نقش فعالیت‌های دو‌منظوره و ظرفیت‌های بسیج در تقویت تاب‌آوری نهادی و توسعه ملی
خبرگزاری بسیج : در ادبیات نوین مدیریت راهبردی، مفهوم «فعالیت‌های دو‌منظوره» به‌عنوان یکی از رویکردهای کلیدی برای افزایش بهره‌وری و ارتقای توان سازگاری نهادها با شرایط محیطی شناخته می‌شود. مقصود از این فعالیت‌ها آن است که یک مجموعه یا سازمان، در عین انجام مأموریت‌های اصلی خود، ظرفیت‌ها و توانمندی‌های خویش را برای ایفای نقش در حوزه‌های مکمل یا پشتیبان نیز به‌کار گیرد. این الگو، به‌ویژه در شرایطی که محیط پیرامونی با نوسانات اقتصادی، فشارهای بیرونی و تهدیدهای چند‌لایه مواجه است، نقشی بنیادین در شکل‌گیری «تاب‌آوری نهادی» و پایداری روندهای توسعه ایفا می‌کند.
در این میان، بسیج به‌عنوان نهادی برخاسته از متن جامعه و متکی بر سرمایه اجتماعی گسترده، نمونه‌ای بارز از پیاده‌سازی موفق فعالیت‌های دو‌منظوره است. این نهاد علاوه بر ایفای مسئولیت‌های ذاتی در حوزه‌های دفاعی و امنیتی، طی سال‌های اخیر در عرصه‌های اقتصادی، اجتماعی، علمی و فناوری نیز نقش‌آفرینی چشمگیری داشته است. این رویکرد، نه تنها موجب کاهش هزینه‌های ملی و افزایش هم‌افزایی بین‌بخشی شده، بلکه زمینه‌ساز مشارکت فراگیر اقشار مختلف در مسیر توسعه ملی گردیده است.
از منظر نظریه‌های توسعه، کارکرد بسیج در حوزه فعالیت‌های دو‌منظوره را می‌توان ذیل سه محور اصلی تحلیل کرد:
۱. توانمندسازی سرمایه انسانی: بسیج بستری برای تربیت نیروهای جوان، متخصص و متعهد فراهم می‌آورد که قادرند در حوزه‌های متنوع از امدادرسانی و سازندگی گرفته تا تولید دانش و فناوری مشارکت کنند.
۲. تقویت هم‌افزایی نهادی: این نهاد با شبکه‌سازی میان دستگاه‌های دولتی، بخش خصوصی و سازمان‌های مردم‌نهاد، ظرفیت‌های پراکنده را در قالب پروژه‌های مشترک تجمیع و هماهنگ می‌سازد.
۳. پشتیبانی از تاب‌آوری اقتصادی و اجتماعی: فعالیت‌های بسیج در حوزه محرومیت‌زدایی، مدیریت بحران و کمک به بنگاه‌های اقتصادی، نمونه‌هایی عینی از ارتقای توان سازگاری کشور در برابر فشارهای خارجی و تهدیدات ساختاری است.
بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که بسیج و الگوی فعالیت‌های دو‌منظوره آن، نقشی فراتر از یک نهاد صرفاً دفاعی ایفا می‌کند. این نهاد در واقع حلقه‌ای پیونددهنده میان توان دفاعی، ظرفیت‌های مردمی و نیازهای توسعه‌ای کشور است. چنین رویکردی، هم‌راستا با اهداف کلان نظام جمهوری اسلامی ایران، می‌تواند به عنوان الگویی بومی برای سایر نهادها و سازمان‌های داخلی در جهت افزایش تاب‌آوری و پایداری ملی مورد استفاده قرار گیرد.
امروز بیش از هر زمان دیگری، ضرورت بازتعریف نقش نهادهای اجتماعی در قالب فعالیت‌های دو‌منظوره احساس می‌شود. این امر نه تنها بهره‌وری منابع ملی را افزایش می‌دهد، بلکه می‌تواند الگویی الهام‌بخش برای حکمرانی هوشمند و آینده‌نگر در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی باشد.
محمدمهدی قاسمی پژوهشگر مسائل اقتصادی
یادداشت / حسین زارع
شکست حصر آبادان؛ از حماسه مقاومت تا نصرت در برابر محاصره‌های نوین
یادداشت| روایتی از حماسه جهادی بسیجیان در جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان
بسیج، سپر مردم در طوفان حوادث
یادداشت|