مدلی جدید برای انتخابات شوراها

مقدمه:

اشکالات نظام انتخابات فعلی شوراهای شهر و روستا (نظام اکثریت نسبی)

. نظام انتخابات فعلی حزبی و ائتلافی نیست و کاندیداها قبل از رای‌گیری توسط ائتلافها و احزاب پالایش نمی‌شوند.

. وزن رای افرادی که تک‌رای می‌دهند از وزن رای افرادی که از همه انتخاب‌های خود استفاده می‌کنند، بیشتر است.

. افرادی که در بیش از یک ائتلاف عضویت دارند از آن ائتلافها رای گرفته و پس از رای‏آوردن نوعا به هیچکدام از آن ائتلافها پای‏بند نیستند. 

. احتمال انتخاب اعضای یک ائتلاف با جایگاه بسیار پائین رای در مقابل یک اکثریت متفرق با جایگاه رای بالا، بسیار زیاد است (نظام انتخاباتی فعلی در بیشتر موارد منجر به حاکمیت اقلیت منسجم بر اکثریت متفرق میشود).

. در درون جناحها و جریانهای سیاسی با تشکیل ائتلافهای مختلف امکان رقابت درون جریانی وجود ندارد (هر جریان سیاسی که یک ائتلاف داشته باشد نسبت به جریان مقابل که چند ائتلاف تشکیل داده اگرچه در اقلیت باشد پیروز انتخابات است).

. افراد عضو ائتلافها تمایل بیشتری به تبلیغات انفرادی تا تبلیغات گروهی دارند.

. نظام انتخاباتی فعلي شوراهای شهر و روستا، نظام صفر و یک است. در هر دوره هر جناح سياسي، تشكل مذهبي و ا‌ئتلافی در هر حوزه اکثریت داشته باشد، کل کرسی‌های شورای شهر و یا روستا را بخود اختصاص داده و اقلیت در آن دوره در شورا نماینده‌ای ندارد. اين موضوع ضمن اینکه مشكلات قومي و قبيله‌اي و مذهبي را بدنبال دارد، باعث بروز فساد در شورا به علت یکددست بودن شورا می‏شود.

نظام انتخاباتي پيشنهادي (نظام انتخاباتی تناسبی چندرایی شهر و روستا):

ماده 1- هر داوطلب عضویت در شورای اسلامی شهر و یا روستا، می‏تواند بصورت مستقل و یا عضوی از یک ائتلاف، در انتخابات شوراهای اسلامی یکی از شهرها و یا روستاها شرکت کند.

تبصره 1-  عضویت هر داوطلب در بیش از یک ائتلاف، منجر به حذف ایشان از لیست کاندیداها شده و آراء ایشان قرائت نمی‏شود.

تبصره 2- خروج یک داوطلب از یک ائتلاف و ورود به ائتلاف دیگر مستلزم جایگزینی فرد دیگری بجای ایشان در ائتلاف قبلی و یا رضایت کتبی تمام اعضای ائتلاف قبلی است. 

تبصره 3- مجموعه افراد عضو در هر ائتلاف باید حداکثر 48 ساعت قبل از شروع زمان رای‏گیری وضعیت عضویت خود در ائتلاف مورد نظر را مشخص و صورتجلسه شکل‏گیری ائتلاف را که به تائید کتبی همه اعضاء رسیده باشد را به فرمانداری شهرستان تحویل و رسید دریافت نمایند. 

تبصره4- فرمانداری مکلف است علاوه بر اعلام لیست انفرادی داوطلبان، در برگه جداگانه ای لیست ائتلافها و اعضای آنها را هم اطلاع‏رسانی نماید.

ماده 2- هر جریان سیاسی بجای یک ائتلاف میتواند در قالب چند ائتلاف وارد جریان انتخابات شده و مجموع آرائ افراد ائتلافهای همسوی این جریان که بصورت کتبی به فرمانداری اعلام شده به حساب آن جریان منظور میشود.

ماده 3- در هر حوزه انتخاباتي شهر و یا روستا صرف نظر از اينكه تعداد كرسي‌‌هاي آن حوزه چه تعداد باشد، حداکثر تا سقف تعداد اعضای پیش‏بینی شده برای شورا، هر راي‌دهنده می‏تواند به يك یا چند نفر داوطلب مستقل و یا ائتلافی و یا تلفیقی از گزینه‏های مستقل و ائتلافی و یا یک لیست کامل ائتلافی با نوشتن صرف اسم آن ائتلاف، راي ‌دهد.

تبصره 1- نوشتن اسم تعدادی داوطلب در کنار اسم یک ائتلاف با رعایت تقدم و تاخر، منجر به حذف و عدم قرائت راِی افراد اضافی در برگ رای می‏شود.

ماده 4- به ازاء هر رای شمارش شده برای هر فرد عضو یک ائتلاف، یک رای برای آن ائتلاف نیز منظور می‏شود.

ماده 5- سهم هر ائتلاف از تعداد اعضای شورای هر حوزه متناسب با سهم آراء منظور شده برای آن ائتلاف از كل آراي صحیح ماخوذه برای تمام کاندیداها در آن حوزه تعيين شود. 

تبصره 1- در محاسبه سهم هر ائتلاف از کل اعضای شورا، عدد سهم بصورت رند منظور و کسر سهم نادیده گرفته می‏شود.

ماده 6- در هر ائتلاف (ائتلاف انفرادی و یا متشکل از چند ائتلاف همسو) اعضای منتخب شورا براساس سهم اختصاص یافته به نسبت رای بالاتر، انتخاب مي‌شوند. در صورت تساوی آراء، فرد و یا افراد منتخب به قید قرعه انتخاب می‏شود.

ماده 7- بعد از اختصاص سهم هر ائتلاف از کل اعضای شورا، تعداد اعضای باقیمانده شورا به افراد مستقل و یا افراد راه نیافته عضو ائتلافها، هرکدام که رای بیشتری داشته باشند اختصاص می‏یابد.

ماده 8- پس از تعیین تکلیف اعضای شورا، تعداد اعضای علی‏البدل شورا نیز به ترتیب مواد 4، 5 و 6 این قانون از بین ائتلافها و کاندیداهای مستقل تعیین می‏شود.

مزاياي نظام انتخاباتي پيشنهادي (نظام انتخاباتی تناسبی چند رایی شورای شهر و روستا):

. مشكل درگیریهای ناشی از انتخاب عضو شورا در شهرها و روستاهایی كه داراي تركيب‌ قومي، قبيله‌اي و سياسي هستند و اقليت با اكثريت مشكل دارد، با ورود داوطلبان از همه طیفها در اين نظام انتخاباتی حل مي‌شود.

. امکان تبانی در انتخاب شهردار و دهیار و یا رسیدگی به طرحها و لوایح به علت یکددست نبودن شورا وجود ندارد.

. تركيب شورای شهر و یا روستا از يك دوره به دوره ديگر خيلي تغيير نمي‌كند. با تغيير سهم هر جريان در هر دوره نسبت به دوره ديگر تعداد اعضای شوراهای آنها كم و زياد مي‌شود ولي هيچ جناح و جريان سياسي، مذهبي و قومي از گردونه شورای شهر و یا روستا خارج نمي‌شود.

. با حضور موثرتر ائتلافها در انتخابات شوراها، اين ائتلاف‌ها براي كسب راي بيشتر، قبل از راي‌گيري و معرفي كانديداها، اقدام به پالايش كانديداها و انتخاب افراد موثرتر مي‌كنند. 

. كانديداها بجاي شركت مستقل در انتخابات، تمايل به حضور در ائتلافها داشته و امكان كمك فكري به افراد وابسته به ائتلافها بيشتر از افراد مستقل است.

. اعضای شوراها در طول دوره عضویت در شوراها وابستگي ديدگاهي و سياسي خود را حفظ كرده و در طول دوران شورا تلون سياسي كمتري از اعضای شورا مشاهده خواهد شد.

. امکان انتخاب افرادی که با لابی‏گری و بدون داشتن شایستگی‏های لازم به ائتلافها تحمیل می‏شوند، به حداقل می‏رسد و لذا افراد شاخص ائتلافها در این سیستم به عضویت شورا در می‏آیند.

. در هر جریان سیاسی بجای معرفی یک ائتلاف، امکان معرفی چند ائتلاف وجود دارد. در اینصورت وزن هر ائتلاف در هر جریان سیاسی هم مشخص میشود. چون در این مدل محدودیتی برای معرفی ائتلافها در درون هر جریان سیاسی وجود ندارد، بسیاری از مشکلات داخلی جناحها و جریانهای سیاسی نیز حل میشود.

. در این مدل چون افزایش سهم هر ائتلاف، به افزایش شانس هرکدام از کاندیداهای آن ائتلاف کمک میکند، تمام اعضای ائتلاف در جهت افزایش رای ائتلاف به همدیگر کمک میکنند.