استاد دانشگاه هشدار داد؛ هوش مصنوعی نباید جای انسان را در تصمیم‌گیری سازمانی بگیرد

به گزارش خبرگزاری بسیج استان خراسان رضوی از مشهد مقدس؛ اکبر عرفانی‌فر، استاد دانشگاه و دانش‌آموخته مدیریت، در گفت‌وگویی درباره تأثیر فراگیر شدن هوش مصنوعی در سازمان‌ها از منظر مدیریت رفتار سازمانی، اظهار کرد: رواج گسترده هوش مصنوعی در محیط‌های کاری، رفتار سازمانی را در سه سطح فردی، گروهی و سازمانی دستخوش تغییرات بنیادین کرده است.

وی افزود: آنچه پیش روی سازمان‌هاست، بدون شک یک انقلاب در نحوه کارکرد انسان‌ها در محیط‌های کاری است.

این استاد دانشگاه با اشاره به توانمندی هوش مصنوعی در انجام کارهای اجرایی و الگوریتمی، بیان کرد: از ورود و ثبت داده‌ها و تجمیع اطلاعات گرفته تا تحلیل‌های پیچیده، هر کاری که نیاز به مداخله انسانی نداشته و دارای الگوریتم مشخصی باشد، هوش مصنوعی آن را با سرعت و دقت بالا انجام می‌دهد.

تضعیف انگیزه و هویت شغلی کارکنان

عرفانی‌فر، ناامنی شغلی، کاهش عزت‌نفس، تضعیف انگیزه و کاهش تعاملات همکاران را از مهم‌ترین پیامدهای ورود هوش مصنوعی به سازمان‌ها دانست و گفت: هنگامی که کارکنان احساس کنند ارزش و جایگاه‌شان به‌تدریج از سوی یک ماشین هوشمند تهدید می‌شود، انگیزه درونی و هویت شغلی آنان آسیب می‌بیند.

وی تصریح کرد: وقتی هر پرسشی در لحظه توسط هوش مصنوعی پاسخ داده می‌شود، دیگر لزومی به گفت‌وگو با همکاران، مشورت و تبادل نظرهای کاری باقی نمی‌ماند.

این کارشناس مدیریت ادامه داد: کاهش ارتباطات می‌تواند هیجانات مفید سازمانی را از بین ببرد و زمینه فرسودگی شغلی و تضعیف مهارت‌های ارتباطی و کلامی را فراهم کند.

هشدار نسبت به تضعیف کرامت انسانی

وی با تأکید بر ضرورت حضور انسان در چرخه تصمیم‌گیری سازمانی اظهار کرد: درست نیست همه الگوریتم‌ها و تمام مراحل فرایندهای سازمانی به هوش مصنوعی واگذار شود، بلکه خروجی هوش مصنوعی باید به انسان تحویل داده شود تا آن را بررسی، تأیید و در صورت نیاز اصلاح کند.

عرفانی‌فر گفت: با واگذاری تدریجی کارها به هوش مصنوعی به‌عنوان یک ماشین یادگیرنده، بسیاری از مباحث سنتی رفتار سازمانی مانند عدالت رویه‌ای و عدالت توزیعی رنگ می‌بازد و کارکنانی که تسلط بیشتری بر استفاده از هوش مصنوعی داشته باشند، خواسته یا ناخواسته در اولویت سازمان‌ها قرار می‌گیرند.

وی در ادامه با اشاره به تأثیر هوش مصنوعی بر هویت و کرامت انسانی افزود: انسان‌ها در اسلام دارای کرامت ذاتی هستند و شأن و منزلت انسانی آنان نباید زیر سؤال برود؛ هرچند هوش مصنوعی به دست انسان ساخته شده است، اما در حال حاضر برداشت غالب این است که به‌تدریج به‌عنوان رقیبی در برابر هوش طبیعی انسان عمل خواهد کرد.

تغییر الگوهای رهبری و جایگزینی تیم‌های انسانی

این استاد دانشگاه، تغییر الگوهای رهبری در سازمان‌ها را نیز اجتناب‌ناپذیر دانست و اظهار کرد: با گسترش بیش از پیش نقش و جایگاه هوش مصنوعی در سازمان‌ها، رهبران دیگر چندان نیازی به استفاده گسترده از مهارت‌های نفوذ و الهام‌بخشی نخواهند داشت؛ زیرا انسان دیگر آن نقش و عاملیت گذشته را در سازمان نخواهد داشت.

وی همچنین پیش‌بینی کرد که در بسیاری از امور تحلیلی و داده‌محور، هوش مصنوعی تقریباً به‌طور کامل جایگزین تیم‌ها و گروه‌های کاری انسانی خواهد شد.

هوش مصنوعی و امکان کاهش سوگیری در تصمیم‌گیری

عرفانی‌فر با اشاره به برخی مزایای هوش مصنوعی گفت: یکی از مزیت‌های مهم هوش مصنوعی، مصونیت آن در برابر سوگیری‌های شناختی و تله‌های ذهنی مدیران است.

وی افزود: هوش مصنوعی دچار خطاهای ذهنی و سوگیری‌های شناختی نمی‌شود و می‌تواند بدون خطاهایی مانند تفکر قالبی یا خطای هاله‌ای، داده‌ها را تحلیل کند؛ موضوعی که می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های سازمانی مورد توجه قرار گیرد.

تصمیم نهایی باید در اختیار انسان باشد

وی در پایان تأکید کرد: باید مراقبت شود که تصمیم‌گیری نهایی همچنان در اختیار انسان باقی بماند و هوش مصنوعی به‌عنوان یک ابزار و دستیار هوشمند در کنار انسان ایفای نقش کند، نه به‌عنوان تصمیم‌گیرنده نهایی و همه‌کاره سازمان.

عرفانی‌فر هشدار داد: اگر از آسیب‌های احتمالی هوش مصنوعی غافل شویم و این مسیر را بدون ضابطه پیش ببریم، در آینده صدمات انسانی شدیدی را متحمل خواهیم شد.