«نفوذ در سبک عزاداری محرم»
به گزارش خبرنگار خبرگزاری بسیج از اردکان؛ «حجت الاسلام و المسلمین جواد حاج علی اکبری اردکانی» در طی یادداشتی نوشت:
«قمه زنی؛ من حقیقتاً هر چه فکر کردم دیدم نمیتوانم
این کار را که قطعاً یک خلاف و یک بدعت است به اطلاع مردم عزیزمان نرسانم. این کار
را نکنند. بنده راضی نیستم. اگر کسی تظاهر به این معنا کند که بخواهد قمه بزند من
قلباً از او ناراضیام. این را من جداً عرض میکنم.» (سیدعلی خامنهای۱۷/۰۳/۱۳۷۳)
در بعضی از شهرها و بلاد شیعی، توسط برخی عزاداران امام حسین (ع) مراسمی اجرا می شود که فلسفه آن تأسی به مجروح و شهید شدن سید الشهداء (ع) و شهیدان کربلا و اظهار آمادگی برای خون دادن و سر باختن در راه امام حسین (ع) ذکر شده است.
شرکت کنندگان در این مراسم، صبح زودِ روز عاشورا، با پوشیدن لباس سفید و بلندی همچون کفن، بصورت دسته جمعی قمه بر سر می زنند. با این کار خون از سر به صورت و لباس سفید شان جاری می شود. بعضی برای این کار، نذر نیز می کنند.
در تاریخ ورود این مراسم دلخراش به سبک
عزاداری شیعیان دو نظریه وجود دارد:
1- این مراسم از اردبیل
و ترکهای آذربایجانی به سایر اقوام فارس و عرب منتقل شده است و ریشه عربی ندارد.
خاطرات شفاهی کهن سالان نجف و کربلا و گزارش «نصر الله فلسفی» در کتاب «تاریخ شاه عباس کبیر» -که در پنج جلد نوشته شده و یکی از وسیع ترین و دقیق ترین تواریخ است- از پشتوانه های این نظریه هستند.
در کتاب «تاریخ شاه عباس کبیر» آمده است:
فدائیانِ صفویه (که عموما ترک بودند) در روز عاشورا شمشیر به دست، بیرون می آمدند.
آنان می گفتند در چنین روزی که امام حسین (ع) و اصحاب بزرگوار ایشان تیر می خورند
و زخمی می شوند، ما هم این حالت را برای خودمان ایجاد می کنیم. ما در راه امام
حسین (ع) فدوی هستیم و حاضریم سرمان بریده شود. و این شروع قمه زنی شد.
2- رسول
جعفريان از مورخین معاصر بر این باور است که؛ گر چه منشأ عزاداري به زمان خود ائمه
(ع) می رسد اما سبک های عزاداري بعدها به وجود آمد. مثلا تاريخ سينه زني و قمه
زني، به اواخر قاجاريه مي رسد.
همه فتاوايي كه از علما داريم برای اواخر قاجاريه است و در استفتائات قديمي تر راجع به قمه زني فتوایی نداريم. سبک سينه زني، زنجير زني يا قمه زني امروزه، در متون صفوي نيست. عزاداري ها معمولاً در خانه ها بر پا مي شد، به اين صورت كه کتاب روضه الشهداء را باز می کردند و از روي آن مي خواندند.
در جمع بندي ميان اين دو نظر بايد گفت: ريشه هاي اين گونه عزاداري ها از زمان صفويه نشاٌت مي گيرد (بصورت فردي و بسيار محدود و بي ضابطه) و در دوران قاجاریه به بستر اجتماع نفوذ پیدا می کند.
امروزه مدعيان قمه زني براي اثبات جواز این
فعل وحشت انگیز به دو دليل استدلال مي كنند:
1- چون حضرت زینب (س) سر
خود را به محمل زدند ما هم می توانیم این کار را انجام دهیم.
داد فتوا عاشقان را سر شکستن جائز است
چوب محمل شاهد این کار بی بی زینب است
علما بر رد این علت، علاوه بر مشکل سندی،
روایاتی را آورده اند که اساسا وجود مهمل را نفي كرده است.
2. جزع و عزاداري براي
امام حسين (ع) از شعائر الهي است. قمه زني نيز مصداقی از عزاداری است؛ پس از شعائر
می باشد؛ پس نه تنها جايز است بلکه حتي مستحب نیز می باشد.
سوال اساسی که در اینجا ایجاد می شود این
است كه محدوده عزاداري چگونه مشخص می شود؟ آیا هر کاری به اسم عزاداری صورت گیرد،
در دایره حفظ شعایر قرار می گیرد؟ آیا اگر حضرات معصومین (ع) در عصر ما زنده بودند
این کار را تایید می کردند؟
امام خميني (ره) در اين باره مي فرماید: «ما و هيچ يك از دينداران نمي گوييم كه با اين مراسم، هر كسي هر كاري مي كند خوب است. در شرايطي كه كاري به ضرر اسلام تمام می شود بهتر است انجام نشود؛ مثلاً قمه زني كه موجب وهن اسلام مي شود. تا مي توانيد دستجات و سينه زني را با شكوهتر انجام دهيد».
از طرفی در روايات صريحاً به نحوه عزاداری اشاره نشده است. سينه زني يا زنجير زني تنها مصداقي عُرفي از عزاداري هستند. آیا عُرف و بستر جامعه با خونریزی و ایجاد صحنه های مشمئز کننده موافق است؟
شاید بهتر باشد به جای کارهای بی اساس، مثل حضرت زینب (س) سفیر امام حسین (ع) باشیم و مبلّغ حقیقت. مجالس وعظ و خطابه، بررسي تاريخ، مسائل ديني و بيان فضايل انساني، سفارت اسلام است که حاصل آن تربیت سفیری فهیم و عاقل خواهد شد. سفرایی که در دولت امام زمان (ع) جایگاه ویژه ای خواهند داشت.
امیر کبیر از نخستین کسانی بود که متوجه
خطر قمه زنان شد و در این راستا طی استفتایی از علما در مقابل آنها ایستاد. این
مبارزات در دوران معاصر، با فرمانده ای سه شخصیت مدیریت شده است:
علامه سید محسن امین، روحالله خمینی و
سیدعلی خامنهای.
موافقین سینه چاک قمه زنی به سه دسته تقسیم می شوند:
1.علمای سطحی نگر مثل آخوند ملا آقا ابن
عابد شیروانی معروف به فاضل دربندی و ...
عبدالله مستوفی، تاریخ نگار دوره قاجار
درباره ی فاضل دربندی می نویسد: «تیغ زدن روز عاشورا از کارهایی است که این آخوند
در عزاداری وارد و آن را عمومی کرد و فعل حرام را موجب ثواب پنداشته است».
2.مردمی عاشق اما ساده که حاضرند هر کاری را برای ابراز علاقه خود به اهل بیت (ع) نشان دهند. این شور تا اندازه ای فوران می کند که حتی حاضر می شوند حرف مجتهدین و علمایی را که نواب عام اهل بیت (ع) هستند زیر پا بگذارند. چنانکه در عصر صفویه شاهدیم عالمی مثل «مقدس اردبیلی» به خاطر مخالفت با این نوع حرکات در عزای امام حسین (ع) از سوی اکثریت جامعه طرد می شود.
3. دشمن همیشه در صحنه!!
اسپانیا، فرانسه، هلند و انگلیس به رهبری زرسالاران یهودی و مسیحیان صلیبی، در راستای شکست مقاومت مسلمانان تصمیماتی وحشیانه گرفتند. اتحادیه 1+4 (چهار کشور اروپایی مذکور و صهیونیستها)، از شیعیان هندوستان شروع کردند که از مرکز تشیع و مرجعیت نجف به دور بودند. انگلیسی ها از جهل و سادگی شیعه و عشق زیاد آنان به امام حسین (ع) سوء استفاده کردند و از میان سبک های عزاداری قمه زنی را رواج دادند. تا گذشته ای نه چندان دور، سفارت های بریتانیا در تهران و بغداد، از هیئت های عزاداری که به صورت انزجار آور و زشت در خیابان ها ظاهر می شدند، حمایت می کردند. کمک به رشد این مراسم زشت و زننده، بهانه بسیار خوبی برای استعمار این کشورها بود. انتشار عکس ها و فیلم های این همایش بی اساس، میان مردم و نشریات می توانست دهان منتقدان داخلی (مردم و نشریات بریتانیا) را ببندد و استعمارِ این کشورها را به عنوان ضرورتی انسانی، توجیه کند. (مصرف داخلی)
نقل شده است، هنگامی که «یاسین هاشمی» (نخست
وزیر عراق) برای پایان دادن استعمار کشورش به لندن رفته بود، انگلیسی ها به او
گفتند: «ما به خاطر کمک به مردم عراق به آنجا آمده ایم تا آنان را از توحش و حماقت
خارج ساخته و مزه سعادت را به آنان بچشانیم!» این سخن، خشم یاسین هاشمی را بر می
انگیزد و باعث می شود با عصبانیت از جلسه خارج شود؛ اما انگلیسی ها از او عذر
خواهی کرده و او را به دیدن فیلمی مستند از عراق دعوت می کنند. این فیلم حاوی صحنه
های مهیب و نفرت آور از شمشیر کوبی و قمه زنیِ مردمِ عزادار بود. گویی انگلیسی ها
می خواستند بگویند: «آیا مردمانی روشنفکر که از تمدن بویی برده اند، با خود چنین
می کنند؟!»
اما این همه هدف آنها نبود، از دیگر میوه
های این شجره خبیثه، به وجود آمدن اختلافات داخلی بود. هر ساله نمونه هایی از
اختلافات موافقین و مخالفین قمه زنی را شاهدیم. دی ماه ۱۳۸۷، شهریور 1388 و ... به
دلیل جلوگیری پلیس از قمه زنی، درگیری ایجاد شد. این درگیری ها کشته شدن یک نفر و
زخمی شدن چند تن را در پی داشت. (مصرف خارجی)
در پایان باید به این نکته اشاره کرد که؛ ائمه (ع)، به منظور حفظ واقعه كربلا و انتقال فرهنگ آن به نسل هاي آينده، برگزاري مراسم سوگواري ساده و بي آلايشي را توصيه مي نمودند، اما با گذشت زمان و گسترش مذهب تشيع، اين مراسم با پاره اي از آداب و رسوم قومي و ملي و سلايق فردي و جمعي مخلوط شد، كه خود مي تواند مانعي براي درك مناسب پيام عاشورا باشد.
