مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان: بحران آب زیرزمینی مهم‌ترین چالش استان است
به گزارش خبرگزاری بسیج از سمنان، حمید احسانی در نشست خبری با حضور خبرنگاران در سالن جلسات شرکت آب منطقه‌ای سمنان اظهار کرد: رسانه‌ها امروز مهم‌ترین عنصر تأثیرگذار در جامعه هستند و نقش آن‌ها تنها به حوزه‌های سیاسی و امنیتی محدود نمی‌شود، بلکه در مسائل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی نیز تعیین‌کننده هستند.
وی افزود: هر فعالیتی باید دارای پیوست رسانه‌ای باشد، زیرا تا زمانی که ابعاد یک موضوع برای جامعه تبیین نشود، سایر اقدامات نیز به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
ضرورت تبیین واقعیت‌های بحران آب
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان با اشاره به اهمیت آگاه‌سازی جامعه درباره وضعیت منابع آبی استان گفت: یکی از مهم‌ترین وظایف رسانه‌ها، تبیین صحیح واقعیت‌های حوزه آب است. هنوز در برخی محافل این پرسش مطرح می‌شود که آیا واقعاً با کمبود آب مواجه هستیم یا خیر، در حالی که پاسخ به این پرسش نیازمند اطلاع‌رسانی دقیق و مستمر است.
وی تأکید کرد: موضوع آب مهم‌ترین مسئله استان سمنان است و رسانه‌ها می‌توانند نقش مؤثری در فرهنگ‌سازی، افزایش آگاهی عمومی و همراهی مردم با برنامه‌های مدیریت مصرف ایفا کنند.
۸۲ درصد برداشت آب استان در بخش کشاورزی مصرف می‌شود
احسانی با تشریح وضعیت منابع آبی استان اظهار کرد: استان سمنان به دلیل شرایط اقلیمی، استانی خشک و کم‌آب محسوب می‌شود و منابع آبی آن با محدودیت‌های جدی روبه‌رو است.
وی ادامه داد: مجموع برداشت آب استان حدود ۷۴۰ میلیون مترمکعب در سال است که نزدیک به ۸۲ درصد آن در بخش کشاورزی مصرف می‌شود.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان افزود: بیش از ۷۵ درصد نیاز آبی استان از منابع آب زیرزمینی تأمین می‌شود؛ موضوعی که از آن جهت نگران‌کننده است که آب‌های زیرزمینی در واقع ذخایری هستند که طی سالیان طولانی شکل گرفته‌اند و برداشت بی‌رویه از آن‌ها به‌سادگی قابل جبران نیست.
ششمین سال خشکسالی در استان سمنان
وی با اشاره به وضعیت بارندگی‌های سال جاری گفت: اگرچه میزان بارندگی استان نسبت به سال گذشته اندکی افزایش یافته، اما همچنان به میانگین بلندمدت نرسیده‌ایم و این بدان معناست که استان همچنان در شرایط خشکسالی قرار دارد.
احسانی تصریح کرد: امسال ششمین سال متوالی خشکسالی در استان سمنان را تجربه می‌کنیم.
وی افزود: در برخی مناطق کوهستانی بارندگی‌ها مناسب بوده و همین موضوع موجب شده تصور عمومی از وضعیت بارش‌ها مثبت باشد، اما در بسیاری از نقاط جمعیتی مهم استان از جمله سمنان، گرمسار و دامغان، میزان بارش حتی به اندازه سال گذشته نیز نبوده است.
بارندگی مناسب‌تر بود، اما منابع آبی تغذیه نشد
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان خاطرنشان کرد: هرچند زمان وقوع بارندگی‌ها نسبت به سال گذشته مناسب‌تر بود و این موضوع به بخش کشاورزی، مراتع و پوشش گیاهی کمک کرد، اما از نظر حجم بارش، وضعیت مطلوبی نداشتیم.
وی اضافه کرد: بارندگی‌های امسال نتوانست نقش مؤثری در تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی، چشمه‌ها و قنوات ایفا کند.
احسانی درباره وضعیت سد دامغان نیز گفت: تنها حدود یک میلیون مترمکعب به حجم ذخیره این سد افزوده شده که نشان می‌دهد اثر بارندگی‌ها بر منابع ذخیره‌ای استان بسیار محدود بوده است.
افت مستمر آب‌های زیرزمینی در تمام دشت‌های استان
وی با بیان اینکه وابستگی شدید استان به منابع آب زیرزمینی موجب افت مداوم سطح آبخوان‌ها شده است، اظهار کرد: تقریباً تمامی دشت‌های استان با کاهش مستمر سطح آب زیرزمینی روبه‌رو هستند.
احسانی ادامه داد: در دشت سمنان طی ۳۱ سال گذشته به‌طور متوسط بیش از ۲۰ متر افت تجمعی سطح آب زیرزمینی ثبت شده است.
وی افزود: این رقم در دامغان حدود ۱۴.۵ متر، در شاهرود حدود ۱۸ متر و در میامی نزدیک به ۲۴ متر است که بیانگر وضعیت بحرانی منابع آب زیرزمینی در سراسر استان است.
کاهش کیفیت آب و افزایش هزینه‌های بهره‌برداری
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان گفت: پیامد این روند، کاهش کیفیت منابع آب، افزایش عمق چاه‌ها، اجرای کف‌شکنی و افزایش هزینه‌های تأمین آب برای بهره‌برداران بوده است.
وی تصریح کرد: کمتر کشاورزی را می‌توان یافت که طی سه دهه گذشته با کاهش سطح آب، افت کیفیت و افزایش هزینه‌های بهره‌برداری از چاه‌های کشاورزی مواجه نشده باشد.
فرونشست زمین به مرحله بحرانی رسیده است
احسانی با اشاره به نقشه‌های سازمان زمین‌شناسی کشور اظهار کرد: دشت‌های سمنان و دامغان در محدوده‌های دارای فرونشست بسیار شدید قرار گرفته‌اند و گرمسار نیز در وضعیت بحرانی قرار دارد.
وی افزود: سایر نقاط استان نیز درجات مختلفی از فرونشست را تجربه می‌کنند و این موضوع تنها به مناطق جنوبی شهرها محدود نیست.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان گفت: فرونشست به این معنا نیست که صرفاً شکاف‌های سطحی در زمین ایجاد شود، بلکه بخش عمده‌ای از آن به‌صورت تدریجی در زیرساخت‌ها اثر می‌گذارد و می‌تواند راه‌ها، خطوط انتقال آب، شبکه‌های خدماتی، راه‌آهن، فرودگاه‌ها و حتی ساختمان‌ها را با مخاطرات جدی مواجه کند.
وی تأکید کرد: هنگامی که سفره‌های آب زیرزمینی بر اثر برداشت بیش از حد تخلیه می‌شوند، فضای خالی میان ذرات خاک از بین می‌رود و زمین دچار نشست دائمی می‌شود؛ فرآیندی که عملاً ظرفیت ذخیره آبخوان‌ها را نیز از بین می‌برد و بازگشت آن بسیار دشوار یا حتی غیرممکن است.
ادامه بازنویسی حرفه‌ای خبر:
مدیریت برداشت از آب‌های زیرزمینی تنها راه مهار بحران است
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان با بیان اینکه بحران آب زیرزمینی سال‌هاست از سوی وزارت نیرو شناسایی شده است، گفت: مهم‌ترین راهکار برای جلوگیری از تشدید این بحران، مدیریت برداشت از منابع آب زیرزمینی است.
وی افزود: خشکسالی‌های متوالی از یک سو و برداشت بیش از ظرفیت آبخوان‌ها از سوی دیگر موجب شده است سالانه حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب کسری مخزن در آبخوان‌های استان ایجاد شود.
احسانی اظهار کرد: اگر این روند را در سه دهه اخیر محاسبه کنیم، بیش از سه میلیارد مترمکعب از ذخایر آب زیرزمینی استان از دست رفته است.
وی تصریح کرد: شاید امکان بازگرداندن شرایط آبخوان‌ها به وضعیت گذشته وجود نداشته باشد، اما حداقل می‌توان روند افت را متوقف کرد و به نقطه‌ای رسید که هر سال بر میزان کسری مخزن افزوده نشود.
چاه‌های غیرمجاز فعال در استان شناسایی نشده‌اند
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان درباره وضعیت چاه‌های غیرمجاز گفت: یکی از برنامه‌های اصلی وزارت نیرو مقابله با برداشت‌های غیرقانونی از منابع آب زیرزمینی است.
وی افزود: بر اساس بررسی‌های انجام شده، در حال حاضر چاه غیرمجاز فعال و در حال بهره‌برداری که برای شرکت آب منطقه‌ای شناسایی شده باشد، در استان وجود ندارد.
احسانی ادامه داد: البته ممکن است افرادی از وجود برخی چاه‌ها اطلاع داشته باشند، اما تا زمانی که اطلاعات آن در اختیار دستگاه‌های مسئول قرار نگیرد، امکان شناسایی وجود ندارد.
وی با اشاره به دشواری کشف چاه‌های غیرمجاز اظهار کرد: تاکنون فناوری کاملی برای شناسایی خودکار این چاه‌ها وجود نداشته است و حتی بهره‌برداران متخلف نیز معمولاً با پنهان‌کاری اقدام به حفر چاه می‌کنند.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان افزود: آخرین مورد کشف شده، چاهی بود که در داخل یک سوله صنعتی و زیر کف ساختمان حفر شده بود و شناسایی آن تنها با دریافت گزارش‌های مردمی امکان‌پذیر شد.
وی خاطرنشان کرد: در سطح کشور بیش از ۹۰ هزار حلقه چاه برقی غیرمجاز وجود دارد، اما خوشبختانه استان سمنان از این نظر وضعیت بسیار مطلوب‌تری نسبت به بسیاری از استان‌های کشور دارد.
اصلاح پروانه‌های بهره‌برداری اقدامی اجتناب‌ناپذیر است
احسانی با اشاره به اجرای طرح اصلاح و تعدیل پروانه‌های بهره‌برداری از چاه‌های کشاورزی گفت: این اقدام بر اساس قوانین موجود و با هدف تطبیق میزان برداشت با توان واقعی منابع آب انجام می‌شود.
وی افزود: بسیاری از پروانه‌های بهره‌برداری دهه‌ها قبل و در شرایطی صادر شده‌اند که وضعیت آبخوان‌ها کاملاً متفاوت بود و منابع آب زیرزمینی از ظرفیت بالاتری برخوردار بودند.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان ادامه داد: در متن همان پروانه‌ها نیز تصریح شده بود که اعتبار آن‌ها یک‌ساله است و تمدید آن منوط به بررسی وضعیت منابع آبی خواهد بود.
وی اظهار کرد: همچنین در پروانه‌ها سقف مشخصی برای ساعات مجاز بهره‌برداری تعیین شده بود و اساساً قرار نبود یک حلقه چاه پاسخگوی چندین دوره کشت در طول سال باشد.
مبنای اصلاح پروانه‌ها توان واقعی آبخوان‌ها است
احسانی گفت: در فرآیند اصلاح پروانه‌ها، میانگین عملکرد پنج سال اخیر هر چاه مبنای تعیین میزان برداشت قرار گرفته تا پروانه‌ها با توان واقعی آبخوان‌ها تطبیق پیدا کنند.
وی افزود: علاوه بر این، ضرایب تعدیل نیز با هدف کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی اعمال شده است تا امکان کنترل کسری مخزن فراهم شود.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان تأکید کرد: اجرای این برنامه برای بهره‌برداران آسان نیست و طبیعی است که محدودیت‌هایی ایجاد کند، اما اگر امروز این اقدامات انجام نشود، در آینده نزدیک بسیاری از چاه‌ها به طور کامل خشک خواهند شد.
هیچ راهکار جایگزین عملی ارائه نشده است
وی اظهار کرد: شرکت آب منطقه‌ای همواره از پیشنهادهای کارشناسی استقبال کرده و حتی از تشکل‌های مختلف خواسته است اگر راهکاری علمی، عملیاتی و قابل اجرا برای کاهش برداشت از آبخوان‌ها وجود دارد، آن را ارائه کنند.
احسانی افزود: تاکنون هیچ مدل اجرایی که بتواند بدون مدیریت برداشت، روند افت آب‌های زیرزمینی را متوقف کند، ارائه نشده است.
وی گفت: ممکن است درباره جزئیات برخی برنامه‌ها اختلاف نظر وجود داشته باشد، اما اصل ضرورت کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی مورد تردید هیچ کارشناس حوزه آب نیست.
محدودیت امروز، مانع نابودی فردای کشاورزی است
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان با اشاره به نگرانی‌های کشاورزان اظهار کرد: بسیاری از کشاورزان تصور می‌کنند کاهش سهمیه برداشت موجب از بین رفتن باغ یا مزرعه آن‌ها می‌شود، در حالی که اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، چند سال آینده اساساً آبی برای بهره‌برداری باقی نخواهد ماند.
وی افزود: محدودیت‌های فعلی تنها زمان خشک شدن آبخوان‌ها را به تعویق می‌اندازد و فرصت بیشتری برای اجرای راهکارهای اساسی فراهم می‌کند.
احسانی تأکید کرد: هدف وزارت نیرو ذخیره کردن آب برای خود نیست، بلکه این منابع متعلق به نسل‌های آینده است و وظیفه قانونی ما حفاظت از آن‌هاست.
کنتورهای هوشمند ابزار کنترل برداشت هستند
وی یکی دیگر از برنامه‌های وزارت نیرو را نصب کنتورهای هوشمند بر روی چاه‌ها عنوان کرد و گفت: در گذشته حجم برداشت از بسیاری از چاه‌ها به‌طور دقیق قابل کنترل نبود، اما امروز این امکان فراهم شده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان افزود: نصب کنتورهای هوشمند از سال‌های گذشته آغاز شده و اکنون بیش از ۸۰ درصد چاه‌های کشاورزی استان به این تجهیزات مجهز شده‌اند.
وی اظهار کرد: بر اساس قانون برنامه هفتم توسعه، تمامی چاه‌ها از جمله چاه‌های کشاورزی، شرب، صنعتی و حتی دستگاه‌های دولتی و نظامی باید به کنتورهای هوشمند مجهز شوند.
بخشی از مقاومت‌ها ناشی از اضافه‌برداشت است
احسانی با اشاره به مقاومت برخی بهره‌برداران در برابر اجرای این طرح گفت: بخشی از اعتراض‌ها مربوط به کشاورزانی است که واقعاً با محدودیت روبه‌رو می‌شوند، اما بخشی دیگر از مقاومت‌ها از سوی افرادی صورت می‌گیرد که سال‌ها بیش از میزان مجاز از منابع آب برداشت کرده‌اند.
وی افزود: بررسی‌ها نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از اضافه‌برداشت‌های استان تنها توسط حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ حلقه چاه انجام می‌شود؛ در حالی که حدود سه هزار حلقه چاه فعال در استان وجود دارد.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان تصریح کرد: طبیعی است کسانی که تاکنون بیش از دو برابر میزان مجاز برداشت داشته‌اند، با اجرای طرح‌های نظارتی مخالفت کنند، زیرا منافع آن‌ها به خطر می‌افتد.
جبران خسارت کشاورزان در قانون پیش‌بینی شده است
وی اظهار کرد: قانون‌گذار برای کشاورزانی که در نتیجه اصلاح پروانه‌ها دچار خسارت می‌شوند نیز راهکار پیش‌بینی کرده است.
