حکمرانی مشارکتی، الگوی ایران برای ثبت جهانی سیراف
به گزارش خبرگزاری بسیج از کنگان، سیراف، یکی از قدیمیترین و مهمترین بنادر تاریخی خلیجفارس، با پیشینهای که به دوران ساسانی و صدر اسلام بازمیگردد، این روزها بهعنوان یکی از مهمترین پروندههای میراثفرهنگی کشور برای ثبت جهانی مطرح است، طوریکه بهعنوان پرونده نهایی ایران برای سال ۲۰۲۶ میلادی به یونسکو معرفی شده است و ارزیابان این سازمان اواخر تابستان برای بازدید نهایی وارد این بندر تاریخی خواهند شد.
تلاش برای ثبت جهانی «سیراف» با محوریت مشارکت مردمی و و صنعت و حمایت از حقوق بومیان در جریان است که دراین ارتباط مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی کشور روز دوشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ بهمنظور بررسی روند آمادهسازی پرونده ثبت جهانی، از محوطهها و آثار تاریخی این بندر باستانی بازدید کرد.
علرضا ایزدی در جریان این بازدید که با هدف ارزیابی میدانی آخرین وضعیت حفاظت و مرمت این بندر کهن انجام شد، بخشهای مختلف از جمله گورستانهای صخرهای، مسجد جامع تاریخی و اسکله باستانی سیراف مورد بازدید قرارداد و در جریان اقدامات انجامشده برای ثبت این اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت.
چالش بافت زنده؛ بزرگترین مانع ثبت جهانی
هرچند سیراف یکی از مهمترین بنادر تاریخی است، اما مسئولان میراثفرهنگی در نشست هماندیشی با فعالان سازمانهای مردمنهاد (سمنها)، اذعان کردند که چالش اصلی پیشروی ثبت جهانی این اثر، نه اسناد تاریخی، بلکه «بافت زنده» و حقوق مالکیت خصوصی در حریم این بندر کهن است.
در این نشست، جلب مشارکت حداکثری تشکلهای محلی برای رفع موانع پیشروی پرونده ثبت جهانی این شهر تاریخی عنوان شد و مدیران ارشد میراثفرهنگی کشور و استان در این نشست تأکید کردند که بدون همراهی مردم و سمنها، این مسیر دشوار به سرانجام نمیرسد، زیرا بزرگترین چالش پیشروی ثبت جهانی، نه در اسناد تاریخی، که در بافت زنده و مالکیتهای خصوصی این بندر کهن نهفته است.
آنان گرههای مالکیتی و ساختوسازهای غیرمجاز را تهدیدی جدی برای حریم این اثر عنوان کردند و فعالان محلی نیز با اشاره به آمارها، هشدار دادند که بیش از ۵۰ درصد از اراضی واقع در حریم بندر سیراف، بهصورت خصوصی و متعلق به مردم منطقه است و این موضوع، همراه با کمبود شدید زمین برای سکونت، به افزایش ساختوسازهای غیرمجاز دامن زده است.
به گفته کارشناسان، این روند تاکنون بیش از ۶۰ درصد از عرصههای حساس تاریخی را تحت تأثیر قرار داده و بافت اصیل شهر را با خطر جدی مواجه کرده است.
گشایش گرههای مالکیتی با مشارکت و حمایت مردمی
مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی کشور در پاسخ به این دغدغه، بر ضرورت تعیین تکلیف قطعی حریم تاریخی و حل ریشهای مسائل مالکیتی بهعنوان گامی اجتنابناپذیر پیش از ورود ارزیابان یونسکو تأکید کرد و گفت: نمیتوان از مردم خواست که از حقوق مالکیت خود بگذرند، بلکه باید بسترهای قانونی و حمایتی را برایشان فراهم کنیم تا خودشان پای کار بیایند.
ایزدی در این نشست صمیمی با سمنهای سیراف، بر حضور میدانی مدیران و حمایت از حقوق مالکانه و بومگردیها در مسیر ثبت جهانی تاکید کرد.
بسته حمایتی؛ از حذف برخوردهای سلبی تا توانمندسازی محلی
در این جلسه مقرر شد بهجای برخوردهای سلبی صرف، یک بسته حمایتی جامع و ویژه با محوریت بومگردیها برای حفاظت و معیشت پایدار، با همکاری سمنها و دستگاههای مرتبط طراحی و اجرا شود که در آن، حمایت از بومگردیها به عنوان راهبردی کلیدی برای پیوند حفاظت از بافت تاریخی با منافع اقتصادی مردم در نظر گرفته شود.
مهمترین محورهای این بسته حمایت قضایی و نظارتی هوشمند است که مسئولان قول دادند با همکاری شهرداری و دستگاه قضا، ضمن برخورد قانونی با ساختوسازهای جدید در حریم، از حقوق معوقه مالکان قدیمی حمایت کرده و مانع از تضییع حقوق آنها شوند.
همچنین تأمین اعتبار و تسهیلات برای مرمت و بومگردی که براساس آن قرار است بودجهای فوری برای مرمت بناهای در شرف تخریب اختصاص یابد، علاوه بر آن، تسهیلات ویژه و وامهای کمبهره برای راهاندازی و تجهیز اقامتگاههای بومگردی در نظر گرفته شده تا مالکان با حفظ ساختار تاریخی خانههای خود، بتوانند از طریق میزبانی از گردشگران، درآمد پایدار ایجاد کنند.
آموزش و توانمندسازی جامعه محلی از دیگر حمورهای این بسته حمایتی است که با همکاری سمنها، دورههای رایگان آموزش مهارتهای گردشگری، مدیریت بومگردی، صنایعدستی و آشنایی با قوانین میراثفرهنگی برای جوانان و بانوان محلی برگزار خواهد شد تا خودشان متولی اصلی معرفی و حفاظت از سیراف باشند.
تداوم حضور میدانی مدیران برای اعتمادسازی
افزایش تعاملات، با وعده حضور میدانی مدیران برای شفافسازی و انگیزهبخشی یکی از مهمترین مصوبات این نشست است که بر حضور مستمر و میدانی مدیران ارشد میراثفرهنگی در میان جوامع محلی تاکید دارد، زیرا فعالان سمن بر این باورند که دیدن چهرهبهچهره مسئولان در کوچهپسکوچههای سیراف، بیش از هر بخشنامهای به مردم انگیزه میدهد و فضای بیاعتمادی را از بین میبرد.
مدیرکل ثبت آثار کشور در پاسخ به دغدغههای جوامع محلی، بر ضرورت تعیین تکلیف قطعی حریم تاریخی و حل ریشهای مسائل مالکیتی پیش از ورود ارزیابان یونسکو در اواخر تابستان تأکید کرد.
وی تصریح کرد: نمیتوان از مردم خواست که از حقوق مالکیت خود بگذرند، بلکه باید بسترهای قانونی و حمایتی لازم فراهم شود تا خودِ مردم به محافظان میراثفرهنگی تبدیل شوند.
صنعت حامی هویت ملی
همچنین در نشست مشترک مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی کشور و قاسمعلی بازآیی، سرپرست سازمان منطقه ویژه پارس راهکارهای همکاری مشترک برای آماده سازی پرونده سیراف مرود بررسی قرار گرفت و بر حمایت همهجانبه صنعت از پرونده ثبت جهانی بندر تاریخی سیراف و تسریع در رفع موانع پیشرو تأکید شد.
بازآیی با اشاره به همجواری بندر سیراف با منطقه ویژه انرژی پارس، آن را نه فقط یک میراث تاریخی، بلکه سرمایهای هویتی و تمدنی برای کل کشور دانست و تأکید کرد: خود را موظف به حمایت از این پرونده میدانیم و از هرگونه مشارکت و همکاری با نهادهای فرهنگی، دولتی و خصوصی برای پیشبرد اهداف ثبت جهانی استقبال میکنیم.
او افزود: سیراف میتواند با ثبت جهانی، به قطب گردشگری و اشتغال پایدار در جنوب کشور تبدیل شود و ما به عنوان صنعتگران این منطقه، مسئولیت خود را در قبال هویت تاریخی و معیشت مردم محلی به خوبی درک کردهایم.
مسئولیت اجتماعی صنعت برای سیراف
بازآیی، با اعلام تشکیل کارگروه ویژه آزادسازی با عضویت دستگاههای ذینفع، بر ضرورت همگرایی همه نهادها از جمله وزارت نفت، شرکت ملی نفت، اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر و نمایندگان صنعت پتروشیمی تأکید کرد و گفت: از همه ظرفیتهای خود برای جابهجایی تأسیسات و رفع تصرفات در سریعترین زمان ممکن استفاده خواهیم کرد و انتظار داریم سایر دستگاهها نیز با نگاه ملی و فرابخشی وارد میدان شوند.
وی همچنین از تدوین یک بسته جامع مسئولیت اجتماعی ویژه پرونده سیراف خبر داد که ابعاد مختلفی شامل اشتغالزایی برای بومیان منطقه در پروژههای مرمتی، حفاظتی و ساماندهی محوطه، برگزاری دورههای آموزشی رایگان در زمینه گردشگری، راهنمایی تور، صنایعدستی و بومگردی برای توانمندسازی جوامع محلی، کمکهای مالی بلاعوض برای مرمت اضطراری بناهای فرسوده و تجهیز موزه در حال احداث سیراف و راهاندازی ایستگاههای پایش زیستمحیطی در اطراف محوطه تاریخی برای جلوگیری از هرگونه آلودگی ناشی از فعالیتهای صنعتی مجاور را در بر میگیرد.
بازآیی با تأکید بر اینکه این اقدامات فراتر از وظایف اداری و در چارچوب مسئولیتهای اجتماعی صنعت نفت و پتروشیمی تعریف شده است، ادامه داد: مردم این دیار سالها میزبان تأسیسات صنعتی ما بودهاند و امروز نوبت ماست که با حفظ هویت تاریخی و ایجاد فرصتهای معیشتی، پاسخگوی بخشی از دین خود به آنان باشیم.
حکمرانی مشارکتی الگوی ثبت جهانی سیراف
مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی کشور نیز ضمن قدردانی از میزبانی و همراهی سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس، گزارشی از آخرین وضعیت پرونده ارائه داد و اظهار کرد: حریم بندر تاریخی سیراف توسط شورای عالی معماری و شهرسازی تعیین و ابلاغ شده، اما برای موفقیت در ارزیابی یونسکو، نیازمند آزادسازی کامل اراضی حریم از وجود تأسیسات مزاحم و تصرفات دستگاههای مختلف هستیم.
ایزدی افزود: با همراهی سازمان منطقه ویژه و شورای راهبردی پتروشیمیها، امیدواری زیادی برای رفع این موانع وجود دارد که این رویکرد الگویی بینظیر برای ارائه به ارزیابان یونسکو است.
وی ادامه داد: آنچه یونسکو در پروندههای ثبت جهانی به دنبال آن است، فقط حفاظت فیزیکی از یک اثر نیست، بلکه پیوند عمیق جامعه محلی با میراث خود و توسعه پایدار بر پایه هویت تاریخی است.
ایزدی بیان کرد: بسته مسئولیت اجتماعی پیشنهادی منطقه ویژه پارس، در همین راستا حرکت میکند و نشان میدهد که صنعت بزرگ پتروشیمی در کنار توسعه اقتصادی، دغدغههای فرهنگی و اجتماعی را نیز جدی گرفته است.
مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی کشور همچنین بر لزوم همراهی جوامع محلی و توانمندسازی ساکنان بومی تأکید کرد و افزود: مشارکت مردمی و جلب اعتماد اهالی منطقه، شرط اساسی موفقیت این پرونده است و با اقدامات پیشبینیشده از جمله آموزش و اشتغالزایی، بسترهای لازم برای این مشارکت فراهم شدهاست.
این گزارش نشان میدهد که پرونده سیراف از یک چالش «تداخل صنعت و میراث» به یک فرصت برای الگوسازی تبدیل شده است و اگر این همکاری میان «صنعت بزرگ» و «میراث فرهنگی» به درستی اجرا شود، مدل سیراف میتواند به الگویی در ایران تبدیل شود که در آن، صنایع سنگین نه تنها با آثار تاریخی در تضاد نیستند، بلکه حامی و ارتقادهنده هویت فرهنگی منطقه محسوب میشوند.
بندر تاریخی سیراف به عنوان یکی از مهمترین بنادر باستانی خلیج فارس و نماینده ایران برای ثبت جهانی در فهرست یونسکو معرفی شدهاست و ارزیابان بینالمللی بزودی از این محوطه تاریخی بازدید خواهند کرد و مسئولان امیدوارند با همکاری همه دستگاهها و مشارکت مردم منطقه، شاهد ثبت این اثر ارزشمند در فهرست میراث جهانی باشیم.
انتهای پیام/
