افزایش ۲۲۴۰ میلیون متر مکعبی حجم ذخایر سدهای خوزستان
به گزارش خبرگزاری بسیج خوزستان ، مدیر عامل سازمان آب و برق خوزستان گفت: استان خوزستان در تمام وسعت خود با طیف وسیعی از مخاطرات آبی مواجه است که مباحث کیفی مانند افت کیفیت منابع آب و یا آلودگیهای نفتی گرفته تا تنشهای خشکسالی و سیلاب و مباحث سازهای را در بر دارد.
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی وزارت نیرو (پاون)، عباس صدریان فر، مدیر عامل سازمان آب و برق خوزستان در گزارشی تخصصی در خصوص چگونگی مدیریت یکپارچه سیلاب و خشکسالی در استان خوزستان اظهار کرد: استان خوزستان در سال آبی جاری شرایط خاص و پیچیدهای را در حوضه منابع آب تجربه میکند.
با وجود مدیریت همه جانبه خشکسالی بسیار شدید تابستان ۱۴۰۴، شروع سال آبی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ همراه با تداوم کم بارشی و افزایش شدت خشکسالی و کاهش شدید ذخایر سدها همراه بود و در روزهای ابتدایی فروردین و در نیمه دوم سال آبی، با وقوع بارشهای سیل آسا با پتانسیل خسارتهای قابل توجه ادامه یافت.
او افزود: تداوم خشکسالی شدید از سال گذشته، کاهش محسوس ذخایر سدها و همزمانی این وضعیت با اوج نیاز آبی کشتهای پاییزه از یک طرف و شروع جنگ تحمیلی، استان را با یکی از شدیدترین تنشهای آبی اخیر مواجه کرده بود.
صدریان فر ادامه داد: با این وجود، اجرای برنامههای مدیریت یکپارچه خشکسالی و سیلاب و بهرهگیری از تحلیلهای علمی در برنامه ریزی تامین و توزیع منابع آب، موجب دستیابی به سطح قابلتوجهی از شاخصهای امنیت غذایی و افزایش تابآوری در بخشهای شرب، زیست محیطی و کشاورزی شد.
او اضافه کرد: مدیریت و برنامه ریزی خشکسالی با رویکرد توامان امنیت آبی و غذایی در ابتدای سال آبی، به دلیل کاهش بیسابقه ذخایر سدها، امکان تأمین آب تنها برای بخش محدودی از اراضی پاییزه وجود داشت.
مدیر عامل سازمان آب و برق خوزستان با اشاره به اینکه در شروع این سال آبی حجم مفید سدهای مخزنی استان خوزستان تنها ۱۵۵۰ میلیون متر مکعب بود که حدود ۳۲۰۰ میلیون متر مکعب کمتر از زمان مشابه سال قبل آن است، خاطر نشان کرد:
در شروع ماه اسفند ۱۴۰۴ نیز که زمان اوج نیاز آبی بخش کشاورزی بود، ورودی سدهای استان ۴۹ درصد کاهش نسبت به شرایط بلند مدت را نشان میداد؛ البته توزیع شدت خشکسالی در همه حوضهها یکسان نبوده و در سدهای کرخه و مارون به ترتیب با ۶۸ و ۵۹ درصد کاهش ورودی نسبت به نرمال شدیدترین خشکسالی را تجربه کردیم.
او اضافه کرد: در این مرحله، با اجرای برنامههای مدیریت مشارکتی با حضور کلیه ذینفعان و اجرای برنامههای بهینه تامین و توزیع منابع آب با مشارکت تمامی دست اندرکاران، حداکثر بهرهوری از منابع آب محدود حاصل شد.
صدریان فر با اشاره به اینکه همزمان با شروع ماه اسفند و افزایش نیاز آبی، برنامهریزی مدیریت خشکسالی بر اساس پیشبینیهای فصلی هواشناسی و مدلهای علمی، وارد فاز عملیاتی جدیدی شد، عنوان کرد: یکی از اقدامات کلیدی این دوره، شروع انتقال آب از حوضه دز و کارون به حوضه کرخه از ابتدای ماه اسفند و پس از بررسیهای کارشناسی و اخذ رهنمودهای معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا و نیز استاندار خوزستان بود.
او یادآور شد: شناسایی منابع آب مازاد در حوضه دز، امکان انتقال پیوسته آب با ظرفیت کامل به کرخه را فراهم کرد که در نهایت به تأمین مطلوب آب کشتهای پاییزه در حوضه کرخه و همزمان حفظ حجم کنترل سیلاب مناسب در سد دز منجر شد؛ همچنین، انتقال آب از حوضه کارون به کرخه نقش مؤثری در پایداری کشت در حوضه کرخه ایفا کرد.
صدریان فر اشاره کرد: در کنار این اقدام فعال سازی کانال سلمان برای ایجاد ارتباط رودخانه کارون و کرخه نور که با همکاری فرمانده سپاه ولیعصر و نیز تاکیدات استاندار خوزستان در این برهه حساس به ثمر نشست و عملیاتی شدن آن نقش کلیدی در مدیریت تنش آبی حوضه کرخه داشت.
او ادامه داد: در حوضههای مارون و زهره نیز با وجود عدم اعلام آب قابل برنامه ریزی برای بخش کشاورزی، به دلیل کاهش شدید ذخایر سدهای مارون و چمشیر، پس از درخواستهای مکرر نمایندگان کشاورزان و با برگزاری جلسات مدیریت مشارکتی و سازگاری با کم آبی، برنامههای مدیریت ریسک ویژهای طراحی و در چند مرحله رها سازی آب صورت گرفت که به نوبه خود منجر به تامین آب بیشترین سطح اراضی کشاورزی در یکی از خشکترین سالهای تاریخی شد.
صدریان فر گفت: به این ترتیب در انتهای ماه اسفند بخش عمده نیاز آبی کشتهای پاییزه به شکل مطلوب تامین و با به ثمر نشستن این کشت ها، اهداف امنیت غذایی تا حدود زیادی محقق شد.
مدیریت یکپارچه سیلاب و تبدیل مخاطره آبی به فرصت
صدریان فر با اشاره به اینکه با پیشبینی ورود سامانههای قوی بارشی به حوضههای آبریز منتهی به خوزستان در آستانه سال جدید، تیمهای تخصصی به صورت مستمر رفتار این سامانهها را رصد و تحلیل کردند، عنوان کرد:
به همین منظور حداکثر سازی ذخایر سدها، حداقل سازی خسارات سیلاب ناشی از خروجی سدها و یا حوضههای میانی در کنار تامین حداکثری نیازهای زیست محیطی به عنوان اهداف اصلی برنامه ریزی در دستور کار قرار گرفت.
او افزود: این مرحله، نمادی از تبدیل شرایط مخاطرات آبی به فرصت بود؛ حجم قابلتوجه بارشها که میتوانست منجر به مخاطرات جدی شود، از طریق تنظیم دقیق خروجی سدها و برنامهریزی جامع برای مدیریت شرایط، به ذخایر ارزشمند آبی در پشت سدها و درون تالابها تبدیل شد.
صدریان فر ادامه داد: در این میان، مدیریت سد دز به دلیل حجم بالای سیلاب ورودی و ملاحظات پاییندست، با حساسیت ویژهای انجام شد و افزایش خروجی آن با تأخیر و پس از کاهش دبی سیلابهای میانحوضهای صورت گرفت تا از همپوشانی و تشدید خطر جلوگیری شود.
گفتنی است تا تاریخ ۹ فروردین ۱۴۰۵، در اثر فعالیت این سامانه بارشی ۲۲۴۰ میلیون متر مکعب به حجم ذخایر سدهای استان خوزستان اضافه شده است که از این میزان ۵۰۲ میلیون متر مکعب در سد کرخه، ۲۱۴ میلیون متر مکعب در سد سیمره، ۴۹۳ میلیون متر مکعب در سد دز، ۸۲۵ میلیون متر مکعب در سدهای زنجیرهای کارون، ۱۳۲ میلیون متر مکعب سد مارون و ۲۲ میلیون متر مکعب در سد جره افزایش حجم داشتهایم.
