«چامانه» قالب تازه شعری که از رنج می‌گوید
به گزارش خبرگزاری بسیج ایلام،سیدمحمد اکبری شاعر و پژوهشگر ادبیات فارسی در ایلام اظهار کرد: قالب شعری چامانه با تکیه بر ریشه‌های تاریخی واژه پهلوی «چکامک» و سنت ادبی «چامه» پایه‌ریزی شده و کوششی نو در مسیر گسترش عرصه سرایش شعر در دوران معاصر به شمار می‌رود.
وی افزود: مجموعه سروده‌های این شیوه ادبی به زودی در دفتری با نام «شانه یخ‌زده» به دوستداران شعر، ادب و فرهنگ پیشکش خواهد شد.
این پژوهشگر ایلامی درباره پیشینه فعالیت‌های خود بیان کرد: پیش از این در سال ۱۴۰۳ دفتر شعر آیینی «هفتاد و دو» با درون‌مایه رخداد عاشورا روانه بازار نشر شد که توجه منتقدان و رسانه‌ها را به دنبال داشت و پس از آن، پژوهش بر ساختار چامه به طراحی ساختار «چامانه» پیگیری شد.
اکبری با تشریح ویژگی‌ها و نام‌گذاری‌های این شیوه، گفت: چامانه در مکتب چامی جایگاهی هم‌تراز رباعی دارد و در این ساختار، به شاعرانگی «چامانگی» و به سراینده آن «چامور» می‌گویند.
وی ادامه داد: در نام‌گذاری اجزای این قالب، به هر مصراع «چام»، به هر بیت «چیت» و به دیوان یا کارنامه شعری چامور «چامه‌نامه» گفته می‌شود.
این شاعر ایلامی، وزن موسیقایی این قالب را سنجیده و شناسنامه‌دار خواند و یادآور شد: وزن چامانه بر بحر «رمل مثمن محذوف» با آهنگ «فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن» استوار است که پیش‌تر نیز مولانا در مثنوی معنوی از آن بهره برده است.
اکبری با اشاره به ساختار و شماره لخت‌های این قالب شعری گفت: شماره چام‌ها میان چهار تا شش لخت متغیر است و هم‌پایانی (قافیه) پیوسته دارد و البته در نمونه‌های چهارچامی، لخت سوم می‌تواند آزاد باشد مشروط بر آن که لخت چهارم، هم‌پایانی را بازگرداند، اما در چامانه‌های پنج و شش‌چامی، این هم‌پایانی به طور کامل پیوسته خواهد بود.
وی درون‌مایه بنیادین این قالب را برآمده از درد و دغدغه دانست و گفت: موضوع چامانه بر محور زخم، دادخواهی، تنهایی و گرفتاری است و آهنگی درونی، دردمند و پایانی کوبنده یا بی‌پاسخ دارد.
این شاعر ایلامی بیان کرد: این شیوه هرگز شعار نمی‌دهد و آرامش ساختگی نمی‌آفریند، بلکه گواهی دهنده راستی و درستی است.
وی نمونه‌ای از این سروده را چنین بازگو کرد:
نشسته در دلم چرک و سیاهی
از این محکوم گشتن با بی‌گناهی
چنان اندوه زده بر مغز جانم
که پنداری فکنده تور ماهی
شاعر و پژوهشگر ادبیات فارسی در ایلام یادآور شد: چامانه در حقیقت چامه‌ای است که خُرد شده تا در سینه آدمی جای گیرد و بازتاب‌دهنده نجوای کوتاه انسانی است که فریادش به گوش کسی نمی‌رسد.
«سیدمحمد اکبری» زاده سال ۱۳۴۷ در ایلام از شاعران و پژوهشگران بومی این دیار است که پیشینه سرودن در قالب‌های گوناگون شعر آیینی و کلاسیک فارسی را در کارنامه دارد.
این شاعر ایلامی مهرماه ۱۴۰۳ دیوان شعر آیینی خود را با نام «هفتاد و دو» که در برگیرنده ۷۲ سروده کوتاه و رباعی در رثای حماسه عاشورا و فداکاری یاران امام حسین (ع) است را از سوی نشر طلوع ظهور روانه بازار کتاب کرد.
ویژگی بارز آن دفتر، تکرار آگاهانه شمارگان «هفتاد و دو» در بندبند سروده‌ها بود که با توجه به جایگاه ایلام به عنوان دروازه عتبات عالیات و پایتخت خادمان اربعین، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها و میان ادیبان پیدا کرد.
«چامانه» دومین تجربه و دستاورد برجسته این سراینده ایلامی پس از مجموعه «هفتاد و دو» به شمار می‌رود که اکنون با دفتر شعر تازه وی زیر نام «شانه یخ‌زده» گامی فراتر از قالب‌های مرسوم برداشته است.
واژه «چامانه» برگرفته از واژه پارسی باستان و پهلوی «چامَه» (ریشه چکامه یا چکامک) به معنای شعر و سرود کوتاه (برابر کارکرد رباعی/دوبیتی، اما با وزن و ساختاری متفاوت) است.
در این شیوه، واژگان کهن از جمله «چام: مصراع»، « چیت: بیت» جایگزین اصطلاحات مرسوم عروضی و ادبی شده‌اند.
هر چامانه دست‌کم از چهار چام و حداکثر از شش چام تشکیل می‌شود و به ندرت تا هشت چام می‌رسد.
مشروح گفت و گوی ایرنا با اکبری به زودی منتشر خواهد شد.
یادداشت | فرشاد عالی
۵۲ مدال؛ وقتی سرمایه انسانی از سرمایه مالی جلو می‌زند
یادداشت / حسین زارع
شکست حصر آبادان؛ از حماسه مقاومت تا نصرت در برابر محاصره‌های نوین
یادداشت| روایتی از حماسه جهادی بسیجیان در جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان
