گلیم و چیت‌بافی ایلام؛ میراثی که برای ماندن به بازار و حمایت نیاز دارد
به گزارش خبرگزاری بسیج ایلام،گلیم و چیت‌بافی برای مردم ایلام تنها دو هنر سنتی نیستند؛ دست‌بافته‌هایی هستند که سال‌ها بخشی از نیازهای روزمره خانواده‌ها را تأمین کرده‌اند و امروز در کنار ارزش فرهنگی، ظرفیتی برای اشتغال و معرفی هویت استان به شمار می‌روند.
گلیم‌بافی یکی از هنرهای قدیمی و شناخته‌شده استان است که در پیوند با زندگی روستایی و عشایری شکل گرفته و نسل به نسل منتقل شده است. در گذشته پشم دام مهم‌ترین ماده اولیه این دست‌بافته بود و زنان با دارهای سنتی و نقوش برگرفته از طبیعت، محصولاتی تولید می‌کردند که هم کاربرد روزمره داشت و هم جلوه‌ای از ذوق هنری خانواده بود.
در میان گونه‌های مختلف گلیم، گلیم نقش‌برجسته ایلام جایگاهی ویژه دارد؛ دست‌بافته‌ای که با تلفیق گلیم‌بافی و گره قالی تولید می‌شود و نقش‌های آن به‌صورت برجسته روی سطح زمینه دیده می‌شوند. شکل‌گیری این هنر به سال ۱۳۶۶ و ابتکار سحر چلانگر، بانوی هنرمند اهل روستای زنجیره چرداول، بازمی‌گردد.
چیت‌بافی یا چیغ‌بافی نیز هنری دیگر از مردم ایلام است که پیوندی عمیق با زندگی عشایری دارد. چیت با استفاده از نی و رشته‌هایی از موی بز یا نخ پشمی بافته می‌شد و به‌عنوان حصار اطراف سیاه‌چادر قرار می‌گرفت. این بافته علاوه بر ایجاد حریم، فضای زندگی را از محیط بیرون جدا می‌کرد و پاسخی به یکی از نیازهای اساسی زندگی عشایری بود.
با تغییر سبک زندگی و کاهش استفاده از سیاه‌چادر، کاربرد سنتی چیت کمتر شده است؛ موضوعی که نگرانی‌هایی درباره تداوم این مهارت و انتقال آن به نسل‌های آینده ایجاد کرده است. با این حال، چیت می‌تواند با حفظ شیوه اصیل تولید، در قالب محصولات جدید مانند جداکننده‌های دکوراتیو، پوشش‌های تزئینی و تجهیزات سنتی فضاهای گردشگری دوباره به بازار معرفی شود.
قصه گلیم از دستان زنان زاگرس آغاز می‌شود
گلیم‌بافی یکی از هنرهای قدیمی و شناخته‌شده استان ایلام است؛ هنری که در پیوند با زندگی روستایی و عشایری شکل گرفته و در طول سال‌ها از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است.
در گذشته، پشم دام یکی از مهم‌ترین مواد اولیه این دست‌بافته‌ها بود و زنان با استفاده از دارهای سنتی و نقوش برگرفته از طبیعت و محیط زندگی خود، محصولاتی تولید می‌کردند که هم کاربرد روزمره داشت و هم جلوه‌ای از ذوق و سلیقه هنری خانواده‌ها بود.
گلیم در زندگی سنتی مردم تنها یک زیرانداز نبود؛ بخشی از وسایل ضروری خانه و سیاه‌چادر محسوب می‌شد و در کنار کاربردهای مختلف، نشانه‌ای از هنر و مهارت بافنده به شمار می‌رفت.
در میان گونه‌های مختلف این هنر، گلیم نقش‌برجسته ایلام جایگاهی ویژه دارد؛ دست‌بافته‌ای که با تلفیق گلیم‌بافی و گره قالی تولید می‌شود و نقش‌های آن به‌صورت برجسته روی سطح زمینه دیده می‌شوند.
روایت شکل‌گیری این هنر به سال ۱۳۶۶ و ابتکار سحر چلانگر، بانوی هنرمند اهل روستای زنجیره شهرستان چرداول، بازمی‌گردد؛ ابتکاری که به معرفی و گسترش شیوه گلیم نقش‌برجسته کمک کرد.
امروز گلیم نقش‌برجسته یکی از ظرفیت‌های شاخص صنایع دستی ایلام است و می‌تواند در کنار حفظ اصالت هنری خود، در بازارهای داخلی و خارجی نیز جایگاه بیشتری پیدا کند.
چیت‌بافی؛ هنر حصارهای سیاه‌چادر
در کنار گلیم، چیت‌بافی یا چیغ‌بافی یکی دیگر از هنرهای سنتی مردم ایلام است که پیوندی عمیق با زندگی عشایری دارد.
شاید نسل جوان امروز کمتر با چیت آشنا باشد، اما در گذشته این دست‌بافته یکی از اجزای کاربردی سیاه‌چادرهای عشایری بود.
چیت با استفاده از نی و رشته‌هایی از موی بز یا نخ‌های پشمی بافته می‌شد و به‌عنوان حصار در اطراف سیاه‌چادر قرار می‌گرفت. این بافته علاوه بر ایجاد حریم، به جداسازی فضای زندگی از محیط بیرون کمک می‌کرد.
در واقع، چیت‌بافی تنها یک هنر تزئینی نبود؛ پاسخی به یکی از نیازهای اساسی زندگی عشایری محسوب می‌شد.
با تغییر سبک زندگی و کاهش استفاده از سیاه‌چادرها در برخی مناطق، کاربرد سنتی این دست‌بافته نیز کمتر شده است؛ موضوعی که نگرانی‌هایی درباره تداوم این مهارت و انتقال آن به نسل‌های آینده ایجاد کرده است.
زهرا مرادی بانوی گلیم‌باف از شهرستان چرداول در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: گلیم‌بافی را از خانواده یاد گرفته‌ام. مادرم و مادربزرگم هم بافت گلیم را بلد بودند و از کودکی کنار آن‌ها با این هنر آشنا شدم. برای بافت یک گلیم باید وقت و حوصله زیادی گذاشت و هر نقشی که روی آن شکل می‌گیرد، حاصل ساعت‌ها کار و دقت است.
وی افزود: یکی از مشکلات اصلی بافندگان، نبود بازار فروش مناسب است. بسیاری از بافندگان مهارت کافی برای تولید محصولات سنتی دارند، اما در زمینه بازاریابی، بسته‌بندی، فروش اینترنتی و معرفی آثار خود به بازارهای جدید با محدودیت مواجه‌اند. افزایش هزینه مواد اولیه و زمان‌بر بودن فرایند تولید نیز شرایط فعالیت را برای برخی تولیدکنندگان دشوار کرده است.
مرادی تصریح کرد: حمایت از صنایع دستی نباید تنها به برگزاری نمایشگاه‌های مناسبتی یا دوره‌های آموزشی محدود شود. ایجاد بازارچه‌های دائمی، تقویت تعاونی‌های تولیدی، تسهیل دسترسی به تسهیلات، حمایت از فروش مستقیم و توسعه تجارت الکترونیک می‌تواند به افزایش درآمد هنرمندان کمک کند.
فرزاد شریفی مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان ایلام در گفت‌وگو با ایسنا در این خصوص اظهار کرد: ایلام با برخورداری از طبیعت زاگرس، تنوع فرهنگی و پیشینه زندگی عشایری، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه گردشگری فرهنگی و صنایع دستی دارد.
وی بیان کرد: گلیم و چیت می‌توانند در کنار غذاهای محلی، پوشاک سنتی و دیگر محصولات بومی، بخشی از تجربه گردشگران در سفر به این استان باشند.
شریفی یادآوری کرد: چیت‌بافی به‌ویژه این ظرفیت را دارد که در طراحی فضاهای سنتی اقامتگاه‌های بوم‌گردی و نمایشگاه‌های صنایع دستی مورد استفاده قرار گیرد.
هنرهای سنتی زمانی زنده می‌مانند که تنها نام آن‌ها در کتاب‌ها و فهرست‌های میراث فرهنگی باقی نماند. گلیم و چیت‌بافی نیز برای ماندگاری به چیزی فراتر از ثبت و معرفی نیاز دارند؛ این هنرها باید همچنان در میان مردم مورد استفاده قرار گیرند، آموزش داده شوند و برای هنرمندان خود درآمد ایجاد کنند.
مستندسازی شیوه‌های سنتی بافت، شناسایی استادکاران، ایجاد دوره‌های آموزشی و حمایت از انتقال مهارت به جوانان باید در کنار برنامه‌های اقتصادی مورد توجه قرار گیرد.
منبع:ایسنای ایلام
یادداشت | فرشاد عالی
۵۲ مدال؛ وقتی سرمایه انسانی از سرمایه مالی جلو می‌زند
یادداشت / حسین زارع
شکست حصر آبادان؛ از حماسه مقاومت تا نصرت در برابر محاصره‌های نوین
یادداشت| روایتی از حماسه جهادی بسیجیان در جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان
