قرائت بیانیه و دیگر «هیچ»!
در اولین واکنشها به این واقعه و در حالی که همه مردم ایران، داغدار حجاج خود بودند، رئیس دفتر هاشمیرفسنجانی با بیان اینکه نمیتوان در حادثه کشتار حاجیان در منا دولت عربستان را مقصر دانست، گفت: همین دولت بیکفایت عربستان هر سال دو تا پنج میلیون عمرهگزار و حجگزار را میزبانی میکند و حوادث کمی اتفاق میافتد. (اینجا)
این گفتار، تعجب همگان را برانگیخت. اما این حرفها، پایه اصلی رویکرد جریان اعتدال و دولت یازدهم بود. در عین حال، برای خالی نبودن عریضه رییس تشخیص مصلحت با انتشار پیامی ضمن تسلیت فاجعه مصیبت بار منا و کشته شدن تعدادی از مسلمانان گفت: مسوولان نظم این مراسم عظیم در دولت عربستان در قبال این حادثه مسوولند و باید به دنیای اسلام توضیح دهند. (اینجا)
همچنین، هاشمی رفسنجانی در واکنش به فاجعه منا گفت: قابل قبول نیست که به این آسانی این اتفاق عجیب و غریب بیفتد! (اینجا) اما این، تمام واکنش نزدیکترین شخصیت سیاسی ایران، به حکام عربستان سعودی بود. واکنشی که چندان ادامه پیدا نکرد و حتی یک دهم تداوم خصومت هاشمی رفسنجانی نسبت به دولت نهم و دهم را نیز در پی نداشت!
اما رئیس جمهور روحانی و دکتر ظریف؛ این حادثه درست در زمانی رخ داد که رئيس جمهور و هیئت همراه در آسمان در حال پرواز به نیویورک بودند. با این وجود هیئت وزیران بلافاصله بیانیه ای در این رابطه منتشر کرد و ضمن عرض تسلیت به خانواده های حادثه دیده از دولت عربستان خواست همکاری لازم را در خصوص بهبود هرچه سریعتر مصدومان و انتقال کشته شدگان به کشور میزبان انجام دهند. (اینجا) اما وقتی مردم واکنش دولت اعتدال را با واکنش دیگر دولت های دنیا در زمان حوادث بعضا حتی کوچکتر مقایسه کردند، به این نتیجه رسیدند که صرف تسلیت گفتن، کمترین کاری بود که می شد انجام داد، بلکه توقع، لغو سفر و تمرکز کامل بر این فاجعه توسط دولت اعتدال بود.
جواد ظریف هم که در زمان وقوع این واقعه ناگوار در نیویورک به سر
می برد صرفا با انتشار بیانیه ای با خانواده های داغدار ابراز همدردی کرد و در عین
حال اظهار داشت: علاوه بر تشكيل ستاد ويژه اي در وزارت خارجه، تماس هاي
سياسي فشرده خود را از نيويورك براي تسريع در شناسايي قربانيان و مداواي فوري
مجروحين اغاز كرده است. (اینجا)
آقای روحانی هم به محض ورود به فرودگاه جان اف کندی و کسب اطلاع از
بحران پیش آمده در عربستان ضمن انتشار بیانیه ای از استانداران خواست با حضور در منازل درگذشتگان و
مجروحین فاجعه ضمن ابلاغ پیام تسلیت رئیس جمهور، کمک های لازم و تسهیلات مکفی برای
انجام امور مربوطه را در اسرع وقت ارائه نمایند. آقای رئيس جمهور همچنین به وزارت
خارجه هم دستور داد ضمن بررسی چگونگی رخ دادن این فاجعه تمامی اقدامات لازم جهت احقاق
حقوق درگذشتگان و حادثه دیدگان به عمل آورد. دکتر روحانی همچنین از دولت عربستان
خواست ضمن به عهده گرفتن مسئولیت این فاجعه، به وظائف قانونی و اسلامی خود در این
زمینه عمل نمایند. (اینجا)
همانطور که مشاهده می شود، باز هم همه اقدامات صورت گرفته، به بیان پاره ای کلیات و بدیهیات ختم میشود و خبری از اقدام و عمل نیست. به عبارت دیگر، در شرایطی که همگان توقع اقدام عاجل و مقتدارنه از سوی دولت در قبال این فاجعه را داشتند تا بتوانند از این رهگذر، در خصوص سرنوشت عزیزان شان مطلع شوند، دولتی ها صرفا عرض تسلیت گفتند و دیگر «هیچ»!
بعد از این گفته ها و بیانات، چند اقدام اعلامی دیگر هم از سوی
روحانی و ظریف صورت گرفت اما پس از آنکه تلاش های مستقیم ایران برای اعمال فشار بر رژیم سعودی نتیجه
چندانی از خود بر جای نگذاشت، دکتر روحانی و ظریف با امیر کویت برای پیشبرد امور و
بهبود وضعیت امدادرسانی ایرانیان در عربستان وارد گفتگو و مذاکره شدند. (اینجا) اقدامی که یکی از نقاط اوج ضعف دیپلماسی دولت اعتدال محسوب می شود. مردم
داغدار، منتظر برخورد تند مسئولین با مقامات عربستان بودند تا به این طریق،
تفاوتی در عملکرد آل سعود در خصوص زائران ایرانی ایجاد شود. اما در این شرایط،
ظریف پیش امیر کویت رفته و زانو می زند و تقاضای کمک می کند!
اگر بیانات کوبنده امام خامنه ای در آن روزها و در خلاء رفتار دیپلماسی انقلابی از سوی دولت نبود، شاید اقدامات بعدی دولت سعودی شکل نمی گرفت. اما می بینیم بعد از این بیانات بود که به قول رئیس سازمان حج، در عملکرد سعودی ها تفاوت ایجاد شد و اقدامات دیگر صورت گرفت.
امام خامنه ای پس از اتمام دوران بحرانی فاجعه منا، توصیه ای داشتند و آن، پیگیری واقعه منا و زنده نگه داشتند یاد آن برای برخورد قاطع با عوامل اجرای آن بود. اما متاسفانه این اقدام هم در عمل رخ نداد و در بهترین شرایط و در سالگرد فاجعه منا، رییس جمهوری با گرامیداشت سالگرد شهادت مظلومانه حجاج مظلوم بیتالله الحرام، تصریح کرد: دولت و نظام جمهوری اسلامی ایران هرگز از خون این شهیدان مظلوم نخواهند گذشت و به پیگیری های حقوقی و سیاسی خود برای احقاق حقوق آنان ادامه خواهند داد. (اینجا)
وزیر خندان خارجه دولت نیز، با انتشار یکی دو بیانیه و مقاله، باز هم به تکرار کلیات ابوالبقا درباره فاجعه ی منا و شهادت 500 حاجی ایرانی مظلوم و هزاران مسلمان بسنده کرد و پس از یکسال از آن روزهای سیاه، همچنان بر پیگیری بدون تعیین تاریخ و ذکر مصادیق وزارت خارجه اصرار کرد!
در مجموع، وقتی جزییات اقدامات دولت برای
پیگیری فاجعه منا مورد بررسی قرار می گیرد، مشاهده می شود که "تقریبا هیچ" اقدام عملی
خاصی برای پیگیری این حادثه انجام ندادند و به زبان دیپلماسی، بیشتر شاهد تکرار شعار و قرائت بیانیه بوده ایم تا اقدامات عملی. این کارنامه دولتی است که قرار بود عزت بین
المللی را برای ایران و ایرانی به ارمغان بیاورد.
