جایی که نیازمند تسهیلات است، تسهیلات لازم ایجاد شود تا شرایط برون رفت از این بحران فراهم شود.
در حال حاضربخش عمدهای از دانشجویان کشور را زنان تشکیل میدهند و اکثر این افراد بر سر دو راهی ادامه تحصیل یا فرزندآوری قرار میگیرند و همین امر باعث تاخیر در بچه دار شدن یا عدم فرزندآوری میشود؛ لذا شرایط لازم برای از بین بردن این فضای دوگانه باید به وجود آید.
تعجب کردیم وقتی سیاستهای جمعیتی به طور کلی از برنامه ششم حذف شد
در همین زمینه دکتر ناصر سیم فروش، رئیس قطب اورولوژی کشور یکی از مهمترین مسائل بحرانی در جامعه را موضوع جمعیت دانسته و میگوید: برای رشد و توسعه کشوردر آینده نیازمند نسل جوان و با نشاط هستیم در صورت بیتوجهی به مشکل کاهش جمعیت در آینده با جمعهای کهنسال روبرو خواهیم بود که توان ادره کشور را ندارند.
وی میافزاید: دشمنان نیز به بحرانی بودن موضوع کاهش جمعیت جوان کشور کاملا اذعان دارند و باید این مسئله مورد توجه تمامی مسئولان کشور باشد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی ادامه میدهد: همه تعجب کردیم که سیاستهای افزایش جمعیت به طور کلی از برنامه ششم توسعه حذف شد به طوریکه بسیج دانشجویی هشت دانشگاه علوم پزشکی در نامهای به وزیر بهداشت خواستار پیگیری موضوع شدند.
سیم فروش تاکید کرد: موضوع جمعیت باید در تمام برنامهها اولویت اول باشد و اگر اشتباهات گذشته در حوزه جمعیت هر چه سریعتر جبران نشود، قطعا در آیندهای نزدیک از نظر جمعیتی با فاجعهای بزرگ مواجه خواهیم شد.
وی خاطر نشان میکند: مسائل روزمره در جامعه بسیار است اما جمعیت مسئلهای استراتژیک و ریشهای است و در صورتیکه برطرف نشود، در آینده غیر قابل جبران خواهد بود. امروز نیز برای اقدام موثر دیر است و همه دستگاهها و بخشها باید به این موضوع توجه داشته باشند.
به دنبال حذف سیاستهای افزایش جمعیت از برنامه ششم توسعه دانشجویان بسیجی هشت دانشگاه علوم پزشکی در نامهای خطاب به وزیر بهداشت اعتراض خود نسبت به این موضوع را اعلام و خواستار پیگیری وی در این زمینه شدند.
دکتر هاشمی نیز در واکنش به این نامه اعلام میکند که شخصا موضوع سیاستهای جمعیتی را پیگیری میکنم و اگر در این مسیر نقصی وجود داشته باشد رفع خواهد شد و دانشجویان همچنان منتظر اقدام موثر وزیر بهداشت در این زمینه هستند!
برنامههای عملیاتی افزایش جمعیت با حذف یک ماده از بین نمیرود
دکتر محمد اسلامی، مشاور فنی دفتر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت میگوید: برنامه ششم توسعه شامل یک سری ماده (کمتر از ۴۰ماده) و یک سری برنامه عملیاتی است و حذف ماده مربوط به سیاستهای افزایش جمعیت به معنای حذف برنامههای عملیاتی در این حوزه نیست.
وی با اشاره به تشکیل کارگروه بررسی سیاستهای افزایش جمعیت به ریاست رییس مرکز آمار ایران میافزاید: سیاستهای مورد نظر اعضا در این کارگروه تصویب و در پیش نویس برنامه ششم توسعه لحاظ شد اما پس از بازنگری توسط دولت چند ماده از جمله ماده مربوط به سیاستهای جمعیتی از این برنامه حذف شد.
مشاور فنی دفتر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت ادامه میدهد: اینکه تصور شود تمامی برنامههای مربوط به سیاستهای افزایش جمعیت محدود به یک ماده بوده و با حذف آن تمامی برنامهها از بین رفته قطعا اشتباه است؛ چرا که در تقسیم کار معاونت برنامه ریزی ریاست جمهوری تمامی دستگاهها از جمله وزارت بهداشت موظف به ارائه اهداف و برنامههای خود در حوزه جمعیت شدند که اقدامات لازم در این خصوص نیز توسط دستگاهها صورت گرفته است.
اسلامی با تاکید بر اینکه یکی از اولویتهای وزارت بهداشت موضوع سیاستهای جمعیتی است، تصریح میکند: در معاونت بهداشتی وزارت بهداشت حدود ۲۰۰ برنامه در حوزههای مختلف طراحی و ارائه شده است که در این بین ۱۵ برنامه به عنوان برنامههای اولویت دار مشخص شده و بحث سیاستهای جمعیتی نیز تحت عنوان ارتقای سلامت باروری و فرزندآوری به عنوان اولویت دهم مشخص شده است.
وی اضافه میکند: نمیتوان پذیرفت که حذف یک ماده منجر به کم رنگ شدن اهداف جمعیتی میشود چرا که در برنامههای عملیاتی هدف گذاریهای صحیح در وزارت بهداشت و سایر وزارتخانهها صورت گرفته است.
مشاور فنی دفتر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت در خصوص برنامههای این وزارتخانه در حوزه جمعیت میگوید: کاهش ناباروریهای اکتسابی یکی از برنامههای وزارت بهداشت در جهت ارتقای باروری جامعه است و با اجرای آن به دنبال کاهش ناباروریهای قابل پیشگیری از طریق ارائه آموزشهای لازم به مردم هستیم.
اسلامی با اشاره به اینکه شاخص طلاق در کشور از وضعیت خوبی برخوردار نیست، اضافه میکند: یکی دیگر از برنامههای وزارت بهداشت کاهش طلاق وتحکیم بنیان خانواده از طریق افزایش رضایت زندگی زناشویی است.
به گفته وی در سال ۹۴ آمار طلاق نسبت به سال ۹۳ دو هزار مورد کمتر شد اما باید توجه داشت که آمار افزایش طلاق در کشور نگران کننده بوده به ویژه اینکه ۵۰ درصد طلاقها در پنج سال نخست زندگی اتفاق میافتد یعنی یا قبل از فرزندآوری یا نهایتا با یک فرزند.
مشاور فنی دفتر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت کاهش سزارین و افزایش زایمان طبیعی را یکی دیگر از برنامههای حوزه جمعیت وزارت بهداشت دانسته و میگوید: سزارین یکی از عوامل محدود کننده در تمایل خانوادهها در فرزندآوری است و بر همین اساس ترویج زایمان طبیعی و آموزش خانوادهها در این زمینه در دستور کار وزارت بهداشت قرار دارد.
اسلامی اضافه میکند: کاهش مرگ و میر مادران، کاهش مرگ نوزادان و کودکان یک تا ۵۹ ماهه، کاهش احتمال مرگ و میر در سنین ۳۰ تا ۷۰ سال، کاهش عوارض ناشی از بارداری و سقط و زایمان، کاهش بار بیماریهای ژنتیکی از دیگر برنامههای وزارت بهداشت در جهت ارتقای سلامت باروری و فرزندآوری و اجرای سیتستهای افزایش جمعیت است.
گفته میشود برنامه ششم توسعه که توسط دولت به مجلس ارائه شده، برنامه نیست و بیان آمال و آرزوست؛ حتی اگر این برنامه را چشم اندازی برای آرزوهای کشورهم بدانیم قطعا یکی از مهمترین آرزوها برای آینده ایران داشتن جمعیتی جوان و با نشاط است و باز هم حذف موضوع جمعیت از این برنامه منطقی به نظر نمیرسد و این اقدام چه آگاهانه و با هدف خاص صورت گرفته و چه بدون هدف نیازمند بازنگری و اصلاح است.
