تقریبا «هیچ»!
به گزارش خبرگزاری بسیج، روزنامه «عصرایرانیان» در گزارشی به بهانه همایش آمار و برنامه ریزی از تناقض در برخی آمارهای دولت،نوشت: سخنگوی دولت که همگام با سایر مسوولان دولتی همواره تاکید بر خروج از رکود و رونق اقتصادی داشت سرانجام دیروز اعتراف کرد که رونق اقتصادی برای مردم قابل لمس نیست.
محمد باقر نوبخت در همایش روز آمار سخن میگفت و تاکید کرد که دولت همیشه در اعلام آمار اقتصادی صادق است.
وی با اشاره به اینکه تورم مهرماه حدود 8 درصد است، گفت: قسم یاد میکنم ذرهای دست به آمار نمیبریم و چنین بحثی به ذهنمان نمیآید. باید به مرکز آمار اعتماد داشته باشید. تشکیک کردن درست نیست. قبل از انتشار آمار بی خبرم که آمار چیست.
نوبخت در عین حال به موضوع رشد اقتصادی هم پرداخت و با اعتراف به اینکه رشد اقتصادی برای مردم قابل لمس نیست تاکید کرد:هر چند این رشد برای مردم قابل لمس نبوده، اما در مباحث مختلفی که هدفگذاری شد، ایجاد شده است مانند صنعت سیمان و لوله برای مباحثی مانند آبهای مرزی و یا تسهیلات اعطایی به واحدهای تولیدی از این جمله است.
سخنان نوبخت درباره رونق اقتصادی در حالی مطرح میشود که روحانی در اردیبهشت 96 و در جریان تبلیغات انتخاباتی گفته بود برای رونق اقتصادی برنامه 100 روزه دارد و حال که 150 روز از این وعده گذشته سخنگوی دولت میگوید رونق اقتصادی را مردم حس نمیکنند.
اینکه سخنگوی دولت روحانی از آمارهایی که در مدت نزدیک به 5 سال اخیر به مردم داده شده دفاع کند موضوع عجیبی نیست اما باید پرسید این آمار چقدر صحیح است و اگر مردم نسیم خوش این رونقها و پیشرفتها را حس نکنند آیا اصلا این رونق فایدهای هم دارد؟
اول آبان هر سال موضوع آمار با بزرگنمایی بیشتری در کشور بررسی میشود.روزی که به روز آمار نام گرفته محملی است برای توجه آمارسازان دولتی و غیردولتی که البته هر سال همه آنان بر لزوم ارائه آمار دقیق و صحیح و شفافیت در این بخش مهم تاکید دارند. آمار صحیح این روزها چندان هم قابل دسترس نیست چرا که به اذعان بسیاری از فعالان اقتصادی آمارهای ارائه شده از سوی دولتیها در سالهای گذشته چندان همخوانی با آنچه در جامعه و بدنه اجتماعی و اقتصادی کشور دیده میشود؛ندارد.در این میان حتی کارشناسان بر این باورند که این آمارهای گاه با مباحث نظری و تخصصی اقتصاد هم نمیخواند به گونهای در برخی موارد مورد انتقاد فعالان اقتصادی قرار گرفته است.بیم آن میروند که این تناقضها از روی سهو نبوده و گاه دستکاری شود و این نگرانی آنقدر هست که رهبر معظم انقلاب هم نسبت به آن هشدار داده اند. در طول 4 سال گذشته بخشهای مختلف دولت آمارهای متعددی از عملکرد خود به رسانهها ارائه کردهاند که با اندک بررسی میدانی و علمیمیتوان نامتعادل بودن آنها و همخوانی نداشتنشان با واقعیتهای جامعه را درک کرد.
نقش روز افزون آمار و اطلاعات به عنوان پیش نیاز کلیه تصمیم گیریها، سیاستگزاریها و برنامه ریزیها بر کسی پوشیده نیست. این نقش در عصر اطلاعات به قدری بدیهی است که نظام آماری کشورها و حجم و کیفیت بانکهای اطلاعاتی آنها نه تنها یکی از مهمترین شاخصهای توسعه یافتگی کشورها به شمار میرود، بلکه متقابلاً نیز سیاستگزاریها و برنامه ریزیهای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورها، بدون در اختیار داشتن آمار کافی، صحیح و دقیق و بهنگام ممکن نیست. بررسیهای انجام شده در کشور ما نشان میدهد که برخی از تولیدکنندگان آمار براساس تعاریف و مفاهیم گوناگون و براساس تشخیص خود به انجام فعالیتهای موازی در این زمینه مبادرت میکنند و لذا در انجام فعالیتهای تکراری علاوه بر اتلاف وقت و هزینه زیاد، آمارهای تولید شده نیز از آنجا که بدون سفارش دهنده و ناهماهنگ با نیازها تهیه شدهاند، کارایی لازم را در بهرهبرداری به منظور تصمیمگیری و سیاستگذاری ندارندو گاه چنان عجیب است که نه با منابع علمیحوزه اقتصاد تناسب دارد و نه با جیب مردم همخوانی پیدا میکند.
تناقض آمار در رونق اقتصادی
رونق اقتصادی از جمله بحثهایی است که دولت روحانی از همان روز اول وعده آن را به مردم داده بود.دولت یازدهم که از ابتدای روی کارآمدنش با آشفته خواندن فضای اقتصادی کشور تمامیتلاش خود را برای نفی تمامیفعالیتهای اقتصادی دولت گذشته میکرد معتقد بود که کشور در رکود اقتصادی بی سابقهای قرار دارد و کلید حل این مشکل در دستان حسن روحانی است.اما حقیقت این است که وعده خروج از رکود که دیگر این روزها به یک شوخی در میان فعالان اقتصادی بدل شده از همان ابتدای دولت حسن روحانی تاکنون یک وعده باقی مانده و بس.تداوم این وعده آماری شاید برای بسیاری از خوانندگان جذاب باشد. سخنگوی دولت در 30 فروردین 93 اعلام کرد کشور در این سال از رکود خارج میشود.16 شهریور همان سال روحانی خبر خروج از رکود داد اما 19 بهمن 93 جهانگیری معاون اول دولت گفت در تلاشیم از رکود خارج شویم.این مطایبه خروج از رکود تا امسال هم طول کشیده و هر چند هفته یک بار یکی از مسوولان دولت یا مدعی خروج از رکود است و یا اینکه خبر از راکد نبودن اقتصاد در آینده نزدیک میدهد.
آمارهای بهتر سفرههای کوچکتر
با وجود آمارهایی که هر روز بهتر میشود معلوم نیست چرا مردم در جامعه هنوز نشانهای از پایان رکود را در زندگی و کسب و کارشان نمیبینند و ناچارند هر روز با سفرههای خود که روز به روز کوچکتر میشود کنار بیایند.موضوعی که حتی رهبر معظم انقلاب هم درباره آن موضعگیری کردند و در دیدار اعضای هیات دولت با ایشان زمانی که گزارش روحانی درباره بهبود وضعیت اقتصادی و کاهش تورم پایان یافت فرمودند:« تورم کم شد اما آیا به همان نسبت قدرت خرید مردم افزایش پیدا کرد؟».
پارادوکس آمار دولت و واقعیتهای اقتصادی این روزها به صورتی کاملا محسوس در جامعه حس میشود که یا ناشی از آمار دروغ است و یا اگر آمار هم صحیح باشد به قول معروف یک جای کار میلنگد. البته سخنگوی دولت همواره اصرار دارد که دولت روحانی در آمارها دستی نمیبرد و همه چیز مطلوب است و حتی دیروز هم در همایش آمار و برنامهریزی قسم یاد کرد که دست دولت از آمار کوتاه است.اما اگر پای سخنان مردم و فعالان اقتصادی بنشینیم روی دیگر سکه این آمار را هم میبینیم.
ادیک مگردیچیان یک فعال اقتصادی درباره این تناقضهای آماری به خبرنگار« عصر ایرانیان »میگوید:دولت رشد اقتصادی را در سال گذشته حدود 8 درصد اعلام کرد در حالی که باید با این نرخ رشد وضعیت بیکاری در کشور روند نزولی داشته و رونق تولید در واحدهای صنعتی به چشم بخورد.
