حلقه‌های دانش و زمین؛ رونق فناوری در بزرگ‌ترین مزرعه زعفران ایران و جهش تولید فرآورده‌های کروسین
به گزارش خبرنگار بسیج، در بازدید از بزرگ‌ترین مزرعه زعفران ایران و پالایشگاه کروسین در شاهرود، سه مسؤول اصلی پروژه با تاکید بر دستاورد‌های فناورانه و اقتصادی آن از کاهش مصرف آب تا یک‌پنجم، ایجاد بیش از ۳۰۰ فرصت شغلی در اوج فعالیت و تولید انواع کروسین خبر دادند.
دکتر امین امینی، رئیس شرکت دانش‌بنیان صنایع کشاورزی و دارویی زعفران، اعلام کرد: با پیاده‌سازی سیستم آبیاری نوین مصرف آب در مزارع ما تا یک‌پنجم کاهش یافته و این سامانه به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم برای بیش از ۳۰۰ نفر اشتغال فراهم کرده است.
وی افزود: آزمایشگاه تخصصی کروسین و خطوط پالایش، امکان تولید انواع کروسین را در مقیاس صنعتی فراهم کرده و این محصول اکنون نمونه خارجی معادل ندارد و در صنایع آرایشی، بهداشتی و درمانی کاربرد حیاتی پیدا کرده است.
امینی درباره چشم‌انداز توسعه گفت: شرکت از مرحله کروسین فراتر رفته و وارد فاز‌های پسا کروسین و شاخه‌های پزشکی شده است؛ شیمی زعفران را نهادینه کرده و فرآیند‌های استخراج را بومی‌سازی کرده‌ایم.
وی با اشاره به وضعیت کشت در کشور هشدار داد: سال جاری به‌دلیل گرمای شدید و بحران کم‌آبی، سطح کشت زعفران در کشور نزدیک به ۷۰ درصد کاهش داشته است.
حمید آقابیکی، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان شاهرود، ورود فناوری‌های دانش‌بنیان به عرصه کشاورزی در منطقه را تأیید و تشریح کرد: مداخلات فناورانه در آبیاری و مدیریت مزرعه، بهره‌وری را افزایش داده و هزینه‌های تولید را کاهش داده است؛ این تغییرات زمینه‌ساز اشتغال و تقویت اقتصاد محلی شده است.
وی تاکید کرد: تلفیق آموزش، تحقیق و روش‌های نوین کشاورزی، مدل پایداری برای توسعه زراعی در شاهرود فراهم کرده است.
علیرضا برجسته رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان—مرکز شاهرود، گفت: این مرکز با مشارکت شرکت دانش‌بنیان میزبان بزرگ‌ترین مزرعه زعفران کشور است و در کنار کشت زعفران، کشت‌های متنوع دیگری نیز اجرا می‌شود؛ برخلاف برخی مناطق که تنها زعفران کاشته می‌شود، در شاهرود کشاورزی چندمحصولی دنبال می‌شود.
وی درباره تولید بذر و فعالیت‌های تحقیقاتی افزود: در ایستگاه بسطام با همکاری شرکت‌های تخصصی، تولید بذر والدین و هیبرید ذرت را پیگیری کرده‌ایم؛ سال ۱۴۰۳ نزدیک به ۷۰ تن بذر هیبرید ذرت تولید شد و اقدامات مشابهی برای بذر چغندرقند و گندم در دست اجرا است.
مسؤولان پروژه بار‌ها تاکید کردند که فناوری آبیاری و پالایش کروسین، نقش محوری در مقاوم‌سازی تولید در برابر تنش‌های اقلیمی دارد و می‌تواند ارزش افزوده زعفران را به‌صورت داخلی حفظ کند. آنها همچنین خواستار حمایت نهادی برای تثبیت بازار، توسعه صادرات و مقابله با آثار خشکسالی شدند.
مسؤولان اجرایی و پژوهشی پروژه زعفران شاهرود می‌گویند ترکیب تحقیق و صنعت در این طرح، نه تنها صرفه‌جویی آب و اشتغال‌زایی را به همراه داشته، بلکه مسیر تبدیل زعفران به محصولات دارویی و صنعتی با برند ایرانی را هموار کرده است.
کروسین زعفران چیست:
کروسین یک ترکیب طبیعی از گروه کاروتنوئید‌ها است که به‌عنوان رنگدانه اصلی زعفران مسئول رنگ طلایی‑نارنجی این گیاه محسوب می‌شود و در ساختار شیمیایی خود گلوکوزید کاروتنوئیدی دارد.
خصوصیات شیمیایی و فیزیکی:
کروسین نمک یا گلوکوزیدِ کروستین (crocetin) است؛ یعنی کروستین پس از پیوستن به واحد‌های قندی به شکل کروسین درمی‌آید و همین ساختار قندی ــ لیپوفیلیک باعث ویژگی‌های رنگی و حلالیت آن می‌شود.
کاربرد‌ها و اهمیت صنعتی:
کروسین به‌خاطر رنگ قوی و خواص فناورانه در صنایع غذایی، آرایشی و بهداشتی و همچنین در برخی فرایند‌های دارویی و بیوتکنولوژیک مورد توجه است؛ صنایع از آن برای تولید رنگ، عصاره‌ها و فرمولاسیون‌های تخصصی استفاده می‌کنند.
استخراج و تولید:
استخراج کروسین از پیازک (پرچم) زعفران انجام می‌شود و فرایند‌های پالایش و بومی‌سازی خطوط استخراج، امکان تولید انواع کروسین در مقیاس صنعتی را فراهم کرده است.
نکات کاربردی و احتیاط:
کروسین به‌عنوان یک ماده طبیعی در محصولات مختلف به‌کار می‌رود، اما هرگونه ادعای درمانی یا دارویی باید بر پایه شواهد علمی و تایید نهاد‌های مربوطه بررسی شود؛ در صنایع، استانداردسازی خلوص و فرایند استخراج برای تضمین کیفیت اهمیت دارد.
یادداشت | فرشاد عالی
۵۲ مدال؛ وقتی سرمایه انسانی از سرمایه مالی جلو می‌زند
یادداشت / حسین زارع
شکست حصر آبادان؛ از حماسه مقاومت تا نصرت در برابر محاصره‌های نوین
یادداشت| روایتی از حماسه جهادی بسیجیان در جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان
