دستجردی: بحران جمعیت با رفع موانع ازدواج و فرزندآوری قابل مدیریت است

مرضیه وحیددستجردی در نشست چهارمین رویداد جایزه ملی جوانی جمعیت، با اشاره به شرایط کشور در ماه‌های اخیر و شهادت جمعی از فرماندهان، کودکان و مردم در جریان جنگ اخیر، اظهار کرد: برگزاری روز ملی جمعیت در اردیبهشت‌ماه امسال به دلیل شرایط جنگی و مسائل مرتبط با حوزه سلامت امکان‌پذیر نشد، اما امروز فرصتی فراهم شده است تا بار دیگر ضرورت توجه جدی به مسئله جمعیت مورد تأکید قرار گیرد.

وی با اشاره به سابقه سیاستگذاری در حوزه جمعیت افزود: موضوع جمعیت از سال‌ها پیش مورد توجه قرار گرفته و سیاست‌های کلی جمعیت در اردیبهشت ۱۳۹۳ ابلاغ شده است. همچنین از همان سال‌های ابتدایی مسئولیت وزارت بهداشت، موضوع جمعیت و ضرورت توجه به آن در جلسات و برنامه‌های این وزارتخانه مطرح بود.

دبیر ستاد ملی جمعیت ادامه داد: قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت نیز در ۲۴ آبان ۱۴۰۰ ابلاغ شد و در ادامه تلاش کردیم روز ملی جمعیت و جایزه ملی جمعیت را به بستری برای تقویت گفتمان ازدواج، فرزندآوری و جوانی جمعیت تبدیل کنیم.

وحیددستجردی با اشاره به برگزاری چهارمین دوره جایزه ملی جمعیت در ۲۴ آبان، از دستگاه‌های اجرایی، مدیران و فعالان این عرصه خواست مشارکت جدی در این رویداد داشته باشند و گفت: هدف این است که موضوع جمعیت از یک مسئله صرفاً اداری خارج شده و به گفتمانی عمومی و مردمی تبدیل شود؛ همچنین باید از افرادی که در این حوزه فعالیت‌های مؤثر و مستمر انجام می‌دهند، الگوسازی و تقدیر شود.

وی افزود: سامانه ثبت‌نام جایزه ملی جمعیت راه‌اندازی شده و دستگاه‌ها و مدیرانی که تاکنون در این رویداد حضور پیدا نکرده‌اند، می‌توانند از طریق این سامانه ثبت‌نام کنند. افزایش مشارکت خانواده‌ها، نخبگان، سازمان‌های مردم‌نهاد، شرکت‌های خصوصی، رسانه‌ها و دستگاه‌های اجرایی از اهداف این رویداد است.

دبیر ستاد ملی جمعیت با تأکید بر اینکه فرزندآوری باید هم از منظر تعداد فرزندان و هم کیفیت تربیت مورد توجه قرار گیرد، تصریح کرد: خانواده مستحکم و فرزندان شایسته، سرمایه‌های اصلی برای پیشرفت و آینده کشور هستند و سیاست‌های جمعیتی باید هر دو بُعد کمی و کیفی را دنبال کند.

وحیددستجردی جایزه ملی جمعیت را ظرفیتی فرهنگی، اجتماعی و هنری برای ایجاد انگیزه و شکل‌گیری رقابت‌های سازنده دانست و گفت: چنین رویدادهایی می‌توانند به تقویت گفتمان ازدواج و فرزندآوری و افزایش توجه جامعه به اهمیت خانواده کمک کنند.

وی در ادامه بر ضرورت پیگیری جدی اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت تأکید کرد و افزود: برخی دستگاه‌ها هنوز وظایف قانونی خود را به‌طور کامل اجرا نکرده‌اند یا گزارش دقیقی از عملکردشان ارائه نمی‌دهند. لازم است اجرای تکالیف قانونی در حوزه جمعیت با جدیت بیشتری مورد نظارت و پیگیری قرار گیرد.

دبیر ستاد ملی جمعیت همچنین بر نقش روابط عمومی دستگاه‌های اجرایی در معرفی جایزه ملی جمعیت تأکید کرد و گفت: اطلاع‌رسانی نباید صرفاً به برگزاری نشست‌ها محدود شود، بلکه پیام این رویداد باید به مجموعه‌های زیرمجموعه دستگاه‌ها و عموم مردم منتقل شود تا جایزه ملی جمعیت به نمادی از مشارکت گسترده مردم و دستگاه‌های اجرایی تبدیل شود.

وحیددستجردی با تشریح وضعیت جمعیتی کشور، شرایط موجود را نگران‌کننده توصیف کرد و گفت: روند کاهش ازدواج و فرزندآوری همچنان ادامه دارد و تعداد ازدواج‌ها از حدود ۹۰۰ هزار مورد در سال ۱۳۸۹ به ۴۳۱ هزار مورد در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است.

وی ادامه داد: نرخ باروری کل نیز در سال ۱۴۰۴ به ۱.۳۴ فرزند به ازای هر زن در سن باروری رسیده، در حالی که این شاخص در دهه ۶۰ حدود ۶.۷ فرزند بوده است.

دبیر ستاد ملی جمعیت هشدار داد: بر اساس روندهای موجود، اگر شرایط فعلی ادامه یابد، جمعیت کشور در سال ۱۴۸۰ می‌تواند به حدود ۳۰ میلیون نفر برسد. در حال حاضر نیز برخی استان‌ها با رشد منفی جمعیت مواجه هستند و احتمال دارد در سال‌های آینده تعداد فوتی‌ها در استان‌های بیشتری از تعداد ولادت‌ها بیشتر شود.

وحیددستجردی با تأکید بر ضرورت تصمیم‌گیری و اقدام به‌موقع در حوزه جمعیت اظهار کرد: فرصت استفاده از پنجره جمعیتی کشور محدود است و هرچه زمان بیشتری سپری شود، جمعیت جوان در سن باروری کاهش خواهد یافت و بخشی از فرصت‌های موجود از دست می‌رود.

وی افزود: اصلاح این روند نیازمند همکاری همه دستگاه‌هاست و ظرفیت‌ها و سازوکارهای لازم برای حمایت از ازدواج و فرزندآوری در دستگاه‌های اجرایی وجود دارد که باید به شکل مؤثرتری مورد استفاده قرار گیرد.

دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به ارتباط مستقیم مسئله جمعیت با موضوع ازدواج گفت: مطالعات مختلف نشان می‌دهد که برای مقابله با بحران جمعیتی، تقویت ازدواج و تسهیل تشکیل خانواده باید در اولویت قرار گیرد.

وحیددستجردی ادامه داد: هر دستگاهی باید متناسب با مسئولیت خود بخشی از موانع جوانان را برطرف کند؛ دستگاه‌های اقتصادی باید در کاهش مشکلات معیشتی نقش‌آفرینی کنند، در حوزه مسکن باید شرایط مناسب‌تری برای زوج‌های جوان فراهم شود و نظام سلامت نیز باید هزینه‌ها و دشواری‌های مربوط به بارداری، زایمان، مراقبت از مادر و کودک و نگهداری از فرزند را کاهش دهد.

وی با بیان اینکه بسیاری از خانواده‌ها برای فرزندآوری نیازمند ایجاد انگیزه از سوی مسئولان نیستند، اظهار کرد: بخش قابل توجهی از خانواده‌ها تمایل به داشتن فرزند دارند، اما موانع مختلف باعث می‌شود این خواسته به‌راحتی محقق نشود.

دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به سهم مسائل اقتصادی در تصمیم خانواده‌ها برای فرزندآوری گفت: حدود ۷۵ درصد مسائل مرتبط با فرزندآوری را می‌توان اقتصادی دانست و اگر دستگاه‌های مختلف با همکاری و جدیت برای رفع این موانع وارد عمل شوند، امکان اصلاح روندهای جمعیتی وجود دارد.

وحیددستجردی تأکید کرد: به جای آنکه تصور کنیم مردم نیازمند هدایت برای انتخاب مسیر زندگی هستند، باید موانعی را که در برابر آنها قرار دارد برطرف کنیم. خانواده‌ها مسیر خود را می‌شناسند و اگر شرایط مناسب‌تری فراهم شود، می‌توان انتظار داشت ازدواج و فرزندآوری تقویت شود.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش رسانه‌ها در شکل‌گیری گفتمان ملی جمعیت اشاره کرد و گفت: رسانه‌ها می‌توانند در صیانت از جمعیت، هویت و مؤلفه‌های فرهنگی و قومی کشور نقش مهمی داشته باشند و نباید حضور آنها صرفاً به پوشش نشست‌ها و برنامه‌های رسمی محدود شود؛ بلکه رسانه باید به عنوان یک عنصر اثرگذار در این عرصه وارد میدان شود.

دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به ظرفیت ۲۷ عضوی کارگروه زن و خانواده، خواستار استفاده حداکثری دستگاه‌ها از ظرفیت‌های موجود برای حمایت از خانواده و جمعیت شد و گفت: انتظار می‌رود به‌ویژه دستگاه‌های اقتصادی تمام ظرفیت خود را برای کمک به تحقق سیاست‌های خانواده و جمعیت به کار گیرند.

وحیددستجردی در ادامه، موضوع ایجاد مهدکودک برای کارکنان دستگاه‌های اجرایی را یکی از مصادیق حمایت عملی از خانواده دانست و اظهار کرد: برخی اقدامات ممکن است ساده به نظر برسند، اما همین اقدامات کوچک در صورت اجرای صحیح می‌توانند آثار قابل توجهی در حمایت از خانواده داشته باشند.

وی افزود: دستگاه‌های اجرایی بر اساس قانون باید نسبت به ایجاد مهدکودک یا خرید خدمات مهدکودک برای کارکنان خود اقدام کنند و نباید این مسئله به دلیل مکاتبات اداری و اختلاف‌نظرهای دستگاهی کنار گذاشته شود.

دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به تجربه کشورهای موفق در حوزه جمعیت گفت: در بسیاری از این کشورها، حمایت از خانواده و فرزندآوری در سنین بالاتر و به‌ویژه در محیط‌های کاری دنبال می‌شود. برای حل مسائل جمعیتی همیشه به طرح‌های بزرگ و پیچیده نیاز نداریم و گاهی یک اقدام ساده و درست می‌تواند اثر قابل توجهی داشته باشد.

وحیددستجردی با تأکید بر ضرورت حمایت از مادران شاغل تصریح کرد: اگر دستگاهی امکان ایجاد مهدکودک را ندارد یا فضای کافی برای این کار در اختیارش نیست، می‌تواند برای کارکنان خود کمک‌هزینه واقعی مهدکودک در نظر بگیرد؛ البته این حمایت باید به اندازه‌ای باشد که در عمل بخشی از هزینه خانواده را پوشش دهد و صرفاً جنبه نمادین نداشته باشد.

وی خاطرنشان کرد: باید شرایطی فراهم شود که زنان شاغل بتوانند میان مسئولیت‌های خانوادگی و وظایف شغلی خود تعادل برقرار کنند و دستگاه‌های اجرایی نیز در این زمینه مسئولیت دارند.

دبیر ستاد ملی جمعیت در پایان تأکید کرد: برای حمایت از خانواده و جمعیت لزوماً نباید همیشه به دنبال اقدامات بزرگ و پرهزینه بود؛ مجموعه‌ای از تصمیم‌های ساده، عملی و پیوسته، در صورتی که دستگاه‌ها آنها را جدی بگیرند و به اجرا درآورند، می‌تواند در تقویت خانواده و بهبود شرایط جمعیتی کشور مؤثر باشد.