جنگ نفت

 پس از آن بوسیله دولت انگلستان ، شرکت نفت ایران و انگلیس برای توسعه و بهره برداری از نفت ایران تأسیس شد .در  قرار داد دارسی   سهم شرکت انگلیسی از درآمد نفت   84 در صد و سهم ایران که مالک نفت بود ،  16 درصد تعیین شده بود  .طبق این قرار داد ، شرکت مذکور برای 60 سال  

اختیار دار نفت جنوب ایران بود . در سال 1291 اولین محموله نفت خام  از ایران صادر شد . در سال 1292  پالایشگاه آبادان بوسیله شرکت نفت ایران و انگلیس ، برای تبدیل نفت خام به سوخت مورد نیازانگلستان  احداث شد . جنگ جهانی اول ، اهمیت نفت ایران  را که سوخت اصلی همه جنگنده های زمینی ، هوایی و دریایی انگلستان بود آشکار کرد . لرد کرزن وزیر خارجه انگلستان ، پس از پایان جنگ جهانی اول گفت  : کشتی های جنگی ، روی امواج نفت ( ایران ) به پیروزی رسید . در زمان رضاشاه ، یعنی سی سال پس از شروع قرارداد دارسی  ، در شرایطی که این قرار داد استعماری ، و سهم بندی ظالمانه  آن ،   یک بی آبرویی بزرگ برای رژیم پهلوی شده بود ،  طی یک برنامه نمایشی پر سر و صدا ، 

این قرار داد لغو شد ،  ولی بلافاصله با نقش آفرینی سفارت انگلستان ، قرار داد 1312 منعقد شد که نه تنها تمامی امتیازات قرار داد قبلی را به شرکت انگلیسی واگذار می‌کرد ، بلکه قرار داد را برای سی سال دیگر تمدید می نمود . در مقابل این امتیازات بزرگ ، انگلستان برای خاموش کردن صدای معترضین ، چهار در صد به سهم ایران اضافه کرد و سهم ایران در قرار داد جدید از 16 درصد  به 20 در صد رسید  .  در جنگ جهانی دوم ، اهمیت و نقش نفت ایران ده ها برابر افزایش یافت چون در تمام مدت جنگ ، سوخت تمام هواپیماها ، کشتی‌ها و نیروی زمینی متفقین در خاور میانه ، خاور دور و اروپا ، از پالایشگاه آبادان تأمین 

می شد که نهایتا  به پیروزی متفقین انجامید  . پس از سقوط رضا شاه ، 

فضای نسبتا  آزاد سیاسی در ایران پدید آمد و از آنجاکه در آن زمان ، قرار دادهای نفت شرکت های  خارجی در ونزوئلا و عربستان سهم مالک  را 50 در صد محاسبه می‌کردند  ،و سهم ایران 20 در صد بود ، اعتراض ها 

در ایران  بالا گرفت و کم کم   زمزمه ملی شدن نفت و خارج کردن آن از سلطه  انگلستان آغاز شد . مجلس شانزدهم ، بر  این کار همت گماشت  . رزم آرا ، رئیس قوه مجریه ، که راهبرد سیاسی اش تکیه بر قدرت خارجی بود  ، در مخالفت با  ملی شدن نفت ، پشت تریبون  مجلس گفت ، ایرانی لولهنگ هم نمی تواند بسازد چه رسد به آنکه صنعت نفت را اداره کند ، عاقلانه آن است که خارجی ها نفت ما را اداره کنند .  این جمله او مثل جمله معروف تقی زاده ، به عنوان نماد تفکر  بیگانه گرا در تاریخ معاصر کشور ما شناخته شد .در سال 1329 طی نهضت ملی شدن نفت که تحت رهبری آیت الله کاشانی و دکتر مصدق شکل گرفت  قانون ملی شدن نفت بوسیله مجلس  تصویب و بوسیله  دولت  اجرایی شد . طبق این قانون از شرکت نفت ایران و انگلیس خلع ید به عمل آمد  شرکت ملی نفت ایران جایگزین آن شد و مهندسان و کارگران ایرانی برای اولین بار ، اداره صنعت نفت را  به دست گرفتند  .

طبق قانون ملی شدن نفت ، قرار داد دارسی ملغی شد و ایران پس از پنجاه سال غارت شدن ، مالکیت چاه های نفت و حق تصمیم گیری در مورد نفت خود را در تمام مراحل اکتشاف ، استخراج  تا فروش  به دست آورد . طبق محاسبه کارشناسی  ،  تمامی هزینه های شرکت انگلیسی ، برای اکتشاف ، استخراج و بهره برداری از نفت  به اضافه سود منصفانه اش حدود 20 در صد 

از در آمد نفت ایران بود و آنها طی پنجاه سال سهمی بیش از 

80 در صد را برداشت می کردند . حق عادلانه ملت ایران  ازفروش نفت 80 در صد بود و دولت بر این اساس  با شرکت های خارجی وارد مذاکره شد  . پس از رها شدن نفت از سلطه انگلستان، ایران آزاد بود تا  با هر شرکت نفتی  دنیا  که سهم بیشتری به ایران اختصاص دهد قرار داد عادلانه منعقد کند . این قانون  ، اختیار نفت ایران را از شرکت خارجی گرفت و به ایران بازگرداند و اگر ادامه می یافت،   تحولی اساسی در قرار دادهای نفتی ایران  بوجود می آمد   . با کودتای 28 مرداد ،و روی کار آمدن دولت سازشکار زاهدی  ،  دوباره  وضعیت نفت  به  حالت  قبلی برگشت و در سال 1333طی قرارداد جدیدی  معروف به قرار داد کنسرسیوم ، 

همه مراحل اکتشاف ، استخراج ، و فروش نفت برای  حدود سی  سال به کنسرسیومی متشکل از شرکت های آمریکایی و اروپایی مثل شل ، توتال و بریتیش پترولیوم واگذار  شد . در این قرار داد سهم شرکت های خارجی روی کاغذ   50 در صد تعیین شد ولی با فریبکاری های حقوقی شرکت های غربی ، سهم آنها درعمل به  70 در صد رسید .  در سال 1353 یعنی حدود بیست سال بعد ، قرار داد جدیدی با همان شرکت های قبلی منعقد شد ولی بازهم ، اختیارِاکتشاف ، استخراج ، توسعه  و بهره برداری و فروش به آنها واگذار شد  .

پس ازپیروزی  انقلاب اسلامی با مصوبه شورای انقلاب ، قرار دادهای 

قبلی نفت که مبتنی بر واگذاری بلند مدت  بود  تماما  ملغی شد و نوع جدیدی از قرار داد تحت عنوان بیع متقابل  طراحی شد . بیع متقابل یا خرید خدمت یا پیمانکاری نوعی از قرار داد بود که هیچ گونه مالکیت و اختیار بلند مدت  به شرکت‌های سرمایه‌گذار خارجی نمی‌داد و آنها را برای انجام خدمات مشخص اکتشاف و استخراج ، به استخدام در می آورد  . طی  قرار داد بیع متقابل ، شرکت‌های سرمایه‌گذار تمامی وجوه ناشی از 

نصب ، تجهیزات ، راه اندازی و انتقال تکنولوژی را  پس از 

بهره برداری  ، طی مدت مشخص ،   به همراه سود متعارف ،  از فروش نفت  برداشت می کردند  .  شرکت توتال در این دوره طی سالهای 1376 تا 1382 ، قرار دادهای   بیع متقابل با ایران منعقد کرد . در این دوره ، توتال ، ضمن آن که مرتکب تخلفات بزرگی  شد و برای دستیابی به قراردادها و تحمیل شرایط خود ، بیش از  60 میلیون دلار رشوه به برخی مقامات ایرانی پرداخت کرد ، با شروع تحریم ها ی هسته ای ، با اشاره آمریکا ، کار را رها کرد و از ایران خارج شد .

