جوانان ایلامی و مسئله اشتغال

به گزارش خبرگزاری بسیج ایلام،اشتغال جوانان در استان ایلام، فراتر از یک مسئله اقتصادی، به آینده جمعیتی، ماندگاری نیروهای متخصص، رونق کسب‌وکارهای بومی و اعتماد نسل جدید به امکان ساختن زندگی در زادگاه خود گره خورده است. اگرچه تازه‌ترین آمارهای اعلام‌شده از کاهش نرخ بیکاری عمومی استان حکایت دارد، اما دشواری تأمین سرمایه، افزایش هزینه‌های تولید، محدودیت فرصت‌های شغلی تخصصی و فاصله میان آموزش و نیاز بازار همچنان از موانع جدی پیش‌روی جوانان است؛ موانعی که نشان می‌دهد بهبود یک شاخص آماری، به‌تنهایی برای حل مسئله اشتغال کافی نیست.

 در شرایطی که بسیاری از جوانان تحصیل‌کرده برای ورود به بازار کار با رقابت فشرده و فرصت‌های محدود روبه‌رو هستند، بخشی از ظرفیت‌های اقتصادی ایلام همچنان به‌صورت خام و کم‌بازده باقی مانده است. کشاورزی، دامداری، گردشگری، صنایع‌دستی، تولید محصولات بومی و کسب‌وکارهای دیجیتال می‌توانند زمینه‌ساز اشتغال باشند؛ اما فعال شدن این ظرفیت‌ها به سرمایه‌گذاری، آموزش کاربردی، بازار فروش و حمایت هدفمند نیاز دارد.

 آمار بیکاری چه می‌گوید؛ مسئله فقط پیدا کردن شغل نیست

 بر اساس اعلام مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان ایلام، نرخ بیکاری جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر استان در بهار ۱۴۰۵ به ۸.۲ درصد رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با میانگین ۹.۱ درصدی کشور پایین‌تر است. با این حال، نرخ مشارکت اقتصادی ایلام در همین دوره ۲۹.۹ درصد اعلام شده، درحالی‌که این شاخص در کشور ۳۰.۷ درصد بوده است.

 این ارقام نشان می‌دهد ارزیابی وضعیت بازار کار نباید صرفاً به نرخ بیکاری محدود شود. نرخ بیکاری، سهم افراد بیکار از جمعیت فعال اقتصادی را نشان می‌دهد و کسانی را که از یافتن شغل ناامید شده و دیگر در جست‌وجوی کار نیستند، به‌عنوان بیکار محاسبه نمی‌کند. بنابراین، بررسی هم‌زمان نرخ مشارکت اقتصادی، کیفیت مشاغل ایجادشده، میزان درآمد و پایداری فرصت‌های شغلی برای شناخت واقعیت بازار کار استان اهمیت دارد.

 از سوی دیگر، گزارش مرکز آمار ایران درباره پاییز ۱۴۰۴ نشان می‌دهد نرخ بیکاری گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ سال کشور به ۱۵.۹ درصد رسیده است؛ شاخصی که نسبت به پاییز سال قبل ۱.۶ واحد درصد افزایش داشته است. این رقم مربوط به کل کشور است و نباید آن را به‌عنوان نرخ بیکاری جوانان استان ایلام در نظر گرفت. برای ترسیم دقیق وضعیت جوانان ایلامی، انتشار آمار تفکیکی استان بر اساس سن، جنسیت، تحصیلات و محل سکونت ضروری است.

 شکاف شهر و روستا؛ ظرفیت‌هایی که به درآمد پایدار تبدیل نمی‌شوند

 علی فریادی، کارشناس مسائل اقتصادی، گفت: بازار کار در مناطق شهری و روستایی استان با چالش‌های متفاوتی روبه‌روست. در شهرها، بخشی از جوانان تحصیل‌کرده نمی‌توانند متناسب با رشته دانشگاهی خود شغل پیدا کنند و در روستاها نیز ضعف صنایع تبدیلی، بسته‌بندی، بازاریابی و دسترسی به بازار فروش، مانع بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های تولیدی است.

 وی افزود: بسیاری از مشاغل سنتی با تغییر ذائقه بازار و شیوه‌های تولید، رونق گذشته را از دست داده‌اند؛ درحالی‌که مشاغل جدید، به‌ویژه در حوزه خدمات دیجیتال، بازاریابی اینترنتی و تولید محتوا، برای رشد به آموزش و زیرساخت مناسب نیاز دارند.

 واقعیت آن است که توسعه اشتغال روستایی صرفاً با افزایش تولید محصولات کشاورزی محقق نمی‌شود. اگر محصول تولیدشده بدون فرآوری و بسته‌بندی مناسب به فروش برسد، بخش مهمی از ارزش اقتصادی آن در مراحل بعدی زنجیره تولید و توزیع ایجاد خواهد شد؛ مراحلی که می‌توانند خود به فرصت‌های شغلی تازه برای جوانان تبدیل شوند.

 توسعه واحدهای کوچک فرآوری محصولات کشاورزی، صنایع غذایی، بسته‌بندی عسل و فرآورده‌های دامی، تولید گیاهان دارویی و ایجاد شبکه‌های فروش مستقیم، از جمله مسیرهایی است که می‌تواند درآمد تولیدکنندگان را افزایش دهد و زمینه اشتغال در مناطق روستایی را تقویت کند.

 از ظرفیت بومی تا کسب‌وکارهای نوآورانه

 مهدی اسدی، کارشناس اقتصاد منطقه‌ای، در گفتگو با خبرنگار ما گفت: نگاه به اشتغال در ایلام باید از تمرکز صرف بر استخدام‌های دولتی فاصله بگیرد و به سمت نوآوری، تکمیل زنجیره ارزش و توسعه کسب‌وکارهای متناسب با مزیت‌های استان حرکت کند.

 وی افزود: کشاورزی، دامداری، گردشگری طبیعی و صنایع‌دستی از ظرفیت‌های قابل‌توجه ایلام هستند؛ اما زمانی می‌توانند اشتغال پایدار ایجاد کنند که تولید، فرآوری، بازاریابی و فروش به یکدیگر متصل شوند.

 به گفته این کارشناس، پیوند دادن دانش دانشگاهی با نیازهای واقعی تولیدکنندگان می‌تواند به شکل‌گیری کسب‌وکارهای نوآورانه کمک کند. فروش اینترنتی محصولات محلی، ارائه خدمات تخصصی به واحدهای تولیدی، بازاریابی دیجیتال و طراحی سامانه‌های فروش، نمونه‌هایی از فعالیت‌هایی هستند که با سرمایه اولیه محدودتر نیز امکان شروع دارند؛ هرچند توسعه آن‌ها به مهارت، اعتماد مشتریان، دسترسی پایدار به اینترنت و توان رقابت در بازار نیازمند است.

 در کنار این موارد، گردشگری طبیعی و فرهنگی استان نیز می‌تواند فرصت‌هایی در حوزه راهنمایی گردشگران، اقامتگاه‌های بوم‌گردی، صنایع‌دستی، تولید محتوای گردشگری و عرضه محصولات محلی ایجاد کند. با این حال، تحقق این ظرفیت‌ها مستلزم معرفی حرفه‌ای جاذبه‌ها، بهبود خدمات، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و برنامه‌ریزی برای جذب گردشگر در طول سال است.

 تجربه‌های کوچک؛ از زمین کشاورزی تا فروش اینترنتی

 تجربه جوانانی که به‌جای انتظار برای استخدام، فعالیت اقتصادی خود را آغاز می‌کنند، نشان می‌دهد اشتغال‌زایی می‌تواند از مقیاس‌های کوچک شروع شود؛ به شرط آنکه فعالیت اقتصادی بر پایه شناخت بازار و برنامه‌ریزی شکل بگیرد.

 در یک نمونه از تجربه‌های مطرح‌شده در این حوزه، رضا مرادی، جوان ۲۹ ساله ایلامی و دانش‌آموخته مهندسی کشاورزی، پس از ناکامی در یافتن شغل موردنظر خود تصمیم گرفت زمین خانوادگی را با استفاده از روش‌های نوین آبیاری و کشت گلخانه‌ای احیا کند. او با بهره‌گیری از تسهیلات اشتغال روستایی فعالیت خود را آغاز کرد و با فروش مستقیم محصولات در بازارهای محلی و شبکه‌های اجتماعی، برای چند نفر دیگر نیز زمینه کار فراهم آورد.

 اهمیت چنین تجربه‌ای تنها در ایجاد چند فرصت شغلی نیست؛ بلکه در تغییر رویکرد از فروش محصول خام به عرضه محصولی با بسته‌بندی مناسب، هویت مشخص و ارزش افزوده بیشتر نهفته است.

 در حوزه مشاغل خانگی نیز فروش اینترنتی محصولات دست‌ساز و صنایع‌دستی می‌تواند به حضور گسترده‌تر زنان و جوانان در بازار کمک کند. با این حال، داشتن صفحه در شبکه‌های اجتماعی به‌تنهایی برای موفقیت کافی نیست و آشنایی با اصول قیمت‌گذاری، تولید محتوای حرفه‌ای، تبلیغات، ارسال کالا، پاسخ‌گویی به مشتری و مدیریت مالی از نیازهای اصلی این کسب‌وکارهاست.

 تسهیلات اشتغال؛ پولی که باید به شغل پایدار برسد

 یکی از محورهای مهم سیاست‌های اشتغال‌زایی در استان، پرداخت تسهیلات برای راه‌اندازی مشاغل خرد، خانگی و روستایی است. در همین زمینه، معاون اقتصادی استاندار ایلام در اردیبهشت ۱۴۰۵ از جذب ۵۲ درصدی منابع مربوط به مشاغل خانگی و اشتغال خرد در سال ۱۴۰۴ خبر داده بود. این مقام همچنین بر ضرورت پیگیری بیشتر بانک‌ها و دستگاه‌های اجرایی برای افزایش پرداخت تسهیلات تأکید کرده بود.

 این آمار نشان می‌دهد صرف اختصاص اعتبار، تضمینی برای تحقق کامل اهداف اشتغال‌زایی نیست. متقاضیان ممکن است با مشکلاتی مانند تأمین وثیقه، طولانی بودن فرایند اداری، ناآشنایی با ضوابط دریافت تسهیلات یا دشواری تأمین سرمایه در گردش مواجه شوند.

 از سوی دیگر، در شرایط افزایش هزینه مواد اولیه، تجهیزات، حمل‌ونقل و سایر مخارج تولید، تسهیلاتی که متناسب با هزینه واقعی راه‌اندازی کسب‌وکار نباشد، ممکن است نتواند فعالیت اقتصادی را به مرحله درآمدزایی برساند.

 بنابراین، سیاست حمایتی مؤثر باید فراتر از پرداخت وام باشد و مشاوره پیش از راه‌اندازی، آموزش مدیریت کسب‌وکار، معرفی بازار فروش، نظارت بر نحوه هزینه‌کرد اعتبار و پشتیبانی پس از شروع فعالیت را نیز در بر بگیرد. هدف نهایی نباید صرفاً ثبت یک فرصت شغلی در سامانه‌ها باشد؛ بلکه باید مشخص شود چه تعداد از این فرصت‌ها پس از یک یا دو سال همچنان فعال مانده‌اند و درآمد قابل اتکایی برای شاغلان ایجاد می‌کنند.

 مهارت‌آموزی؛ حلقه مفقوده میان دانشگاه و بازار کار

 یکی دیگر از چالش‌های اشتغال جوانان، فاصله میان مهارت‌های آموخته‌شده و نیاز واقعی کارفرمایان و بازار است. تحصیلات دانشگاهی می‌تواند دانش تخصصی ارزشمندی فراهم کند، اما در بسیاری از حوزه‌ها، ورود به بازار کار به تجربه عملی، مهارت فنی، توان حل مسئله و شناخت نیاز مشتری نیز وابسته است.

 علی فریادی، کارشناس مسائل اقتصادی، بر ضرورت تقویت آموزش‌های مهارتی متناسب با ظرفیت‌های منطقه تأکید دارد. در این مسیر، توسعه دوره‌های مرتبط با کشاورزی نوین، تعمیر و نگهداری تجهیزات، فرآوری محصولات غذایی، گردشگری، بازاریابی دیجیتال و مهارت‌های فنی می‌تواند فرصت‌های بیشتری برای ورود جوانان به بازار کار فراهم کند.

 ارتباط منظم دانشگاه‌ها، مراکز فنی و حرفه‌ای، واحدهای تولیدی و بخش خصوصی نیز اهمیت زیادی دارد. اگر دوره‌های آموزشی بر اساس نیاز واقعی کارفرمایان طراحی شوند و کارآموزی به بخشی از مسیر آموزش تبدیل شود، احتمال اشتغال پس از پایان دوره افزایش می‌یابد.

 مهاجرت جوانان؛ پیامد محدود بودن فرصت‌های رشد

 محدود بودن فرصت‌های شغلی تخصصی، نبود تناسب میان درآمد و هزینه‌های زندگی و دشواری پیشرفت حرفه‌ای می‌تواند برخی جوانان را به جست‌وجوی فرصت در دیگر استان‌ها سوق دهد. این جابه‌جایی لزوماً به معنای شکست نیست؛ اما اگر خروج نیروی متخصص با ایجاد فرصت‌های تازه و بازگشت سرمایه انسانی همراه نباشد، استان بخشی از توان توسعه خود را از دست خواهد داد.

 در کنار این مسئله، شفافیت در استخدام‌ها و دسترسی برابر به فرصت‌های شغلی نیز اهمیت دارد. انتشار روشن شرایط جذب نیرو، اعلام معیارهای ارزیابی، نظارت بر فرایندهای استخدامی و فراهم کردن مسیرهای رسمی ثبت اعتراض می‌تواند به تقویت اعتماد عمومی کمک کند.

 برای جوانان، صرف وجود فرصت شغلی کافی نیست؛ آنان به مسیری روشن برای پیشرفت، امنیت شغلی نسبی، امکان افزایش درآمد و اطمینان از منصفانه بودن فرایندهای جذب نیاز دارند.

 اشتغال پایدار از مسیر همکاری دولت، بازار و جوانان

 حل مسئله اشتغال در ایلام به یک اقدام منفرد یا یک طرح کوتاه‌مدت وابسته نیست. توسعه صنایع کوچک و متوسط، تکمیل زنجیره ارزش محصولات بومی، حمایت از کارآفرینان، بهبود زیرساخت‌های روستایی، تقویت آموزش‌های مهارتی و تسهیل دسترسی به بازار باید در قالب برنامه‌ای هماهنگ دنبال شود.

 دستگاه‌های اجرایی نیز می‌توانند با انتشار منظم آمار تفکیکی اشتغال، میزان پرداخت تسهیلات، تعداد واحدهای فعال ایجادشده و سهم جوانان و زنان از فرصت‌های شغلی، امکان ارزیابی دقیق‌تر عملکرد برنامه‌ها را فراهم کنند.

جوانان به فرصت واقعی نیاز دارند

 آینده اشتغال در ایلام را نمی‌توان تنها با وعده استخدام یا اعلام اعتبارهای جدید ترسیم کرد. کاهش بیکاری زمانی به بهبود ملموس زندگی مردم تبدیل می‌شود که جوانان بتوانند شغلی متناسب با مهارت خود پیدا کنند، از درآمدی قابل اتکا برخوردار شوند و چشم‌انداز روشنی برای ادامه فعالیت داشته باشند.

 ایلام از ظرفیت‌های کشاورزی، دامداری، گردشگری، صنایع‌دستی و نیروی انسانی مستعد برخوردار است؛ اما تبدیل این ظرفیت‌ها به فرصت‌های واقعی، نیازمند حمایت هدفمند، کاهش موانع اداری، آموزش کاربردی و دسترسی به بازار است.

 اگر سیاست‌های اشتغال‌زایی از مرحله پرداخت تسهیلات و ثبت آمار فراتر برود و بر ماندگاری کسب‌وکارها، کیفیت مشاغل و افزایش درآمد خانوارها تمرکز کند، می‌توان زمینه را برای حضور مؤثرتر جوانان در اقتصاد استان فراهم کرد. در چنین شرایطی، اشتغال نه‌فقط راهی برای تأمین معاش، بلکه عاملی برای تقویت امید اجتماعی، کاهش مهاجرت ناخواسته و مشارکت نسل جدید در توسعه ایلام خواهد بود.

منبع : ایلام بیدار