وی غلام زنی از طایفه «بنی اسد» بود. امیرالمومنین او را از آن زن خرید و آزادش کرد. بعدها از یاران و شاگردان حضرت شد و در شمار اصحاب پیامبر اسلام قرار گرفت.
آشنایی میثم با حضرت علی (ع) برای او توفیقی بزرگ بود. میثم، علم تفسیر قرآن را نزد مولای خود فراگرفت و از معارفی که از او آموخته بود کتابی تدوین کرد که آن را پسرش از او روایت کرد. به همین جهت، میثم یکی از مؤلفان شیعه به حساب میآید.
نقل است که حضرتش چگونگی کشته شدن میثم را پیشگویی کرده و به وی گفته بود: «تو را بعد از من دستگیر میکنند و به دار خواهند زد. در روز سوم از بینی و دهان تو خون روان خواهد شد و محاسنت را رنگین خواهد ساخت».
میثم در سال 60 هجری، ده روز قبل از ورود امام حسین به عراق، توسط عبیدالله بن زیاد دستگیر شد و به همان نحوی که امام علی (ع) خبر داده بود به دار آویخته شد و جرعههای شربت شهادت را نوشید. او اولین مسلمانی بود که به هنگام قتل بر دهانش لگام زده شد.
داستان دلدادگی میثم تمار به اهل بیت و نحوه شهادتش بخشی از تعزیههای ایام محرم و صفر است. از همین رو در این مقال یکی از نسخ تعزیه میثم تمار را در اختیارتان میگذاریم:
کشندت به فرمان همان لعین دنی
ای میثم ببین به این درخت ببندند به یقین تو را میثم
شهید کینه شوی به دست آن لعین ستم
چه مطلب هست تو بر گو ای هنرمند
میثم به کوفه حاکمی بیدین است
ای ز تو بس مدح حیدر گوش دادند
میثم تو مداحی و درویش قتلت این مکان است