فصل بیکاریهای فصلی طولانی شده
به گزارش خبرگزاری بسیج، «فرهیختگان» وضعیت نرخ بیکاری در تابستان امسال را بررسی کرده است:
محاسبه نرخ بیکاری فصلی، یکی از شاخصههای اصلی بررسی وضعیت اشتغال و توزیع آن در فصلهای مختلف سال است. چندی پیش پیش آماری از سوی مرکز آمار کشور منتشر شد که نرخ بیکاری فصلی تابستان را 11.7 اعلام کرده است، این درحالی است که دولت بارها وعده داده که نرخ بیکاری را کاهش داده و مطابق برنامه پنجساله تکرقمی خواهدکرد.
در تعاریف جهانی اقتصاد، بیکار کسی است که در بازه 15 تا 65 ساله بوده و به دنبال کار باشد، اما نتواند شغلی پیدا کند که درآمد داشته باشد، بنابراین کودکان و افراد سالمند از لیست بیکاران حذف میشوند. همچنین زنان خانهداری که جویای کار نیستند نیز از لیست افراد بیکار حذف میشوند. اقتصاددانان در طبقهبندیهای خود بیکاری را به سه نوع کلی تقسیم میکنند؛ بیکاری اصطکاکی، بیکاری فصلی و بیکاری پنهان. بیکاری اصطکاکی یعنی فرد هنگام تغییر شغل و در مدت زمان بین دو اشتغال بیکار باشد. بیکاری پنهان نوع دیگری از بیکاری است که شخص در ظاهر مشغول به کار است و منبع درآمدی دارد، اما کار او در اقتصاد کشور تاثیر مثبتی ندارد. سومین نوع بیکاری، بیکاری فصلی است و این زمانی اتفاق میافتد که تقاضا برای کاری در فصل مشخصی وجود نداشته باشد؛ آمار این نوع بیکاری در هر فصل متفاوت است؛ بهطور مثال، معلمان و اساتید حقالتدریس در تابستان دچار بیکاری فصلی میشوند و از طرف دیگر بسیاری از کشاورزان و کارگران ساختمانی در فصل سرد زمستان دچار معضل بیکاری فصلی هستند.
کاهش بیکاری فصلی تابستان براساس گزارش مرکز آمار
مرکز آمار ایران در پایان هر فصل، آمار بیکاری فصلی را اعلام میکند و آنطور که این آمارها نشان میدهد، معمولا فصل زمستان، سختترین فصل برای جمعیت شاغل کشور است. چند روز پیش این مرکز، آماری را از نرخ بیکاری تابستان ۹۶ اعلام کرد که براساس آن، نرخ بیکاری فصلی 11.7 درصد اعلام شده بود که نسبت به بهار امسال 0.9 درصد و نسبت به مدت مشابه سال گذشته یک درصد کاهش را نشان میداد. آنطور که نتایج این طرح آمارگیری نشان میداد، «در تابستان ۱۳۹۶، 41.0 درصد جمعیت ۱۰ ساله و بیشتر از نظر اقتصادی فعال بودهاند، یعنی در گروه شاغلان یا بیکاران قرار گرفتهاند. بررسی روند تغییرات نرخ مشارکت اقتصادی کل کشور نشان میدهد که این شاخص، نسبت به فصل مشابه سال قبل (تابستان ۱۳۹۵)، 0.6 درصد و نسبت به فصل گذشته (بهار۱۳۹۶)، 0.4 درصد افزایش داشته است.»
همچنین در نتایج این طرح آمده است که «نرخ بیکاری جوانان ۲۹ - ۱۵ ساله نیز حاکی از آن است که 24.4 درصد از جمعیت فعال ۲۹- ۱۵ ساله بیکار بودهاند. این شاخص در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی بیشتر بوده است. بررسی روند تغییـرات نرخ بیکاری جوانان 29-15 ساله نشان میدهد که این شاخص نیز نسبت به فصل مشابه در سال گذشته 2.3 درصد و نسبت به فصل قبل 2.0 درصد کاهش پیدا کرده است.»
در گزارش مرکز آمار به سهم اشتغال ناقص نیز توجه شده است. آنطور که آمارهای این گزارش نشان میدهد، در تابستان ۱۳۹۶، 9.2 درصد جمعیت شاغل به دلایل اقتصادی (فصل غیرکاری، رکود کاری، پیدا نکردن کار با ساعت بیشتر و…) کمتر از ۴۴ ساعت در هفته کار کرده و آماده برای انجام کار اضافی بودهاند، این در حالی است که 40.5 درصد از شاغلین ۱۵ ساله و بیشتر، ۴۹ ساعت و بیشتر در هفته کار کردهاند. در کنار این آمارها، رتبهبندی مشاغل در سهم بیکاری و اشتغال نیز مدنظر کارشناسان مرکز آمار بوده و آنطور که اعلام کردهاند، در تابستان سال جاری در میان بخشهای عمده فعالیت اقتصادی، بخش خدمات با 49.5 درصد بیشترین سهم اشتغال را به خود اختصاص داده است و در مراتب بعدی بخشهای صنعت با 31.4 و کشاورزی با 19.1درصد قرار دارند.
اعداد از محقق نشدن وعدههای دولت میگویند
آنچه از آمارهای مرکز آمار کشور میتوان نتیجه گرفت این است که دولت تدبیر و امید بعد از گذشت پنج سال رفتهرفته به سمت شعارهای انتخاباتی خود مبنیبر کاهش نرخ بیکاری نزدیک میشود. با این حال بسیاری از اقتصاددانان و کارشناسان آماری، شاخصهای مرکز آمار را برای بررسی نرخ بیکاری در کشور علمی و اصولی نمیدانند، بهطوریکه سال گذشته، بسیاری از منتقدان آمار حدود 12 درصدی نرخ بیکاری سال 95 را که از سوی دولت و مرکز آمار کشور منتشر شد، معادل 40 درصد تخمین میزدند.
این درحالی است که چندی پیش از اعلام رسمی آمار نرخ بیکاری فصل تابستان از سوی مرکز آمار، «مهر» آماری را منتشر میکرد که نرخ بیکاری جوانان کشور را رقمی بیشتر از دو برابر رقم رسمی اعلام میکرد. در این گزارش که با عنوان «بیکاری فصلی رکورد زد»، میانگین نرخ بیکاری فصلی جوانان را بررسی کرده و آمده است: «نرخ بیکاری فصلی تابستان در دولت یازدهم 25.6 بوده است که هرچند نسبت به دولت دهم یکدهم درصد کاهش یافته، اما نسبت به آمارهای مربوط به دولت نهم با رقمی معادل 21.6 افزایش معناداری داشته است.»
در این گزارش که به بررسی نرخ بیکاری فصلی در بین جمعیت جوان ۱۵ تا ۲۴ ساله یعنی قشر پویا و کارآمد جامعه پرداخته، میانگین بیکاری فصلی تابستان در 17 سال گذشته 25.2 بوده است، یعنی نرخ بیکاری تابستان امسال چهار دهم درصد نیز از میانگین نرخ بیکاری تابستانه جوانان در طی این 17 سال بیشتر است. حال اگر همه این آمارها را کنار هم بگذاریم و بررسی کنیم و حتی اگر اعداد مرکز آمار کشور را بپذیریم که به گفته اقتصاددانان آمار قابلاستنادی از شرایط حقیقی جامعه نیست و کسی که حتی یک ساعت در هفته کار میکند را نیز شاغل دانسته و از چرخه بررسی نرخ بیکاری کشور حذف میکند، باز هم به این نکته تاسفبار میرسیم که تا رسیدن به وعدههای دولت و سند چشمانداز کشور در راستای کاهش و درنهایت ریشهکنی بیکاری راه طولانی و پرفراز و نشیبی باقی مانده است، زیرا براساس برنامه پنجم توسعه باید این نرخ تا پایان سال گذشته تکرقمی میشد و به هفت درصد میرسید.