شدت گرفتن تحریم ها و خروج شرکت های خارجی، اگرچه خساراتی برای ایران  داشت ولی انقلابی  را در صنعت نفت ایران  پدید آورد وکارشناسان و مهندسان غیور و کارگران و مدیران جهادگرنفت  توانستند در غیاب شرکت های خارجی ،بار دیگر  با اعتماد به نفس ، 

در پیچیده ترین عملیات اکتشاف ، استخراج ، بهره برداری ، پالایش و حتی طراحی و اجرای سازه های عظیم و قطعات پیچیده و حساس  صنعت نفت ، قدرت ، تخصص و کارایی خود را به  دوست و دشمن  نشان دهند  و برای اولین بار، بخش عمده ای از  صنعت بزرگ نفت را ازخدمات  شرکت های خارجی بی نیاز کنند .  

با روی کار آمدن دولت یازدهم که با هدف رفع تحریم ها ،  محدود کردن صنعت هسته ای کشوررا در دستور کار خود قرار داده بود   ،  در صنعت نفت و گاز هم همین محدود کردن صنعت داخلی و آغوش گشودن به سوی خارجی  دنبال شد ودر وزارت نفت ، با حضور کارشناسان حقوقی  توتال  و بریتیش پترولیوم طراحی قراردادهای جدید نفت آغازگشت .  دوباره جایگاه شرکت های نفتی خارجی و قرار دادهای بلند مدت  پررنگ شد  . 

بر اساس `قراردادهای جدید نفتی معروف به (آی پی سی) 

  که در دولت یازدهم طراحی شد  ، سرمایه گذاران ، کارشناسان و متخصصان خبره ایرانی ، ازمهم ترین پروژه های  صنعت نفت و گاز  حذف شدند  . وقتی از دولت پرسیده می شود چرا 

سرمایه گذاران و متخصصان پرتوان ایرانی را که در پروژه های بزرگ نفتی با موفقیت عمل کرده و مورد تحسین خود شما قرار گرفته اند کنار زدید وچرا خارجی را به آنها ترجیح دادید.پاسخی نمی دهند وقرارداد مهمی مثل توتال را بدون برگزاری تشریفات مناقصه برگزار می کنند!  

اگر در گذشته ها ، روزی جشن و پایکوبی داشتیم که نفت  را ملی کردیم وآن را از چنگال خارجی در آوردیم ، اگر با پیروزی انقلاب اسلامی جشن و پایکوبی داشتیم که قرار دادهای استعماری نفت  را ملغی کردیم  ودوباره  اختیارنفت را ایران در دست گرفت  ، امروز جشن و پایکوبی داریم که با قرار داد های جدی ،  دوباره اختیار  نفت را از دست ایرانی  درآوردیم  وبه دست خارجی  دادیم . 

در دولت یازدهم ، صنعت هسته ای را به امید رفع تحریم  از دست دادیم  و اکنون  حذف صنعت داخلی نفت و متخصصان آن را هم به امید  شرکت های خارجی از دست می دهیم و این  در حالی صورت می گیرد  که  دولت دوازدهم هنوز آغاز به کار نکرده است . در چهار سال آینده ،باید به خدا پناه ببریم  برای حفظ صنعت موشکی ، صنایع دفاعی ، صنعت نانو و صنعت 

هوا فضا ی کشور . گویی این درخشش ها و شکوفایی های استعداد ایرانی  در این 38 سال ،یک  اشتباهاتی بوده که از ایرانیان

سر زده  و حالا  دولت با عجله  در صدد است  با عذرخواهی از طرف خارجی  و پرداخت جریمه و خسارت  ، آن اشتبات  را جبران کند  و قطار توسعه را به ریل وابستگی برگرداند  .

 در سال گذشته ، مدل قرار داد های جدید نفت (آی پی سی) 

که تأمین کننده منافع شرکت های خارجی بود ، پس از انتقادهای کارشناسان واعتراض دستگاه ها و مقامات مسئول و 

رسیدگی های دقیق ، سه بار مردود اعلان شد و به دولت برگشت داده شد تا اصلاح شود . در این مراحل ، در یک قرارداد سی صفحه ای بیش از 150 مورد تخلفات ،نقص ها و اشکالات  مشاهده شد یعنی در هر صفحه 50 اشکال یا تخلف ! ، 

با کمال حیرت پس از ادعای رفع اشکالات  ، بازهم  دارای آنچنان  تخلفات بزرگ و غیر قابل باوری بود که فریاد متخصصان و دلسوزان بلند شد   ، واگذاری حق مدیریت دولت به خارجی ، 

نقض حاکمیت ملی ،حراج منافع ملی ، سلطه قدرت های خارجی برای مدت سی سال ، نقض سیاست های اقتصاد مقاومتی ، ناامید کردن متخصصان داخلی و سوق دادن آنها به سوی کشورهای خارجی ، قبول تمامی خسارات ناشی از تحریم های 

جدید  ، تن دادن به داوری قدرت های جهانی  ، و عدم وجود پیوست  محرمانگی در قرار داد ، از جمله موارد  اعتراضات کارشناسان ومسئولان ، به نسخه اصلاح شده به شما ر می آمد . 

سرمایه گذاری خارجی خوب است ، قرار دا دخارجی خوب است ، آوردن  شرکت های خارجی برای عادی سازی ارتباطات اقتصادی خوب است اما با چه قیمتی ؟ با چه هزینه ای  . آیا با حذف تشریفات مناقصه که رقیبان توتال و پیشنهاد های ارزان تر را از صحنه خارج می کند ؟ آیا با قبول تمامی خسارات تحریم های جدید ؟ آیا با مدت طولانی بیست و سی سال که میانگین عمرمفید یک منبع زیرزمینی نفت و گاز است ؟  این یک  معامله است یا حراج سرمایه ملی ؟

اشکالات و تخلفات موجود درنسخه نهایی قرار داد  توتال  ، نامعلوم است زیرا آن را محرمانه اعلان کرده اند و  هیچ کارشناسی 

نمی داند  تخلفات و نواقصی که در سه مرحله بررسی ،  به دولت ابلاغ شد آیا رعایت شده است یانه  ولی محرمانه اعلان شدن قرار داد ، خود ، اشاره ای گویاست .

 آیا همین متخصصان و مهندسان غیرتمند صنعت نفت نبودند که پالایشگاه نابود شده  آبادان را که هیچ شرکت خارجی بازسازی آن را نپذیرفته بود ،در کمترین زمان باز سازی و 

راه اندازی کردند  ؟  آیا همین  مهندسان ایرانی نبودند که برای اولین بار موفق  به اکتشاف ، استخراج و بهره برداری از چندین  منبع جدید نفت  در نقاط مختلف کشور شدند ؟  آیا در زمان تحریم های هسته ای  و فرار شرکت های خارجی از ایران، همین متخصصان داخلی موفق نشدند ظرف سه سال  در  فازهای 13- 14-19-20-21-22-23-24 پارس جنوبی  بین 50 تا 62 درصد پیشرفت ایجاد کنند  و حتی از میانگین عملکرد شرکت های خارجی  فراتر روند  ؟ آیا فازهای 15و16 را به 

بهره برداری نرساندند ؟  آیا  تمام مراحل طراحی ساخت و راه اندازی بزرگ ترین پالایشگاه کشور را با موفقیت انجام ندادند و کشور را از واردات بنزین بی نیاز نکردند ؟  چرا آنها را از صحنه حیاتی ترین صنایع کشورحذف می کنید ؟ چرا با حذف تشریفات مناقصه ، حتی اجازه نمی دهید آنها که هموطن شما هستند  امکان رقابت آزاد و قانونمند با شرکت های خارجی را پیدا کنند ؟ این کارها غیر عادی و غیر طبیعی و مغایر با ابتدایی ترین اصول سیاست و اقتصاد و حتی مغایر با محاسبات ساده بشری است .