وی که مدیر عامل یک کارخانه تولید اسباب بازی در شرق تهران است افزود:در یک نمونه کاملا قابل مشاهده واحد تولیدی ما در سالهای اخیر به دلیل رکود فراوان در بازار با مشکلات عدیدهای همراه بوده و در حال حاضر مجبوریم بخشی از ماشین الات خود را بفروشیم تا بتوانیم از پس هزینههای دارایی ،بیمه،دستمزد و ... برآئیم و حتی تعدیل نیرو نیز دستاورد این رونق ادعایی است. این تولیدکننده فعال صنعتی اظهار کرد: دولتمردان میگویند توانستیم نرخ تورم را مدیریت کنیم.اما زمانی که در کشور تولیدی وجود نداشته باشد و عرضه و تقاضایی نباشد تک رقمیشدن تورم چه فایدهای دارد.
سخنان این فعال اقتصادی نشان میدهد رونق اقتصادی که نوبخت از آن یاد میکند نه تنها در میان مردم قابل لمس نیست بلکه فعالان اقتصادی نیز آن را احساس نمیکنند.
جعفر نوین یک فروشنده محصولات پروتئینی در منطقه مرکزی تهران نیز در این زمینه به «عصر ایرانیان» میگوید: بازار اکنون سالهاست رونقی ندارد و هرچند مردم برای آنکه گرسنه نمانند ناچارند مواد غذایی و پروتئینی را بخرند اما به دلیل رونق نداشتن بازار این خرید و فروش هم بسیار کمتر از گذشته است.
وی معتقد است : توانایی و قدرت خرید مردم دیگر مانند سابق نیست و هر روز در شرایط بدتری هم قرار میگیرد.زمانی که رشد اقتصادی برای مردم قابل لمس نباشد چه فایدهای دارد و آیا رشد اقتصادی فقط توسعه سیمان و لوله و افزایش تسهیلات است؟
وقتی گرانیها از آمار عقب میافتد
کارشناسان معتقدند اینکه چرا با وجود آمارهای اعلام شده بهبودی در وضعیت معیشت مردم مشاهده نمیشود؛ معلول عواملی است که باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.نرخ کاهش تورم به تنهایی نشاندهنده بهبود وضعیت معیشت مردم نیست و به عبارت دیگر تا زمانی که رشد دستمزدها از رشد قیمتها پیشی نگیرد، وضع معیشت مردم بهبود پیدا نمیکند.
از جمله موارد تناقض آمار نرخ تورم میتوان به اعلام تورم ابتدای امسال در حوزه مواد غذایی اشاره کرد. رئیسجمهور درابتدای امسال تورم مواد غذایی را حداکثر 8 درصد و حتی کمتر اعلام کرد. هرچند تورم مواد غذایی نسبت به ابتدای دولت کاهش پیدا کرده است، اما وضعیت گرانی و تنگی معیشت مردم نشان میدهد که این آمار به هیچ وجه جنبه ملموسی نداشته و از قضا آمارهای مرتبط در این زمینه نیز موید افزایش قیمتها و فشارهای روزافزون بر مردم میباشد. به عنوان نمونه وزارت صنعت، معدن و تجارت به عنوان مجری ساماندهی بازار در جدیدترین آمار خود با وجود اینکه این آمار هم همچنان بهروز نبوده و با چندین ماه تأخیر منتشر میشود، اعلام کرد در بهمن ماه سال گذشته از مجموع لیست 56 کالای اساسی و مهم حدود 45 قلم از کالاها رشد قیمت را تجربه کردهاند.نکته قابل توجه اینکه میانگین افزایش قیمت این 56 کالای اساسی که رابطه تنگاتنگی با معیشت مردم دارد، حدود14.6 درصدی میباشد، که نزدیک 7 درصد بیشتر از رقم اعلام شده رئیسجمهور است. در این میان باید تاکید کرد که تنها گزارشهای میدانی از بازار دلیلی بر تناقض ادعاها و آمار نیست.کافی است به آمار نقدینگی اعلام شده توسط دولت نیز اشاره کرد.بر اساس اعلام بانک مرکزی حجم نقدینگی در پایان مرداد ماه امسال با ۲۴.۳ درصد رشد نسبت به ماه مشابه سال گذشته، به ۱۳۶۶ هزار و ۲۶۰ میلیارد تومان رسید.این درحالی است که افزایش نقدینگی بدوم افزایش نرخ تورم دلیل جز رکود نداشته و ندارد.
آمار اشتغال دردسر ساز
آمارهای متناقض دولت فقط به رونق اقتصادی ختم نمیشود. در سالهای اخیر همواره آمارهای صنعتی،وامهای رونق تولید،اعتبارات مسکن مهر و دهها مورد دیگر به نوعی متناقض بوده است.
در تازهترین گاف آماری میتوان به همین آمار 1.5 میلیون اشتغالی اشاره کرد که البته خیلی سریع از سوی مسولان امر حل و فصل شد. رسانهها به نقل از جهانگیری معاون اول رئیس جمهوری خبر این تعداد اشتغال را منتشر کردند و با وجود اینکه رئیس مرکز آمار ایران این رقم و شکل محاسبهای آن را نادرست اعلام کرده بود؛ درست دو روز بعد و در همایش روز آمار و برنامه ریزی امیدعلی پارسا در دفاع از معاون اول رئیسجمهور که به موضوع ایجاد اشتغال اشاره کرده بود، گفت: هیچ کجای صحبتهای جهانگیری گفته نشد که 1.5 میلیون شغل ایجاد شده، بلکه آمار بهار و تابستان را مطرح کردند، اما یک خبرگزاری و یک روزنامه با جمع کردن آمار فصل بهار و تابستان گفتند 1.5 میلیون شغل در 6 ماهه نخست سال ایجاد شده است.
هر چند همین دفاع رئیس مرکز آمار ایران از معاون اول دولت که به نظر کاملا دستوری و دیکته شده به نظر میرسد هم جای نقد دارد.چرا که اگر جهانگیری آمار بهار و تابستان را جداگانه داده باشد باز هم نباید آنها را جمع کرده و به عنوان اشتغالزایی اعلام کند.چرا که خود پارسا در توضیحات اولیه خود شیوه محاسبه آمار دقیق اشتغال را اعلام کرده و گفته است که آمار هر فصل باید با فصل مشابه شال قبل مقایسه شود. در بهار سال 96 آمار اشتغال حدود 700 هزار نفر بوده و در تابستان سال 96 این آمار حدود 795 هزار نفر اعلام شده و اگر با زمان مشابه سال قبل مقایسه شود بازهم 1.5 میلیون شغل نمیشود حتی اگر منظور معاون اول جمع دو فصل باشد.
آمارهایی که دقیق نمیشود
با وجود همه این توضیحات نباید از نظر دور داشت که در بیشتر کشورها آمارهای اقتصادی به روز منتشر و با توجه به اعتماد عمومینسبت به این آمارها نماگرهای اقتصادی مانند شاخصهای بازار بورس و همچنین رفتار مصرفکنندگان تحت تأثیر این آمارها قرار میگیرد. حتی در کشورهای توسعه یافته که در حال دست و پنجه نرم کردن با بحران اقتصادی هستند آمارها در بخشهای مختلف از جمله نرخ بیکاری، تورم (به صورت ماهانه) و نرخ رشد اقتصادی منتشر میشود.
منتشر نشدن برخی اعداد و ارقام از سوی نهادهای رسمیو مسوول این نکته را به ذهن منتقل میکند که علت اصلی عدم اعلام برخی از شاخصهای اقتصادی، مناسب نبودن این نرخها است. در حال حاضر به دلیل ارائهی آمارهای متفاوت و بعضاً متناقض همواره این چالش وجود دارد که به کدام آمار میتوان استناد کرد. حتی گاهی آماری از سوی دولت اعلام میشود که نه تنها مورد تایید مردم قرار نمیگیرد بلکه برخی از مسئولان سابق نیز آن را قبول نمیکنند! و میگویند آمارهای اعلام شده دقیق نیست!
باید قبول کرد که آمار این روزهای دولت روحانی هم عجیب است و هم غیر واقعی.اما همه در مراسم روز آمار بر دقیق بودن آن تاکید میکنند.البته در این میان اگر بخواهیم منصفانه قضاوت کنیم باید به برخی از آمارهای خوب و دقیق و کارشناسی هم اشاره کنیم که هر چند تعدادشان زیاد نیست اما بازهم میتوان از آنها اثری یافت.مسوولان و دولتیها تنها باید تلاش کنند که آمارهایشان اگر دردی از فعالان اقتصادی دوا نمیکند لااقل برای مردم قابل لمس باشد.
امیرعلی امینیان
