هر ملتی تاریخ نخواند شکست‌هایش را تکرار می‌کند
به گزارش خبرگزاری بسیج اصفهان؛
غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در نشست علمی «مکتب استعمارشناسی ایرانی؛ بازخوانی و تبیین ابعاد فکری و تاریخی استعمار در تاریخ معاصر ایران» که صبح امروز در خانه مشروطیت اصفهان برگزار شد، اظهار داشت: همان‌طور که افراد حافظه دارند، ملت‌ها نیز از حافظه تاریخی برخوردارند و فراموشی گذشته می‌تواند هویت یک ملت را از بین ببرد.
وی با بیان اینکه بی‌توجهی به تاریخ، ملت‌ها را به تکرار تجربه‌های تلخ گذشته وادار می‌کند، افزود: هرکس تاریخ کشورش را نخواند، ناچار می‌شود اشتباهات گذشته را دوباره تجربه کند؛ درست مانند دانش‌آموزی که با نخواندن درس، مجبور به تجدید آن می‌شود.
حدادعادل با اشاره به اهمیت استعمار در تاریخ جهان گفت: بخش مهمی از تاریخ ۵۰۰ سال اخیر با استعمار گره خورده است و لازم است تاریخ ایران در دست‌کم ۲۵۰ سال گذشته، با توجه به دخالت‌ها، نفوذها و سلطه قدرت‌های خارجی بازخوانی شود. این تاریخ‌نگاری باید با نگاه خودی انجام شود و الگوی آن را از استعمارگران نگیریم.
استعمار با مبانی فکری و قدرت نظامی گسترش یافت
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی استعمارشناسی را دارای دو وجه عام و خاص دانست و بیان کرد: وجه عام به تحولات غرب از دوره رنسانس و شکل‌گیری مدرنیته مربوط می‌شود و وجه خاص، استعمار در ایران و دخالت قدرت‌های خارجی را بررسی می‌کند.
وی گفت: اومانیسم یا انسان‌محوری از مبانی فکری غرب پس از رنسانس بود. در کنار آن، برخی فلسفه‌های تاریخ، تحولات جهان را خطی و تکاملی ترسیم کردند و تمدن غرب را در نقطه اوج این مسیر قرار دادند؛ دیدگاهی که تمدن‌های غیرغربی را در جایگاهی پایین‌تر تعریف می‌کرد.
حدادعادل نظریه‌های نژادپرستانه را نیز از ابزارهای فکری توجیه سلطه دانست و افزود: ادعای برتری یک نژاد بر دیگران، زمینه‌ای برای توجیه سلطه بر ملت‌ها و غارت منابع آن‌ها فراهم می‌کرد.
وی نقش انقلاب صنعتی را در تغییر موازنه قدرت مهم دانست و گفت: اختراعاتی مانند ماشین بخار، کشتی بخار، تفنگ و توپ، توان نظامی و اقتصادی کشورهای غربی را افزایش داد و توازن قدرت را در جهان تغییر داد. پیش‌ازاین تحولات، قدرت کشورهای اسلامی و غربی قابل‌مقایسه بود و در جنگ‌های صلیبی نیز پیروزی‌ها میان دو طرف جابه‌جا می‌شد.
رقابت روسیه و انگلیس، ایران را تحت فشار گذاشت
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به مداخلات خارجی در ایران اظهار داشت: در دوره قاجار، کشور از شمال با فشار روسیه و از جنوب با نفوذ انگلیس روبه‌رو بود و قراردادهای ۱۹۰۷ و ۱۹۱۷ نیز بخشی از تاریخ این مداخلات به شمار می‌روند.
وی قتل امیرکبیر را از فجایع استعماری در ایران دانست و گفت: امیرکبیر به‌خوبی می‌دانست کشور برای تحول به چه اقداماتی نیاز دارد اما تنها سه سال و ۹ ماه فرصت صدارت پیدا کرد. جوانان برای شناخت بیشتر او می‌توانند جلد اول کتاب «شرح زندگانی من» نوشته عبدالله مستوفی را مطالعه کنند.
حدادعادل با تأکید بر اهمیت هند در سیاست استعماری انگلیس افزود: هند مهم‌ترین مستعمره انگلیس بود و این کشور نزدیک به ۱۵۰ سال بر شبه‌قاره هند سلطه داشت. انگلیسی‌ها برای حفاظت از این مستعمره، مناطق حائل و حوزه‌های نفوذی در اطراف آن ایجاد کرده بودند و افغانستان نیز در رقابت با روسیه، به‌عنوان منطقه حائل میان این کشور و هند اهمیت داشت.
نفت و نفوذ سیاسی، ابزار سلطه انگلیس بود
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به اهمیت نفت ایران برای انگلیس بیان کرد: پس از کشف نفت، ایران اهمیت ویژه‌ای برای انگلیس پیدا کرد و امتیاز دارسی به این قدرت خارجی واگذار شد.
وی با نقل خاطره‌ای از یادداشت‌های روزانه دکتر قاسم غنی گفت: مصر فردی را برای سفارت در ایران معرفی کرده بود اما موافقت ایران با پذیرش او صادر نمی‌شد. غنی علت این موضوع را مخالفت انگلیس دانسته بود؛ موضوعی که نشان‌دهنده نفوذ این کشور حتی در تصمیم‌گیری‌های سیاسی ایران بود.
حدادعادل با اشاره به خاطرات اسدالله علم درباره انتخاب نمایندگان مجلس اظهار داشت: در دوره‌هایی، فهرست نمایندگان با دخالت سفارت انگلیس تهیه می‌شد.
استعمار نو، استقلال کشورها را ظاهری می‌کند
حدادعادل با تشریح تفاوت استعمار کهن و نو گفت: استعمارگر همیشه برای سلطه بر یک کشور به جنگ و استفاده از توپ و تفنگ نیاز ندارد؛ گاهی با تربیت نیروهای بومی در مدارس و دانشگاه‌ها، افرادی را پرورش می‌دهد که پس از استقلال ظاهری کشورشان، منافع قدرت استعمارگر را تأمین کنند.
وی ادامه داد: در این شیوه، کشورها پرچم، قانون اساسی و ساختارهای رسمی مستقل دارند، اما ممکن است اداره‌کنندگان آن‌ها آگاهانه یا ناآگاهانه در مسیر منافع قدرت‌های خارجی حرکت کنند. پس از جنگ جهانی اول و فروپاشی امپراتوری عثمانی، چنین روندی در بخش‌هایی از آسیا و آفریقا دنبال شد.
وی انقلاب اسلامی را عاملی برای ناکام ماندن این الگو در ایران دانست و گفت: پس از انقلاب، قدرت‌های استعماری به شیوه‌های استعمار کهن بازگشتند و برای اعمال سلطه به ابزارهای نظامی مانند موشک، هواپیما و بمب متوسل شدند.
حدادعادل برای توضیح تفاوت استقلال واقعی و ظاهری، خاطره‌ای از گفت‌وگوی یک مقام سیاسی در یکی از کشورهای همسایه با امام خمینی (ره) نقل کرد که آن مقام که در آغاز جنگ عراق علیه ایران خبرنگار بود، از امام پرسیده بود انقلاب چه فایده‌ای داشته، درحالی‌که کشور با جنگ و ویرانی روبه‌رو شده است. پاسخ امام، طبق این نقل، چنین بود: «فایده انقلاب اسلامی در ایران این بود و هست که امروز برای ایران در تهران تصمیم گرفته می‌شود.»
تاریخ‌نگاری ایرانی به پژوهشگاه استعمارشناسی نیاز دارد
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با توصیه به جوانان برای تحصیل در رشته تاریخ گفت: کشور به مورخانی نیاز دارد که تاریخ ایران را با نگاه اسلامی و ایرانی بنویسند و در شناخت ابعاد استعمار و مداخلات خارجی نقش داشته باشند.
حدادعادل تأسیس پژوهشگاه تخصصی استعمارشناسی را ضروری دانست و افزود: پژوهشگران این حوزه باید دست‌کم به دو زبان خارجی مسلط باشند و در کنار زبان‌هایی مانند انگلیسی و فرانسه، زبان عربی را نیز بدانند تا بتوانند تاریخ جهان اسلام را بررسی کنند.
وی تأکید کرد: این پژوهشگاه باید ابعاد مختلف استعمار در ایران، کشورهای اسلامی و جهان را بررسی کند و نتایج پژوهش‌ها را در اختیار فیلم‌سازان، نویسندگان و شاعران قرار دهد تا زمینه تولید فیلم، مجموعه تلویزیونی، رمان و آثار ادبی فراهم شود.
یادداشت امیرمحمد نیک‌آمال | نگاهی تحلیلی به ابعاد اقتصادی و اجتماعی طرح ملی صرفه‌جویی انرژی با مشارکت ۱۵۰ هزار بسیجی
از خانه تا کارخانه؛ وقتی صرفه‌جویی در انرژی به یک مأموریت ملی تبدیل می‌شود
یادداشت | فرشاد عالی
۵۲ مدال؛ وقتی سرمایه انسانی از سرمایه مالی جلو می‌زند
یادداشت / حسین زارع