از «رندی» تا «نغمه‌پردازی»/ بازخوانی نوآوری‌های زبانی حافظ در کلام وزیر فرهنگ
به گزارش خبرگزاری بسیج از فارس، سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، شامگاه دوشنبه در آیین سی‌امین یادروز حافظ، با واکاوی تکنیک‌های زبانی و ساختارهای زیباشناختیِ لسان‌الغیب، غزل او را نه صرفاً یک متن ادبی، بلکه سازه‌ای پیچیده از «معنا»، «موسیقی» و «ایهام» توصیف کرد که توانسته است مرزهای جغرافیایی فرهنگ ایران را بازتعریف کند.
صالحی در این نشست تخصصی، با تمرکز بر مؤلفه‌های زبان‌شناختی در دیوان حافظ، به یکی از یافته‌های پژوهشی مهم در باب تحول واژگانی این شاعر اشاره کرد و گفت: «بر اساس برخی بررسی‌ها، ۵۰۶ واژه محوری در دیوان حافظ وجود دارد که در مقایسه با کاربردهای پیش از دوران او، دستخوش استحاله و تحول معنایی شده‌اند. این گستره از تغییر، نشان‌دهنده نقش بی‌بدیل حافظ در گسترش ظرفیت‌های معنایی زبان فارسی است.»
وی با تأکید بر اینکه زبان فارسی ستون فقرات هویت ایرانی است، افزود: «فارسی‌زبانان باید به این موهبت افتخار کنند که حافظ، با عبور از تمامی دوره‌های زبان فارسی (باستان، میانه و پس از اسلام)، توانست این زبان را به یکی از مهم‌ترین پایه‌های هویت ملی ما بدل کند. حافظ صرفاً از ظرفیت‌های موجود استفاده نکرد، بلکه با آفرینشِ دلالت‌های تازه، کلمات را در افق‌های مفهومیِ جدیدی جای داد.»
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با ذکر مثالی در باب بازتعریف واژگان توسط حافظ گفت: «واژه “رند” پیش از حافظ و در بخشی از ادبیات عرفانی، معانی ناخوشایندی نظیر اراذل و اوباش را تداعی می‌کرد؛ اما حافظ با دستان هنرمند خویش، آن را به شخصیتی با باطنی پاک و ظاهری ناهمخوان با معیارهای متعارف تغییر ماهیت داد. او به این کلمه هستی تازه‌ای بخشید.»
صالحی همچنین با اشاره به توانایی حافظ در تلفیق زبان فارسی و عربی اظهار داشت: «او با پیوند دادن واژگان این دو زبان، ترکیب‌های بدیعی آفرید که به غنای زبان فارسی افزود. حتی علامه دهخدا نیز در دفاع از اصالت زبان فارسی، به همین خلاقیت‌های حافظ در ترکیب‌های فارسی و عربی استناد می‌کند.»
تحول در ایهام و موسیقیِ کلام
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تحلیلِ «صنعت ایهام» در شعر حافظ تصریح کرد: «ایهام پیش از حافظ نیز در شعر فارسی حضور داشت، اما او با به‌کارگیری شگردهای تازه، چندمعنایی را به سطحی متفاوت رساند. مخاطب در شعر حافظ با لایه‌های متعددی روبروست که امکان تأمل و دریافت‌های متنوع را فراهم می‌کند.»
وی پیوند موسیقی و معنا را از دیگر عواملِ ماندگاری حافظ برشمرد و خاطرنشان کرد: «شعر همواره با موسیقی هم‌نشین بوده است، اما حافظ از این ظرفیت فراتر رفت و کلام را به “نغمه” تبدیل کرد. در غزل او، موسیقی محدود به وزن و قافیه نیست؛ بلکه با مضمون درهم آمیخته و به ابزاری برای انتقالِ عمیق‌ترِ عاطفه و اندیشه بدل شده است. حافظ با برقراری پیوند میان موسیقی و محتوا، فضایی تازه خلق کرد که از رازهای تداوم نفوذ غزل او در دوره‌های مختلف است.»
صالحی در پایان با اشاره به نزدیک‌کردنِ ویژگی‌های زبانی قصیده به غزل توسط حافظ و اعطای فخامت واژگانی به آن، گفت: «حافظ قلمرو زبانی و فرهنگی فارسی را عمیق‌تر و گسترده‌تر کرد تا شعر او به پیوندی ماندگار در حوزه تمدنی ایران بدل شود. زبان فارسی امروز پشتوانه ملت ماست و در برابر تهدیدات هویت‌سوز، نقشی پدافندی و پایدار ایفا می‌کند. امیدواریم با بهره‌گیری از آرمان‌های انسانیِ شعر حافظ، جهانی مبتنی بر عدالت، آزادی و کرامت انسانی شکل گیرد.»
انتهای پیام/
یادداشت | فرشاد عالی
۵۲ مدال؛ وقتی سرمایه انسانی از سرمایه مالی جلو می‌زند
یادداشت / حسین زارع
شکست حصر آبادان؛ از حماسه مقاومت تا نصرت در برابر محاصره‌های نوین
یادداشت| روایتی از حماسه جهادی بسیجیان در جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان
