فضای مجازی برای زندگی یا زندگی برای فضای مجازی

شبکه های اجتماعی در فضای مجازی، نسل جدیدی از فضای روابط اجتماعی هستند و با اینکه عمر خیلی زیادی ندارند با ویژگی های بی بدیل خود توانسته اند در زندگی مردم به خوبی جا باز کنند. مردم بسیاری در سنین مختلف و از گروه های اجتماعی متفاوت در فضای مجازی کنار هم آمده اند و از فاصله های بسیار دور در دنیای واقعی، از این طریق با هم ارتباط برقرار می کنند.
نقش مثبت فضای مجازی در عرصه ی ظهور خلاقیت قابل انکار نیست، فناوری دیجیتالی و جامعه ی مجازی، افراد را به سوی زندگی ای سوق داده است که در آن می توانند با اتخاذ نقشی فعال و خلاق، به صورت فردی یا جمعی در ساختن چیزی جدید سهیم باشند، در فرایند هم آفرینی شرکت کنند و به خودیابی خویشتن کمک کنند. کیفیت آزادی بخشی اینترنت، کاربران اینترنتی را دعوت می کند تا به تفکر، تجربه، بازی، فعالیت های گروهی و ارتباطی بپردازند. اینترنت همواره محیطی را خلق کرده است که همگان می توانند با تکیه بر توانایی ها و استعدادهای خود دست به ابداع و خلاقیت بزنند. از میان رفتن محدودیت مکان، زمان، نبود کنترل و انتقاد، ناشناس ماندن، امکان خیال پردازی و تنوع گوناگون محیط های اینترنتی فرصت مناسبی را برای بروز خلاقیت فراهم می کند.
اما چگونه فضای مجازی در کنار همه ی شاخصه های مثبت خود می تواند امنیت اجتماعی را مورد تهدید قرار دهد؛

اعتیاد به شبکه های اجتماعی ؛
این مهم در ظاهر اگر مشکلات جدی تحصیلی و خانوادگی برای مخاطبان خود به وجود نیاورد برای امنیت اجتماعی جامعه تهدیدی بزرگ بشمار می رود. متأسفانه پدیده اعتیاد به اینترنت و شبکه های مجازی وقتی اهمیت پیدا می کند که محتوای تولیدی علی الخصوص از نوع ناهنجار آن توسط این دسته از کاربران صرفا کپی و نشر پیدا می کند، به طوری که برخی از جوانان، شب ها را تا صبح با اینترنت می گذرانند و تمام روز را خواب هستند و این مسأله آغازگر آسیب های متعدد دیگری از جمله مشکلات خانوادگی، ارتباطی، عاطفی، روانی، جسمی و اقتصادی است.

انزوای اجتماعی؛
امروزه اینترنت در زندگی اجتماعی، جای دوستان و نزدیکان را گرفته و در حقیقت جایگزین شده است. افرادی که ساعت ها وقت خود را در سایت های اینترنتی و شبکه های اجتماعی می گذرانند بسیاری از ارزش های اجتماعی را زیر پا می نهند و روابط دوستانه و فامیلی را تحت الشعاع قرار می نهند چرا که فرد دیگر فعالیت های اجتماعی خود را کنار گذاشته و به فعالیت های فردی روی می آورد. حتی زمانی که در میهمانی و همنشینی ها شرکت دارد فقط وجود فیزیکی اش در جمع نمایانگر است و در واقع در دنیای مجازی به سر میبرد و حتی سوژه ها و مطالب ابرازی وی در این محافل از محتواهای همین شبکه های اجتماعی مجازی بر می تابد. شاید هیچگاه کاربران اینترنت از افسردگی و انزوای اجتماعی خود آگاه نباشند و در صورت آگاهی آنرا تایید نکنند اما ماهیت کار با اینترنت چنان است که فرد را در خود غرق می کند.

شکاف نسلها ؛
این باور وجود دارد که همه نوع اطلاعات در  زمینه و سطوح مختلف در اینترنت به راحتی قابل دسترس همه‌ی اقشار و مقاطع سنی است و با ورود وسایل و تکنولوژی‌های جدید به عرصه خانواده‌ها و ضعف فرهنگ استفاده از آن و آماده بودن نتایج تحقیقات و پژوهش های افرادی که مدت ها برای آن زحمت کشیده اند در فضای مجازی، روحیه پژوهشگری و خلاقیت را از دانش آموزان و نوجوان و در ادامه این روند از جوانان و دانشگاهیان ضعیف نموده و این خود تهدیدی برای آینده جامعه بشمار می رود.
از طرفی با توجه به محتوای نامحدود اخلاقی و فرهنگی در فضای مجازی و دسترسی نامحدود به آن، تربیت درست نسل نوپا در کنار فضای اینترنتی مشکل ساز میگردد، چرا که مدیدیریت و تربیت فرزندان در فضایی که حد و مرزی در بیان اطلاعات بجا نمیگذارد باید شاهد این باشیم که والدین و فرزندان ساعت‌های متمادی در کنار یکدیگر می‌نشینند، بدون آنکه حرفی برای گفتن داشته باشند. ما دیگر کمتر نشانه‌هایی از آن نوع خانواده‌هایی را داریم که والدین و فرزندان دور هم نشسته و درباره موضوعات مختلف خانوادگی و کاری با هم گفتگو کرده و نظرات همدیگر را راجع به موضوعات مختلف جویا شوند. در شرایط فعلی روابط موجود میان والدین و فرزندان به سردی گرائیده و دو نسل به دلیل داشتن تفاوت‌های اجتماعی  مطابق با بینش خود آن را تفسیر می‌کنند. نسل دیروز (والدین) احساس دانایی و با تجربگی می‌کند و نسل امروز (فرزندان) که خواهان تطابق با پیشرفت‌های روز است، در برابر آنها واکنش نشان می‌دهد و چون از پس منطق و نصیحت‌های ریشه‌دار و سرشار از تجربه آنها بر نمی‌آید به لجبازی روی می‌‌آورد.

بروز شخصیت های چندگانه تا زندگی برای فضای مجازی (چشم و همچشمی مجازی) ؛
عناصر سه گانه هویت، یعنی: شخص، فرهنگ و جامعه، هر یک در تکوین شخصیت فرد نقش مهمى را ایفا مى‏کنند. هویت شخصى، ویژگى بى‏همتاى فرد را تشکیل مى‏دهد. هویت اجتماعى در پیوند با گروه‏ها و اجتماعات مختلف قرار گرفته و شکل گیری آن، متأثر از ایشان است. و در نهایت، هویت فرهنگی، برگرفته از باورهایی است که در عمق وجود فرد به واسطه تعامل او با محیط پیرامون و آموزه‌های آن، از بدو تولد تا کهنسالی جای گرفته است. از آن جا که فضای سایبری، صحنه ای فرهنگى و اجتماعى است که فرد خود را در موقعیت‏هاى متنوع، نقش‏ها و سبک‏هاى زندگى قرار مى دهد، خود زمینه ای است برای آسیب پذیری شخصیت کاربر که در نتیجه، موجب چند شخصیتی شدن کاربر خواهد شد. در فضای سایبر بیش از آن که هویت ظاهری فرد مطرح گردد، درون مایه‌های افراد بروز می‌کند. هر کس در صدد بیان اندیشه‌ها و علاقه مندی‌های خویش است. مطرح نشدن هویت شخصی و مشخصات فردی در اینترنت موجب تقویت شخصیت‌های چندگانه و رشد و استحکام آن می‌گردد.
طیفی از مشترکان شبکه  های اجتماعی مجازی که فعالیتشان در اینترنت به حضورشان در همین شبکه ها نیز خلاصه میگردد رفتار ها و فعالیت های مختلف اجتماعی به فراخور مقطع سنی یا شغلی خود صورت می دهند که هدف اصلی انجام آن، انعکاس در فضای مجازی است تا خودشیفتگی، آگاهی و مهارت های مختلف داشته ویا نداشته فردی و خانوادگی خود را با مخاطبانشان در فضای مجازی به رقابت بگذارند. این گروه برنامه ریزی زندگی خود را با فضای مجازی هماهنگ کرده و بعضا از انجام یک تفریح سالم و نشاط آور یا یک فعالیت مفید اجتماعی فقط به جنبه بازتاب آن در بین گروه های فضای مجازی می اندیشند تا به لذت واقعی آن و از تایید ( لاییک ) محتوا در گروه های مختلف مجازی لذت می برند و متقابلا به نقد و تایید مطالب سایر اعضا گروه در شبکه های مختلف مجازی می پردازند و اوقات خوش مجازی را برای خود به ارمغان آورند. به عبارت دیگر پدیده ای به شکل نوعی چشم و همچشمی در دنیای مجازی بوجود آمده است که با پیشرفت این روند به بحران هویت و اختلال در شکل گیری شخصیتی این دسته از کاربران می انجامد. جوانان در این محیط از آسیب پذیری بیشتری برخوردارند و به ویژه در دورانی که هویت آنان شکل می‌گیرد، این خطر پر رنگ تر می‌شود.

مخلص کلام ؛
ارتباط از طریق فضای مجازی در سال های اخیر جایگاه قابل توجهی در بین نسل جوان جامعه ما پیدا کرده است. شبکه های اجتماعی در ابعاد مختلف زندگی افراد (فردی و اجتماعی) تأثیرگذارند. در شکل دهی به هویت نقش دارند و حتی روی ابعاد اقتصادی و اجتماعی و سیاسی جوامع هم تأثیرگذارند. امروزه با توجه به نقشی که تاکنون در ابعاد مختلف زندگی داشته اند، نمی توان آن ها را نادیده گرفت. در حال حاضر اینترنت ابزاری مناسب برای توسعه ی افکار و اندیشه های بشری محسوب می شود به شرط آن که در راه صحیح استفاده شود. افراد باید برای ورود به دنیای مجازی اطلاعات کافی در اختیار داشته باشند تا دچار مشکلات مالی و اجتماعی نشوند. ارتباطات سالم در فضای مجازی و لزوم هوشیاری جوانان و خانواده ها نسبت به تهدیدات فضای سایبری در درجه ی نخست اولویت قرار دارد. هنگامی که بنیان فکری و شخصیت نوجوانان به صورت ناصحیح شکل بگیرد، راه نفوذ شیادان به حریم خصوصی افراد و محیط امن خانواده باز می شود.
از طرف دیگر با رعایت همه جانبه ی این موارد فعالیت در شبکه های مجازی باید بنحوی مسالمت آمیز و مفید برنامه ریزی گردد تا از این ابزار نوین عصر ارتباطات برای پیشبرد اهداف زندگی بهره گیری شود نه اینکه بقدری غرق در آن شد که زندگی در سایه فضای مجازی و یا صرفا برای شبکه های اجتماعی پیش رود تا آنجا که بدون آن نتوان زندگی کرد.