اینجا طبیعت میلیون‌ها سال برای خلق گنج در دل زاگرس وقت گذاشت

رازهایی در دل زاگرس پنهان است که طبیعت برای ساختنشان میلیون‌ها سال زمان گذاشته؛ گنجینه‌هایی شکننده که حالا حفاظت از آن‌ها به اندازه شناختشان اهمیت دارد.

به گزارش خبرگزاری بسیج از کرمانشاه، غارها را نمی‌توان فقط حفره‌هایی در دل کوهستان یا مقصدی برای یک سفر هیجان‌انگیز دانست؛ هر غار بخشی از تاریخ طبیعی یک سرزمین را در خود نگه داشته است؛ از سنگ‌هایی که طی میلیون‌ها سال شکل گرفته‌اند تا آب‌های زیرزمینی و زیست‌بوم‌هایی که در تاریکی و سکوت غارها شکل گرفته‌اند.استان کرمانشاه در پهنه زاگرس و به واسطه ساختارهای زمین‌شناختی و آهکی، از مناطق مهم کشور در زمینه پدیده‌های کارستی و غارها به شمار می‌رود. در میان این میراث طبیعی، غار قوری‌قلعه و غار پراو جایگاه ویژه‌ای دارند؛ دو اثر طبیعی ملی که هر کدام روایت متفاوتی از طبیعت زاگرس را پیش چشم می‌گذارند.به مناسبت دوم مهرماه، روز ملی غار پاک، سراغ سعید دزفولی‌نژاد مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه، رفتیم تا درباره اهمیت این دو غار، وضعیت حفاظتی آنها و آنچه برای صیانت از این میراث طبیعی لازم است، گفت‌وگو کنیم.

غارهایی که فقط جاذبه گردشگری نیستند

دزفولی‌نژاد در تشریح اهمیت غارهای استان، اظهار کرد: غارها تنها فضاهایی در دل کوهستان نیستند، بلکه بخشی از حافظه طبیعی زمین و گنجینه‌هایی ارزشمند از تاریخ شکل‌گیری سرزمین، تنوع زیستی و زیست انسان در دوره‌های مختلف به شمار می‌روند.وی افزود: استان کرمانشاه با برخورداری از ساختار زمین‌شناختی ویژه و گستره کوهستانی زاگرس، از ظرفیت‌های قابل‌توجهی در حوزه غارها برخوردار است و حفاظت از این میراث طبیعی، مسئولیتی مشترک میان دستگاه‌های متولی، جوامع محلی، گردشگران و همه دوستداران محیط زیست است.

قوری‌قلعه؛ قصه آب و سنگ در دامنه شاهو

غار قوری‌قلعه در شهرستان روانسر و در دامنه‌های شاهو قرار دارد؛ غاری که ساختارهای آهکی، آب جاری، تالارها، حوضچه‌ها و جلوه‌های غارسنگی آن، تصویری کم‌نظیر از فرایندهای زمین‌شناختی را پیش چشم بازدیدکنندگان قرار می‌دهد.مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه درباره این غار، گفت: غار قوری‌قلعه، واقع در دامنه کوه شاهو و در محدوده شهرستان روانسر، یکی از شاخص‌ترین آثار طبیعی استان کرمانشاه است که به دلیل ویژگی‌های زمین‌شناختی، ساختار آبی و جلوه‌های زیبای غارسنگی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.دزفولی‌نژاد افزود: این غار که در سال ۱۳۸۰ در شمار آثار طبیعی ملی قرار گرفته، نمونه‌ای ارزشمند از توانمندی طبیعت در خلق ساختارهایی است که طی میلیون‌ها سال شکل گرفته‌اند و نیازمند مراقبت و حفاظت مستمر هستند.وی با اشاره به ویژگی‌های طبیعی قوری‌قلعه ادامه داد: وجود تالارها، قندیل‌ها، حوضچه‌های آبی و ساختارهای آهکی در این غار، جلوه‌ای منحصربه‌فرد از فرآیندهای طبیعی و زمین‌شناختی را به نمایش می‌گذارد.مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه تأکید کرد: این ویژگی‌ها در کنار ظرفیت‌های زیستی منطقه، ضرورت توجه به حفاظت علمی و اصولی از غار را دوچندان می‌کند. هرگونه بهره‌برداری گردشگری از این عرصه باید با رعایت الزامات محیط زیستی، حفظ ساختارهای طبیعی و پیشگیری از آسیب به زیستگاه‌های حساس همراه باشد.

بازگشت مدیریت قوری‌قلعه به محیط زیست

قوری‌قلعه علاوه بر ارزش‌های طبیعی و زمین‌شناختی، یکی از قطب‌های گردشگری منطقه پاوه و اورامانات نیز محسوب می‌شود؛ موضوعی که ضرورت ایجاد تعادل میان حضور گردشگران و حفاظت از ساختار طبیعی غار را بیشتر می‌کند.با پیگیری‌های انجام‌شده، مدیریت غار قوری‌قلعه بار دیگر به اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان و سازمان حفاظت محیط زیست بازگشته و تمهیداتی برای حفظ شرایط طبیعی این اثر پیش‌بینی شده است.دزفولی‌نژاد با اشاره به این موضوع گفت: باید میان بهره‌برداری گردشگری و حفاظت از ساختار طبیعی غار تعادل برقرار شود و به همین منظور، الزامات فنی و حفاظتی به پیمانکار ابلاغ شده است.

پراو؛ غاری در بلندای زاگرس

اگر قوری‌قلعه بیشتر با تالارها، آب و قندیل‌هایش شناخته می‌شود، پراو چهره‌ای متفاوت از غارهای کرمانشاه را نشان می‌دهد؛ غاری در ارتفاعات کوهستانی شمال‌شرق استان که ساختار عمودی، چاه‌های متعدد و شرایط دشوار پیمایش، آن را به یکی از شناخته‌شده‌ترین مقاصد غارنوردی کشور تبدیل کرده است.مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه درباره جایگاه پراو بیان کرد: غار پرآو، واقع در ارتفاعات کوهستانی استان کرمانشاه و در محدوده منطقه حفاظت‌شده بیستون، از دیگر سرمایه‌های ارزشمند طبیعی استان است که به دلیل ویژگی‌های خاص زمین‌شناختی و ساختار عمودی خود، جایگاهی مهم در مطالعات غارشناسی و فعالیت‌های تخصصی غارنوردی دارد.وی افزود: این اثر طبیعی ملی، جلوه‌ای از پیچیدگی و عظمت پدیده‌های طبیعی در کوهستان زاگرس است و حفاظت از آن باید بر مبنای شناخت علمی، رعایت ضوابط حفاظتی و توجه به آسیب‌پذیری محیط غار انجام شود.

پراو؛ طبیعتی که ورود به آن ضابطه می‌خواهد

دزفولی‌نژاد با اشاره به شرایط خاص غار پراو، تأکید کرد: غار پرآو به دلیل ارتفاع زیاد، شرایط دشوار پیمایش و ساختار ویژه خود، محیطی تخصصی و حساس محسوب می‌شود.وی ادامه داد: از این رو، حضور در این غار باید با رعایت اصول ایمنی، هماهنگی‌های لازم و توجه جدی به ملاحظات زیست‌محیطی صورت گیرد.مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه گفت: حفاظت از غار پرآو صرفاً به معنای صیانت از یک پدیده زمین‌شناختی نیست، بلکه به معنای پاسداری از یک زیست‌بوم و میراث طبیعی ارزشمند است که باید برای پژوهش‌های علمی و نسل‌های آینده حفظ شود.پراو به دلیل موقعیت خاص و دسترسی محدودتر، کمتر در معرض تخریب‌های ناشی از حضور گردشگران قرار دارد، اما همچنان به عنوان یک اثر طبیعی ملی نیازمند حفاظت مستمر است.

غار پاک فقط غار بدون زباله نیست

روز ملی غار پاک در نگاه نخست ممکن است یادآور پاکسازی غارها و جمع‌آوری زباله باشد، اما حفاظت از این محیط‌های حساس بسیار فراتر از یک برنامه پاکسازی است.دزفولی‌نژاد در این باره، اظهار کرد: پاکیزگی غارها، بخشی از فرآیند حفاظت از آن‌هاست، اما حفاظت واقعی نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات مستمر و هدفمند است.وی افزود: جلوگیری از ورود زباله، کاهش آلودگی‌های ناشی از فعالیت‌های انسانی، جلوگیری از تخریب قندیل‌ها و ساختارهای طبیعی، رعایت ظرفیت قابل‌تحمل گردشگری و ارتقای آگاهی عمومی، از جمله موضوعاتی هستند که باید در برنامه‌های حفاظت از غارها مورد توجه قرار گیرند.مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه، تصریح کرد: غارها محیط‌هایی شکننده و حساس هستند و کوچک‌ترین مداخلات نادرست می‌تواند آثار ماندگاری بر ساختار طبیعی و حیات موجود در آن‌ها بر جای بگذارد.وی از گردشگران، غارنوردان، جوامع محلی و علاقه‌مندان به طبیعت خواست با رعایت اصول گردشگری مسئولانه از آسیب رساندن به این میراث طبیعی خودداری کنند و در حفظ پاکیزگی و سلامت غارها مشارکت داشته باشند.

حفاظت از قوری‌قلعه و پراو یک کار جمعی است

مدیریت و حفاظت از این دو اثر طبیعی ملی تنها در اختیار یک دستگاه نیست و استمرار آن به همکاری مجموعه‌ای از دستگاه‌های اجرایی، نهادهای علمی، جوامع محلی، فعالان محیط زیست و گردشگری وابسته است.دزفولی‌نژاد با تأکید بر ضرورت این همکاری، خاطرنشان کرد: حفاظت از غارهای استان کرمانشاه، به‌ویژه آثار طبیعی ملی قوری‌قلعه و پرآو، نیازمند همکاری و هم‌افزایی دستگاه‌های اجرایی، نهادهای علمی، فعالان محیط زیست، جوامع محلی و بهره‌برداران حوزه گردشگری است.وی افزود: توسعه گردشگری در این عرصه‌ها باید در چارچوب اصول پایداری و با اولویت حفظ ارزش‌های طبیعی و زیست‌محیطی انجام شود.

شناسنامه‌هایی که باید برای نسل آینده بمانند

غارهای کرمانشاه حاصل یک اتفاق کوتاه‌مدت نیستند؛ قندیل‌ها، تالارها و ساختارهای آهکی آنها در مقیاس زمانی بسیار طولانی شکل گرفته‌اند و بسیاری از آسیب‌هایی که امروز در چند دقیقه یا چند ساعت ایجاد می‌شود، ممکن است دیگر قابل جبران نباشد.مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه در پایان با اشاره به شعار امسال روز ملی غار پاک، «غارها شناسنامه تاریخند؛ حفاظت از غار، حراست از منزلگاه دیرین بشری»، گفت: این شعار یادآور این حقیقت است که حفاظت از غارها، حفاظت از بخشی از هویت طبیعی و تاریخی سرزمین ماست.دزفولی‌نژاد تأکید کرد: اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه ضمن تأکید بر ضرورت پاسداری از این میراث ارزشمند، از همه شهروندان و دوستداران طبیعت دعوت می‌کند تا با رفتار مسئولانه و مشارکت آگاهانه، در حفظ غارهای استان برای نسل‌های آینده سهیم باشند.