احسانی افزود: بر اساس قانون، دولت موظف است خسارت‌های ناشی از اجرای این طرح را مطابق آیین‌نامه‌های مربوط جبران کند، هرچند نحوه اجرای این بخش بر عهده دستگاه‌های متولی دیگر است.
وی تأکید کرد: اصل مدیریت منابع آب زیرزمینی موضوعی نیست که بتوان از آن چشم‌پوشی کرد، زیرا در غیر این صورت همه مردم استان، نه فقط بخش کشاورزی، از پیامدهای آن آسیب خواهند دید.
مقدمه: در ادامه، بخش پایانی سخنان مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان با همان سبک خبری، دارای میان‌تیتر، ادبیات حرفه‌ای خبرگزاری و بدون استفاده از گیومه در متن تنظیم شده است.
برنامه هفتم توسعه کاهش برداشت از آب‌های زیرزمینی را هدف‌گذاری کرده است
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان با اشاره به تکالیف تعیین‌شده در برنامه هفتم توسعه اظهار کرد: بر اساس سیاست‌های ابلاغی، کشور موظف است طی اجرای این برنامه حدود ۱۵ میلیارد مترمکعب از برداشت آب‌های زیرزمینی را کاهش دهد.
وی افزود: سهم استان سمنان از این برنامه حدود ۱۷۱ میلیون مترمکعب است و باید میزان برداشت از منابع آب زیرزمینی استان از حدود ۴۸۰ میلیون مترمکعب به حدود ۳۱۰ میلیون مترمکعب کاهش یابد.
احسانی تأکید کرد: این اعداد بر اساس برنامه‌های ملی تعیین شده و مبنای اقدامات وزارت نیرو در مدیریت منابع آب زیرزمینی است.
کاهش مصرف آب، یک الزام قانونی و ملی است
وی با بیان اینکه مدیریت مصرف آب دیگر یک توصیه اخلاقی نیست، گفت: در گذشته صرفه‌جویی بیشتر به عنوان یک توصیه فرهنگی مطرح می‌شد، اما امروز شرایط منابع آبی کشور به گونه‌ای است که مدیریت مصرف به یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان افزود: اگر امروز مصرف آب مدیریت نشود، در آینده نزدیک تأمین آب شرب، کشاورزی و صنعت با مشکلات بسیار جدی مواجه خواهد شد.
وی ادامه داد: برنامه‌ریزی‌های ملی نشان می‌دهد سرانه مصرف آب شرب نیز باید به شکل قابل توجهی کاهش پیدا کند و همه دستگاه‌ها و مردم در تحقق این هدف مسئولیت دارند.
اصلاح الگوی کشت راهکار اساسی حمایت از کشاورزان است
احسانی با اشاره به دغدغه‌های فعالان بخش کشاورزی اظهار کرد: کشاورزان از زحمتکش‌ترین اقشار جامعه هستند و باید از آنان حمایت شود، اما این حمایت نباید به افزایش برداشت از منابع آب زیرزمینی منجر شود.
وی افزود: راهکار اصلی، اصلاح الگوی کشت، استفاده از ارقام کم‌آب‌بر، افزایش بهره‌وری و ارتقای درآمد کشاورزان از طریق تولید محصولات با ارزش افزوده بیشتر است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان گفت: باید به جای افزایش برداشت آب، به سمت افزایش بهره‌وری حرکت کنیم تا کشاورز با مصرف آب کمتر بتواند درآمد بیشتری کسب کند.
وی تصریح کرد: ادامه روند گذشته و صدور مجوزهای متعدد برای کف‌شکنی، افزایش عمق چاه‌ها یا برداشت بیشتر، راه‌حل بحران آب نیست و تنها زمان بروز مشکلات را به تعویق می‌اندازد.
برخی مناطق استان دیگر ظرفیت حفر چاه جدید ندارند
وی با اشاره به شرایط بحرانی منابع آب در برخی شهرستان‌های استان اظهار کرد: در برخی مناطق از جمله شاهرود، یافتن نقطه‌ای که هم دارای ظرفیت مناسب آب زیرزمینی باشد و هم در حریم چاه‌های دیگر قرار نگیرد، بسیار دشوار شده است.
احسانی افزود: این موضوع نشان می‌دهد ظرفیت بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی در بسیاری از دشت‌های استان به مرز اشباع رسیده است.
توسعه منابع جدید بدون مدیریت مصرف پاسخگو نخواهد بود
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان تأکید کرد: اجرای طرح‌های تأمین آب، انتقال آب و توسعه زیرساخت‌ها ضروری است، اما بدون مدیریت مصرف نمی‌توان انتظار داشت مشکلات حوزه آب برطرف شود.
وی گفت: در سال‌های اخیر اقدامات متعددی برای تأمین آب شرب شهرهای استان انجام شده و پروژه‌های مختلفی نیز در دست اجرا قرار دارد، اما اگر مصرف کنترل نشود، هیچ میزان سرمایه‌گذاری پاسخگوی نیازهای آینده نخواهد بود.
فرهنگ‌سازی مهم‌ترین وظیفه مشترک رسانه‌ها و دستگاه‌های اجرایی است
احسانی با اشاره به نقش رسانه‌ها در مدیریت بحران آب اظهار کرد: جامعه باید واقعیت بحران آب زیرزمینی را بپذیرد و نسبت به پیامدهای ادامه روند فعلی آگاه شود.
وی افزود: رسانه‌ها می‌توانند با اطلاع‌رسانی دقیق و مستند، زمینه همراهی مردم و بهره‌برداران با برنامه‌های مدیریت مصرف را فراهم کنند.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان ادامه داد: بخشی از مخالفت‌ها ناشی از اطلاع‌رسانی ناقص یا برداشت‌های نادرست از برنامه‌های مدیریت منابع آب است و رسانه‌ها در اصلاح این نگاه نقش مهمی بر عهده دارند.
مدیریت بحران آب نیازمند مشارکت همه بخش‌ها است
وی خاطرنشان کرد: حل بحران آب تنها با اقدامات وزارت نیرو امکان‌پذیر نیست و همه دستگاه‌های اجرایی، بخش کشاورزی، صنعت، رسانه‌ها و مردم باید در این مسیر مشارکت داشته باشند.
احسانی گفت: اگر امروز برای مدیریت منابع آب تصمیم‌های سخت اتخاذ نشود، در آینده هزینه‌های بسیار سنگین‌تری به استان تحمیل خواهد شد و تأمین آب شرب، حفظ کشاورزی، امنیت زیرساخت‌ها و توسعه اقتصادی با مخاطرات جدی روبه‌رو می‌شود.
وی در پایان ضمن قدردانی از همراهی خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای، خواستار تداوم همکاری رسانه‌ها در تبیین واقعیت‌های حوزه آب و فرهنگ‌سازی برای مصرف بهینه شد و ابراز امیدواری کرد با مشارکت مردم و اجرای برنامه‌های مدیریت مصرف، روند تشدید بحران آب در استان کنترل شود.
در پایان این نشست نیز مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان به پرسش‌های خبرنگاران درباره اجرای طرح اصلاح پروانه‌های چاه‌های کشاورزی، نصب کنتورهای هوشمند، برنامه‌های تأمین آب شرب، مدیریت برداشت از منابع آب زیرزمینی، وضعیت فرونشست زمین، پروژه‌های آبی استان و سایر موضوعات مرتبط پاسخ داد.
یادداشت / حسین زارع
شکست حصر آبادان؛ از حماسه مقاومت تا نصرت در برابر محاصره‌های نوین
یادداشت| روایتی از حماسه جهادی بسیجیان در جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان
بسیج، سپر مردم در طوفان حوادث
یادداشت|