بیمار فقط یک پرونده پزشکی نیست، درس‌های ماندگار یک پرستار از تعهد، صبر و کرامت انسانی
نگاه به حرفه پرستاری فراتر از یک شغل اداری و درمانی است؛ بازخوانی روایت‌های کادر درمانی که سال‌ها در خط مقدم بخش‌های ویژه، اورژانس و حتی روز‌های سخت جنگ و عملیات‌ها خدمت کرده‌اند، تجسم عینی مسئولیت‌پذیری، مقاومت و نوع‌دوستی است.
رضا حیدرپور شمامی پرستار با سابقه درمانگاه کلانتری کرج، در گفت‌و‌گو، با سردبیر و خبرنگار خبرگزاری بسیج استان البرز و با یادآوری الگو‌های صبوری، چون حضرت زینب کبری (س)، ضمن بیان چالش‌های شیفت‌های فرساینده و اهمیت تعادل میان مهارت تخصصی و احساسات انسانی، بر ضرورت حمایت عملی مسئولان از معیشت، آرامش روانی و کرامت جامعه پرستاری تاکید می‌کند، تا این فرشتگان رحمت با انگیزه و امنیت شغلی بیشتری التیام‌بخش درد‌های مردم باشند.
۱. چه شد که شغل پرستاری را انتخاب کردید؟ آیا لحظه یا انگیزه خاصی نقطه شروع ورود شما به این حرفه بود؟
به نظر من، پرستاری فقط یک شغل نیست؛ بلکه انتخاب مسیری است که در آن، انسانیت، مسئولیت‌پذیری و عشق به همنوع معنا پیدا می‌کند، انگیزه من از انتخاب این حرفه، علاقه به کمک به انسان‌ها و تسکین درد و رنج افرادی بود که در سخت‌ترین لحظات زندگی خود به حمایت و مراقبت نیاز دارند.
وقتی بیماری با نگرانی و درد وارد محیط درمان می‌شود، پرستار می‌تواند با دانش، مهارت و حتی یک رفتار مهربانانه، بخشی از نگرانی اش را کاهش دهد و همین حس مفید بودن و تأثیرگذاری در زندگی دیگران، برای من ارزشمند است و باعث می‌شود با وجود تمام سختی‌ها، همچنان با انگیزه به کارم ادامه بدهم.
۲. در طول سال‌های خدمت، شیرین‌ترین خاطره شما از بهبود بیمار و در مقابل، دردناک‌ترین تجربه‌تان چه بوده است؟
شیرین‌ترین لحظات دوران پرستاری برای من، زمانی است که روند درمان یک بیمار به نتیجه می‌رسد، حال عمومی اش بهبود پیدا می‌کند و می‌بینیم که نگرانی خانواده‌اش جای خود را به امید و آرامش می‌دهد و گاهی یک لبخند، یک تشکر ساده یا دعای خیر یک بیمار و همراهش، خستگی یک شیفت سنگین را از تن انسان بیرون می‌کند.
در نقطه مقابل، مواجهه با رنج بیماران، به‌ویژه بیمارانی که شرایط وخیمی دارند یا خانواده‌هایشان روز‌های سختی را سپری می‌کنند، از دردناک‌ترین بخش‌های این حرفه است. پرستار با وجود تمام تلاش‌های علمی و عملی، همیشه نمی‌تواند نتیجه دلخواه را رقم بزند و این موضوع از نظر عاطفی دشوار است.
بااین‌حال، باور دارم که حتی زمانی که درمان به نتیجه مطلوب نمی‌رسد، مراقبت شایسته، حفظ کرامت بیمار و همراهی با خانواده اش همچنان وظیفه‌ای مهم و انسانی است.
۳. چگونه میان احساسات انسانی و تصمیم‌گیری‌های تخصصی در شرایط بحرانی تعادل برقرار می‌کنید؟
پرستاری حرفه‌ای است که هم به قلبی مهربان نیاز دارد و هم به ذهنی آرام و تصمیم‌گیرنده و در شرایط بحرانی، مهم‌ترین اصل این است که بر اساس دانش علمی، آموزش‌های تخصصی، دستورالعمل‌های درمانی و اولویت‌های مراقبتی عمل کنیم.
در چنین لحظاتی، حفظ آرامش، ارزیابی سریع وضعیت بیمار، اولویت‌بندی اقدامات و هماهنگی با تیم درمان اهمیت زیادی دارد.
البته این به معنای نادیده گرفتن احساسات نیست و ما هم انسان هستیم و درد و نگرانی بیمار و خانواده‌اش را درک می‌کنیم؛ اما باید یاد بگیریم احساسات خود را مدیریت کنیم تا بتوانیم بهترین تصمیم را برای بیمار بگیریم.
گاهی یک توضیح آرام و اطمینان‌بخش، گرفتن دست بیمار یا شنیدن نگرانی‌های خانواده، در کنار مراقبت تخصصی، می‌تواند نقش مهمی در کاهش اضطراب داشته باشد.
به اعتقاد من، پرستار موفق کسی است که هم از نظر علمی توانمند باشد و هم انسانیت را در سخت‌ترین شرایط فراموش نکند.
۴. شیفت‌های سنگین، شب‌بیداری‌ها و فشار روحی چه تأثیری بر زندگی و خانواده شما داشته است؟
طبیعت شغل پرستاری به‌گونه‌ای است که ساعت کاری آن همیشه با برنامه معمول زندگی هماهنگ نیست و شیفت‌های شب، روز‌های تعطیل، خستگی جسمی و فشار روحی گاهی باعث می‌شود زمان کمتری برای خانواده داشته باشیم یا نتوانیم در بعضی مناسبت‌ها کنار عزیزانمان باشیم.
در چنین شرایطی، همراهی خانواده پشتوانه بسیار مهمی است و درک متقابل، صبوری و حمایت عاطفی خانواده کمک می‌کند بتوانیم مسئولیت حرفه‌ای خود را با آرامش بیشتری انجام دهیم.
از طرف دیگر، خود ما نیز باید برای حفظ سلامت جسمی و روانی، استراحت کافی و ارتباط با خانواده اهمیت قائل شویم و پرستار برای مراقبت درست از دیگران، به حمایت و مراقبت از خودش هم نیاز دارد.
به همین دلیل، قدردان خانواده‌هایی هستم که با درک شرایط کاری پرستاران، در مسیر خدمت‌رسانی همراه آنها هستند.
۵. سه ویژگی حیاتی برای فعالیت در بخش‌های سخت درمانی مانند اورژانس و مراقبت‌های ویژه چیست؟
اگر بخواهم سه ویژگی اساسی را نام ببرم، نخست دانش و مهارت تخصصی است؛ زیرا در بخش‌های حساس درمانی، آگاهی علمی، دقت در مراقبت و به‌روز بودن اطلاعات می‌تواند در حفظ جان بیماران نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
ویژگی دوم، قدرت تصمیم‌گیری و حفظ آرامش در شرایط بحرانی است.
پرستار باید بتواند در شرایط پراسترس، وضعیت بیمار را به‌درستی ارزیابی کند، اولویت‌ها را تشخیص دهد و در چارچوب وظایف حرفه‌ای خود اقدام کند.
ویژگی سوم، تعهد، صبوری و همدلی انسانی است و بیمار فقط یک پرونده پزشکی نیست؛ انسانی است که ممکن است درد، ترس و نگرانی را تجربه کند.
پرستار باید ضمن حفظ اصول حرفه‌ای، با بیمار و خانواده اش محترمانه و دلسوزانه برخورد کند.
به اعتقاد من، ترکیب این سه ویژگی، پایه اصلی یک پرستاری مسئولانه و اثربخش است.
۶. در آستانه روز پرستار، مهم‌ترین مطالبه جامعه پرستاری از مسئولان و مردم چیست؟
مهم‌ترین مطالبه جامعه پرستاری، توجه عملی به جایگاه و شأن این حرفه است؛ توجهی که فقط در حد تقدیر و تشکر باقی نماند و در شرایط کاری، معیشت و حمایت‌های حرفه‌ای نیز خودش را نشان دهد.
تأمین نیروی انسانی متناسب با تعداد بیماران، پرداخت به‌موقع و عادلانه مطالبات، بهبود شرایط کاری، کاهش فشار شیفت‌های فرساینده، حمایت از سلامت روان پرستاران و فراهم کردن فرصت‌های مناسب برای آموزش و ارتقای علمی، از موضوعات مهم این حوزه است.
وقتی پرستار از حمایت کافی برخوردار باشد، می‌تواند با آرامش و تمرکز بیشتری به بیماران خدمت کند.
از مردم عزیز هم انتظار داریم سختی‌ها و مسئولیت‌های این حرفه را درک کنند و بدانند که پشت هر مراقبت، تلاش یک انسان برای حفظ سلامت انسان دیگری قرار دارد.
احترام متقابل میان مردم و کادر درمان، سرمایه‌ای ارزشمند برای نظام سلامت است.
پرستاران به دنبال تجلیل صرف نیستند؛ آنها می‌خواهند شرایطی فراهم شود که بتوانند با انگیزه، امنیت شغلی و کیفیت بهتر به مردم خدمت کنند.
۷. توصیه شما به جوانان و دانشجویانی که در ابتدای مسیر پرستاری هستند، چیست؟
به جوانانی که پرستاری را انتخاب کرده‌اند، می‌گویم که این حرفه در کنار سختی‌هایش، یکی از ارزشمندترین فرصت‌ها برای خدمت به انسان‌ها است؛ اما برای موفقیت در آن، تنها علاقه کافی نیست.
باید دانش خود را به‌روز نگه دارند، مهارت‌های عملی راجدی بگیرند، از تجربه پرستاران باتجربه استفاده کنند و همواره برای یادگیری آماده باشند.
همچنین باید صبر، مسئولیت‌پذیری، کار تیمی و مهارت ارتباطی را در خود تقویت کنند و در این مسیر ممکن است با خستگی، فشار روحی و موقعیت‌های دشوار روبه‌رو شوند؛ اما لازم است در کنار تعهد حرفه‌ای، به سلامت جسم و روان خود نیز توجه داشته باشند و در صورت نیاز از حمایت همکاران و متخصصان بهره بگیرند.
توصیه مهم من این است که اجازه ندهند سختی‌های مسیر، مهربانی و انگیزه اولیه آنها را از بین ببرد.
دانش، تجربه و اخلاق حرفه‌ای در کنار هم می‌توانند از یک دانشجوی علاقه‌مند، پرستاری توانمند و قابل اعتماد بسازند.
۸. پرستاری چه پیوندی با فرهنگ ایثار و مقاومت دارد؟ از تجربه امدادرسانی در روز‌های سخت جنگ و عملیات‌های دشوار برایمان بگویید.
پرستاری در روز‌های بحران، جنگ و حوادث بزرگ، جلوه‌ای ویژه از مسئولیت‌پذیری و ایثار انسانی را به نمایش می‌گذارد و در چنین شرایطی، کادر درمان با محدودیت امکانات، فشار کاری شدید، نگرانی برای امنیت خود و خانواده و حجم بالای مصدومان روبه‌رو می‌شود؛ اما وظیفه اصلی همچنان حفظ جان انسان‌ها و ارائه مراقبت به آسیب‌دیدگان است.
در روایت‌های مربوط به دوران دفاع مقدس و عملیات‌های دشوار، از جمله عملیات‌های ماه رمضان، تلاش امدادگران، پرستاران و دیگر اعضای کادر درمان برای رسیدگی به مجروحان، نمونه‌ای از تعهد و فداکاری است.
در آن شرایط، سرعت عمل، هماهنگی تیمی، استفاده درست از امکانات محدود و اولویت‌بندی رسیدگی به مصدومان اهمیت ویژه‌ای داشت.
روحیه جهادی به معنای کار باانگیزه، مسئولانه و بی‌منت در شرایط دشوار است؛ البته این روحیه جایگزین دانش تخصصی، تجهیزات مناسب و رعایت اصول ایمنی نمی‌شود، بلکه در کنار آنها معنا پیدامی‌کند.
امروز نیز در مواجهه با بحران‌ها و حوادث، همان فرهنگ خدمت‌رسانی می‌تواند به کادر درمان کمک کند تا با وجود دشواری‌ها، مسئولیت خود را با تعهد و انسانیت انجام دهند.
۹. الگوی پرستاران حضرت زینب کبری (س) هستند، این الگو چه معنایی در لحظات سخت پرستاری دارد؟
حضرت زینب کبری (س) برای بسیاری از ما نماد صبر، استقامت، مسئولیت‌پذیری و حفظ کرامت انسانی در سخت‌ترین شرایط هستند.
یاد و نام حضرت می‌تواند برای پرستاران یادآور این حقیقت باشد که خدمت به انسان‌ها، به‌ویژه در زمان رنج و گرفتاری، ارزشی عمیق و معنوی دارد.
وقتی پرستار با بیماری مواجه می‌شود که درد می‌کشد، با خانواده‌ای نگران روبه‌رو می‌شود یا در یک شیفت سنگین مسئولیت مراقبت از چند بیمار را بر عهده دارد، این الگو می‌تواند به وی یادآوری کند که صبر و مهربانی در کنار دانش و تعهد حرفه‌ای اهمیت فراوانی دارد.
البته الگو گرفتن از حضرت زینب (س) به معنای نادیده گرفتن خستگی و نیاز‌های انسانی پرستار نیست؛ بلکه به معنای حفظ امید، انجام مسئولانه وظایف و ایستادگی در مسیر خدمت، همراه با توجه به سلامت و کرامت خود و دیگران است.
روز پرستار نیز فرصتی است تا از تمام کسانی که با علم، وجدان و انسانیت در مسیر حفظ جان و سلامت مردم تلاش می‌کنند، قدردانی کنیم.
۱۰. اگر بخواهید احساس خود را در یک جمله به مردم و همکارانتان در روز پرستار منتقل کنید، چه می‌گویید؟
به مردم عزیز می‌گویم؛ پرستاری یعنی در لحظه‌ای که انسانی بیش از همیشه به امید، آرامش و مراقبت نیاز دارد، با تمام دانش و توان در کناراش باشیم و به همکاران پرتلاشم می‌گویم؛ دست‌های شما نماد خدمت و قلب‌های شما تکیه‌گاه امید بیماران است؛ روز پرستار بر شما که با وجود تمام دشواری‌ها، چراغ مهربانی و مسئولیت را روشن نگه می‌دارید، مبارک باد.
یادداشت | فرشاد عالی
۵۲ مدال؛ وقتی سرمایه انسانی از سرمایه مالی جلو می‌زند
یادداشت / حسین زارع
شکست حصر آبادان؛ از حماسه مقاومت تا نصرت در برابر محاصره‌های نوین
یادداشت| روایتی از حماسه جهادی بسیجیان در جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان
