میراث معنوی که از عصر شاهعباس بهجامانده
میراث معنوی طشتگذاری اردبیل با قدمتی ۶۰۰ساله که ریشه در دوره صفوی و عصر شاهعباس اول دارد، از ۲۷ ذیالحجه در بیش از ۲۰۰ مسجد این شهر برگزار میشود و این سنت که در سال ۱۳۸۹ در فهرست میراث معنوی ایران به ثبت رسید، یادآور آب دادن امام حسین (ع) به سپاه تشنه حر بن ریاحی است.
خبرگزاری بسیج اردبیل: پیش از آنکه صدای «یا حسین» از منارهها بلند شود و ماه محرم چهره سیاهپوش خود را نشان دهد، اردبیل حال و هوای دیگری دارد. اینجا، روزهای آخر ذیالحجه، زنانی مشغول جاروکردن مسجدها هستند، مردانی طشتهای مسی را از انبارها بیرون میآورند و بوی عطر و شمع در کوچهها میپیچد. طشتگذاری، آیینی که ۶۰۰ سال است در این دیار تکرار میشود، روایت بخشندگی بینظیر مردی است که در بیابان تشنه، به دشمنانش آب داد.
کهنترین آیین مذهبی اردبیل؛ میزبانی ۲۰۰ مسجد از یک سنت ۶۰۰ساله
طشتگذاری یکی از کهنترین و خاصترین آیینهای مذهبی ایران است که هر سال در آستانه ماه محرم، در شهر اردبیل و شهرستانهای این استان برگزار میشود. این سنت از روز ۲۷ ذیالحجه آغاز و تا ۳۰ ذیالحجه ادامه مییابد و در بیش از ۲۰۰ مسجد در شش محله اصلی اردبیل اجرا میشود. اهمیت این آیین به حدی است که در سال ۱۳۸۹ با شماره ۱۷۰ در فهرست میراث معنوی کشور ثبت شده است.
طشتی با امضای شاهعباس؛ «وقف بر حضرت عباس (ع) ۱۰۳۸»
پژوهشگران معتقدند ریشه طشتگذاری به دوره صفویه بازمیگردد کهنترین طشت موجود در اردبیل، در مسجد چاقوسازان بازار نگهداری میشود که قدمت آن به عصر شاهعباس اول ۱۵۷۱ تا ۱۶۲۹ میلادی میرسد. بر لبه این طشت مسی، این عبارت حک شده است؛ «وقف بر حضرت عباس (ع) ۱۰۳۸» برخی منابع نیز قدمت این آیین را تا ۶۰۰ سال تخمین زدهاند که نشان از عمق تاریخی آن در فرهنگ آذربایجان دارد.
روایت ذو حسم؛ وقتی امام به دشمن تشنه آب داد
فلسفه طشتگذاری، ریشه در واقعهای کمتر شنیدهشده از عاشورا دارد در منزل «ذو حسم»، سپاه حر بن یزید ریاحی جلوی کاروان امام حسین (ع) را گرفت سپاه حر اگرچه برای جنگ آمده بود، اما خود و اسبانشان تشنه بودند. امام حسین (ع) باوجوداینکه در بیابان تشنه بود و آب اندکی همراه داشت، به یارانش دستور داد به دشمنان تشنه آب بدهند طشتگذاری، یادآور این بخشندگی است؛ آبی که امام حتی بر لبتشنه دشمنانش دریغ نکرد.
از جاروی زنانه تا طشت بر سر؛ مقدمات یک آیین کهن
پیش از آغاز مراسم، دهها زن داوطلب، مسجدها و طشتهای مسی و برنجی را برای آیین طشتگذاری تمیز میکنند در هر مسجد، سکوهای مخصوصی برای نگهداری این طشتها در طول سال تعبیه شده است. روز ۲۷ ذیالحجه، در مسجد جامع اردبیل، شش طشت که نماد شش محله اصلی شهر است، آماده میشوند سپس مردان معتمد هر محله، طشت را بر سر میگذارند و درحالیکه مرثیه میخوانند، وارد مسجد میشوند.
آبی که شفا میدهد؛ از لمس طشت تا نذر شمع
حاضران در مسجد، به نشانه ارادت به امام حسین (ع)، طشتها را لمس میکنند سپس طشتها بر سکوهای معین قرار میگیرند و عزاداران، کوزههای آب را درون تشتها خالی میکنند. در طول دهه اول محرم، عزاداران از این آب مینوشند و آن را شفابخش میدانند برخی نیز این آب را برای بیماران خود میبرند روشنکردن شمع و خواندن سوره فاتحه نیز از دیگر بخشهای این آیین است.
از آب دادن به دشمن تا بستن آب بر خیمه؛ تقابلی که در ۱۰ روز تکرار شد
تلخی ماجرا از اینجا آغاز میشود که همان سپاه کوفه که در منزل ذو حسم از امام آب خوردند، تنها چند روز بعد در هفتم محرم، آب فرات را بر روی خیمههای امام حسین (ع) بستند. همان کسانی که اسبان تشنهشان سیراب شد، نگذاشتند کودکان و زنان اهلبیت حتی یک قطره آب بنوشند طشتگذاری اردبیل، روایت این تناقض تلخ است؛ یادآوری بخشندگیای که با ناسپاسی پاسخ داده شد.
«شهر حسینیها»؛ وقتی یک آیین به نماد فرهنگی تبدیل میشود
آیین طشتگذاری اردبیل، امروز فراتر از یک مراسم مذهبی، به نماد هویت فرهنگی این شهر تبدیل شده است تابلوی ورودی شهر اردبیل با عبارت «شهر حسینیها» نویدبخش این عمق ارادت است. این سنت در سال ۱۳۸۹ بهعنوان یکی از میراث معنوی ایران به ثبت ملی رسید هر ساله، عزادارانی از نقاط مختلف کشور برای شرکت در این آیین به اردبیل سفر میکنند.
۶۰۰ سال تشنگی؛ پیام اردبیل به مسافران محرم
شش قرن از بافتن اولین تشتهای مسی در بازار اردبیل میگذرد، اما آیین طشتگذاری هنوز پابرجاست آب تشتها، نه فقط نماد عطش عاشورا که نماد بخشندگی بینظیر امام حسین (ع) است؛ امامی که در اوج تشنگی، آب را بر لب دشمن جاری کرد.اردبیل با این میراث زنده، هر سال پیش از محرم، به مسافرانی که از راه میرسند، پیام میدهد؛ «اینجا شهر حسینیهاست. بیا و از این تشتها آب بنوش تا یادت نرود که بخشندگی، حتی در برابر دشمن، سنت ماست.»
ارسال نظرات شما