صدریان فر اضافه کرد: علاوه بر مدیریت سیلاب در مخازن سدها، سیلابهای بسیار سنگینی در حوضههای میانی پایین سدها بوقوع پیوست که در این میان شناسایی دقیق محلهای با ریسک بالا، آماده سازی نیروهای واکنش سریع و ارسال تجهیزات لازم در کمترین زمان ممکن در کنار هماهنگیهای گسترده بین دستگاهی نقش کلیدی در جلوگیری از ایجاد خسارات گسترده ایفا کرد که این اقدامات منجر به ایجاد پایداری زیست محیطی در استان خوزستان شد.
مدیر عامل سازمان آب و برق خوزستان خاطر نشان کرد: انتقال آب به تالاب هورالعظیم از تلفیق انتقال آب مازاد از حوضه دز، سیلابهای حوضه میانی و انتقال از حوضه کارون در برخی زمانها با دبی بیش از ۳۰۰ مترمکعب در ثانیه صورت گرفت.
او افزود: در تالاب شادگان هم شرایط مشابهی را شاهد بودیم و تامین آب تالاب از طریق فعال سازی تمامی ظرفیت شامل ایستگاههای پمپاژ انتقال از آب کارون، زهکش واحدهای کشت و صنعت نیشکر شرق کارون و سیلابهای حوضه میانی مارون صورت گرفت.
صدریان فر ادامه داد: بر این اساس تنها در بازه زمانی ۱۰ روزه ابتدای فروردین، حجمی بالغ بر ۱۱۳ میلیون متر مکعب به تالاب هورالعظیم و ۱۸۶ میلیون متر مکعب به تالاب شادگان تزریق شد.
او گفت: از ویژگیهای مهم دیگر مدیریت این سیلاب تامین پایدار آب شرب در شرایط افزایش کدورت رودخانهها از طریق انجام مانورهای ویژه جابجایی منبع تامین آب در رودخانهها بود.
شایان ذکر است در دوره پیک سیلاب به دلیل افزایش شدید کدورت آب خصوصا در رودخانه دز، عملا امکان بهره برداری از این منابع آب برای شرب امکان پذیر نبود که این موضوع میتوانست تامین آب شرب نزدیک به ۵۰ درصد استان را با مخاطره مواجه سازد به همین دلیل با انتقال منبع تامین از حوضه دز به کرخه در یک دوره کوتاه مدت، تامین آب شرب به شکل پایدار صورت پذیرفت.
صدریان فر تاکید کرد: مدیریت میدانی و انسجام بین دستگاهی و هماهنگی بی نظیر بین تیمهای برنامه ریزی و عملیاتی درون سازمانی و بین دستگاهی در خانواده صنعت آب و برق شامل سازمان آب وبرق خوزستان، شرکتهای آب و فاضلاب، شرکتهای توزیع برق اهواز و خوزستان، شرکت برق منطقهای خوزستان و نیز هماهنگی با سایر دستگاههای اجرایی استان با محوریت استانداری خوزستان یکی از نمونههای موفق در مدیریت میدانی مخاطرات آبی به شمار میآید.
او افزود: نکته قابل توجه این است که استان خوزستان در تمام وسعت خود با طیف وسیعی از مخاطرات آبی مواجه است که مباحث کیفی مانند افت کیفیت منابع آب و یا آلودگیهای نفتی گرفته تا تنشهای خشکسالی و سیلاب و مباحث سازهای را در بر دارد.
صدریان فر یاد آور شد: در بسیاری از مواقع این چالشها همزمان بوقوع میپیوندد و مدیریت آب را با چالشهای بسیاری مواجه میسازد، اما رمز موفقیت ما در مدیریت این شرایط، تشکیل تیمهای واکنش سریع و هماهنگی این بخشها با برنامه ریزان است، به نحوی که در بسیاری از چالشها و مخاطرات آبی، مشابه آبگرفتگیهای شهری و سیلابهای دوره بارشی اخیر، تیمهای واکنش سریع ما از قبل در مناطق مورد نظر استقرار یافته و مدیریت شرایط را بدست میگیرند.
