تحول علوم انسانی بدون شبکهسازی علمی از درون علم محقق نمیشود
به گزارش سرویس اساتید خبرگزاری بسیج، وی با بیان اینکه از منظر فلسفه علم و بهعنوان ناظری بیرونی به حوزه علوم انسانی مینگرد، اظهار کرد: در مسیر تحول علم، دو دسته عامل نقشآفرین هستند؛ عوامل بیرونی مانند نهادهای سیاستگذار، نظام آموزشی، نظام پژوهشی و ساختارهای ارتقا، و عوامل درونی که شامل استاد، دانشجو و خود علم است. تجربه نشان داده است که تمرکز صرف بر عوامل بیرونی، بدون تحرک درونی علم، به تحول پایدار منجر نمیشود.
بحرینی با اشاره به اقدامات انجامشده در دهههای گذشته افزود: تأسیس دانشگاهها، اصلاح ساختارهای آموزشی و پژوهشی و تدوین آییننامهها، همگی از جنس مداخلات بیرونی بودهاند و هرچند دستاوردهایی داشتهاند، اما زمانی مؤثر خواهند بود که از درون علم، حرکت و پویایی شکل بگیرد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی یکی از خلأهای جدی در تاریخ علم کشور را «شبکههای علمی» دانست و تصریح کرد: بخش قابل توجهی از پیشرفت علم در غرب، محصول شبکهسازی میان دانشمندان بوده است. نمونههایی مانند «انجمن سلطنتی علم» در انگلستان، حلقه وین در فلسفه علم، مکتب کپنهاگ در فیزیک و مکتب فرانکفورت در علوم انسانی، نشان میدهد که علم نه بهصورت فردی، بلکه در بستر شبکهها رشد کرده است.
وی با اشاره به نقش شبکههای علمی در تحولات فکری و سیاسی غرب خاطرنشان کرد: حتی دستگاههای فلسفی مهم، مانند تجربهگرایی جان لاک یا نظریههای کارل پوپر، در خلأ شکل نگرفتهاند، بلکه در دل شبکههایی از متفکران و در پیوند با مسائل عینی زمانه خود شکل گرفتهاند؛ امری که نشاندهنده پیوند عمیق میان علم، مسئله و شبکه است.
بحرینی در ادامه، راهکار پیشنهادی خود برای تحول علوم انسانی را «تشکیل میزهای تخصصی حل مسئله» عنوان کرد و گفت: این میزها باید هم تخصصی و هم ترکیبی باشند؛ به این معنا که متخصصان حوزههای مختلف، حول یک مسئله واقعی و روزآمد گرد هم آیند و به تولید خروجی ملموس برسند، نه صرفاً بازتولید کلیشههای نظری.
وی با اشاره به نمونههای داخلی افزود: شبکه علمی شکلگرفته پیرامون شخصیتهایی مانند علامه طباطبائی، شهید مطهری، آیتالله مصباح و نیز شبکه یاران امام خمینی(ره)، نشان داد که حتی اگر یک متفکر در زمان حیات خود حلقه محدودی داشته باشد، شبکه علمی پیرامون او میتواند بار یک تحول فکری یا حتی اجتماعی را به دوش بکشد.
این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: شکلگیری شبکههای علمی مسئلهمحور، علاوه بر تولید نظریه و فرضیه، به دستاوردهای عینی منجر میشود؛ دستاوردهایی که هم برای دانشجویان جذاب است و هم میتواند توجه حاکمیت و نهادهای تصمیمگیر را به ظرفیت واقعی علوم انسانی جلب کند.
