اندیشه مقاومت در حصار حذف رهبران نمی‌گنجد
قزوین_ یحیی سنوار، از برجسته‌ترین و در عین حال موثرترین چهره‌های حماس، زندگی سیاسی خود را در بستری از درگیری و تقابل مسلحانه گذراند. او در ۱۶ اکتبر ۲۰۲۴ در رفح، جنوب نوار غزه، به شهادت رسید. جریانی که به‌سرعت از یک تحول نظامی به رویدادی نمادین در روایت‌های مختلف از جنگ غزه تبدیل شد. برای حامیانش، او فرمانده‌ای بود که در میدان باقی ماند و برای اسرائیل، حذف یکی از مهم‌ترین رهبران حماس دستاوردی نظامی محسوب می‌شد. اما فراتر از این دو روایت، زندگی و شهادت یحیی سنوار، پرسشی بنیادین را پیش می‌کشد، آیا می‌توان با حذف یک رهبر، اندیشه‌ای را که در بستر یک منازعه ناجوانمردانه طولانی شکل گرفته است، از میان برد؟
زندان، فصل طولانی شکل‌گیری یک رهبر
سنوار در سال ۱۹۸۸ بازداشت شد و در سال ۱۹۸۹ به چهار بار حبس ابد محکوم شد. او ۲۲ سال از عمر خود را در زندان‌های اسرائیل گذراند. سال‌هایی که در شکل‌گیری شخصیت سیاسی و جایگاهش در حماس تأثیر گذاشت. گزارش‌ها از تسلط او بر زبان عبری و مطالعه جامعه و سیاست اسرائیل در دوران حبس حکایت دارند. این دوره، افزون بر محدودیت‌های زندگی در زندان، فرصتی برای شناخت دشمن و تقویت موقعیت او در ساختار داخلی حماس فراهم کرد.
زندان در زندگی بسیاری از چهره‌های سیاسی فلسطین، در کنار تحمل شکنجه، به بخشی از حافظه جمعی جامعه‌ای تبدیل شده است که دهه‌ها درگیر منازعه‌ای ناجوانمردانه بوده است. سنوار در سال ۲۰۱۱، در مبادله‌ای که به آزادی گیلعاد شالیط، نظامی اسرائیلی، انجامید، همراه با بیش از هزار زندانی فلسطینی آزاد شد. او پس از آزادی، به‌سرعت در ساختار حماس رشد کرد و در سال ۲۰۱۷ به رهبری این جنبش در غزه رسید. در اوت ۲۰۲۴ نیز پس از شهادت اسماعیل هنیه، به ریاست دفتر سیاسی حماس انتخاب شد.
بازگشت به میدان، از فرماندهی تا تعقیب
سنوار چهره‌ای صرفاً تشکیلاتی نبود. او در مرکز تصمیم‌گیری‌های سیاسی و نظامی حماس قرار داشت. نقش او در طراحی حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ یعنی عملیات پرافتخار طوفان الاقصی، جایگاهش را در معادلات جنگ به‌شدت برجسته کرد.
طوفانُ الْاَقْصیٰ عملیات نظامی نیروهای حماس علیه اسرائیل و در واکنش به جنایات رژیم صهیونیستی در کشتار فلسطینیان و هتک حرمت مسجدالاقصی بود. این عملیات در منطقه مرزی میان غزه و سرزمین‌های اشغالی فلسطین و در ۱۵ مهر سال ۱۴۰۲ش (۷ اکتبر سال ۲۰۲۳م) آغاز و تا چندین روز ادامه داشت. در پی این حملات، ابتدا نیروهای حماس برای مقابله با ادامه اشغالگری رژیم صهیونیستی، مناطقی از سرزمین‌های اشغالی را با راکت هدف قرار دادند و پس از آن به صورت زمینی وارد سرزمین‌های اشغالی شدند. گفته می‌شود در پی این عملیات، بیش از ۱۴۰۰ اسرائیلی کشته و ۳۰۰۰ نفر از آنان زخمی شدند و به گروگان‌گیری حدود ۲۵۰ نفر انجامید. این عملیات شکستی بی‌سابقه برای اسرائیل ارزیابی شد.
پس از آغاز جنگ، سنوار بیش از یک سال در کانون تعقیب نیروهای اسرائیلی قرار داشت. سرانجام، در جریان درگیری در منطقه تل‌السلطان رفح، نیروهای اسرائیلی او را در ساختمانی آسیب‌دیده شناسایی کردند. تصاویر منتشرشده از آخرین لحظات زندگی این قهرمان، در حالی که مجروح و در میان آوار بود، به‌سرعت در رسانه‌های جهان بازتاب یافت. در یکی از این تصاویر، او شیئی را به‌سوی پهپادی که به او نزدیک می‌شد پرتاب می‌کند. همین صحنه، در نگاه کردم جهان، به تصویری از مقاومت تا آخرین لحظه تبدیل شد. تصویری که در سوی دیگر، ارتش اسرائیل ساعت‌ها با ترس، منطقه را تحت رصد شدید امنیتی قرار داد که بازتاب این رصد و ترس در دنیا، ضعف ارتش اسراییل و قدرت قهرمانانه سنوار را به تصویر کشید و آن را به جریانی در مسیر رویش های بیداری اسلامی تبدیل کرد.
شهادت، آغاز یک روایت
در فرهنگ سیاسی و مذهبی جریان‌های مقاومت، مرگ در میدان نبرد معنایی فراتر از پایان حیات جسمانی دارد. هنگامی که یک رهبر در همان صحنه‌ای شهید می‌شود که ملتش آن را میدان ایستادگی می‌دانند، شهادت او به بخشی از حافظه و هویت جمعی آنان تبدیل می‌شود.
از همین رو، شهادت سنوار برای جریان مقاومت، روایتی از وفاداری به آرمان و ادامه قاطعانه مسیر مقاومت تلقی شد.
توهم پایان بیداری با حذف رهبران
یکی از خطاهای راهبردی در مواجهه با جنبش‌های ریشه‌دار، یکسان‌گرفتن رهبر با تمام هویت و انگیزه‌های پیروان اوست. یک فرمانده ممکن است نقشی تعیین‌کننده داشته باشد، اما اندیشه‌ای که در حافظه جمعی، تجربه زیسته و احساس تعلق یک جامعه جای گرفته، به حضور یک فرد وابسته نیست.
در نگاه حق‌طلبانه‌ای که بر ایمان دینی استوار است، شهادت، یکی از والاترین مسیرهای تقرب به خداوند است. مسیری که ارزش آن در نیت، وفاداری و معنایی تعریف می‌شود که انسان برای زندگی خود برگزیده است. همین باور است که به مفهوم شهادت در حافظه اسلامی جایگاهی ویژه بخشیده است.
سنوار رفت و مهم‌ترین درس این واقعه مطمئنا این است که مقاومت را نمی‌توان با حذف چهره‌ها متوقف کرد. شهادت رهبران و فرماندهان محور مقاومت، عزم ملت‌های بیدار را برای ادامه مسیر مقاومت، مصمم‌تر می‌کند. همچنان که امروز، جریان بیداری اسلامی و محور مقاومت، مسیر رهبران و فرماندهان مقاومت را با قاطعیت ادامه می‌دهند و منتقم خون شهدای محور مقاومت نیز هستند.
سهیلا عظیمی
انتهای پیام/۱۰۱۰
یادداشت | فرشاد عالی
۵۲ مدال؛ وقتی سرمایه انسانی از سرمایه مالی جلو می‌زند
یادداشت / حسین زارع
شکست حصر آبادان؛ از حماسه مقاومت تا نصرت در برابر محاصره‌های نوین
یادداشت| روایتی از حماسه جهادی بسیجیان در جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان
