فرهنگ عمومی؛ روایت هویت، مسئولیت و زیست جمعی

به گزارش خبرگزاری بسیج خراسان رضوی، سید محسن جعفری،فعال رسانه،نویسنده و پژوهشگر در یادداشتی بمناسبت روز « فرهنگ عمومی» می نویسد: در روزگار پرشتاب تحولات اجتماعی و گسترش ارتباطات نوین، صیانت از این سرمایه ارزشمند و تعالی آن، ضرورتی انکارناپذیر است، ضرورتی که در گرو پیوند عمیق میان ارزش‌های فرهنگی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و رفتارهای فردی است.

در این نوشته آمده است: فرهنگ عمومی را نمی‌توان صرفاً در آیین‌ها، مناسبت‌ها و جلوه‌های آشکار میراث فرهنگی جست‌وجو کرد، بلکه حقیقت آن، در رفتارهای ساده و روزمره، در رعایت حقوق دیگران، احترام به قانون، حفظ حرمت انسان‌ها و چگونگی مواجهه افراد با یکدیگر نمایان می‌شود.

جامعه امروز ایران، در پرتو تحولات گسترده اجتماعی، اقتصادی و ارتباطی، با دگرگونی‌هایی در سبک زندگی و مناسبات فرهنگی روبه‌روست. این تحولات، در کنار فرصت‌های ارزشمند خود، پرسش‌هایی بنیادین درباره نسبت میان سنت و تجدد، هویت فرهنگی و مسئولیت اجتماعی پیش روی ما قرار داده است.

در بخشی از این یادداشت آمده است: آیا توانسته‌ایم در مسیر بهره‌گیری از دستاوردهای نوین، سرمایه‌های اخلاقی و فرهنگی خویش را نیز پاس بداریم؟ آیا میان ارزش‌هایی که در گفتار بر آن‌ها تأکید می‌کنیم و رفتارهایی که در عرصه زندگی اجتماعی از ما سر می‌زند، هماهنگی لازم وجود دارد؟

پاسخ به این پرسش‌ها، ما را به تأملی عمیق‌تر درباره جایگاه فرهنگ عمومی در سامان‌بخشی به زندگی اجتماعی رهنمون می‌سازد؛ فرهنگی که تعالی آن، تنها با توصیه و شعار حاصل نمی‌شود، بلکه نیازمند الگوسازی، آموزش مستمر و فراهم آوردن زمینه‌های تحقق ارزش‌های اخلاقی در متن جامعه است.

نویسنده از خانواده، مدرسه و رسانه‌ها، بعنوان سه کانون بنیادین در شکل‌گیری این فرهنگ یاد میکند و خانواده را نخستین مدرسه انسانیت و مسئولیت‌پذیری معرفی میکند و مدرسه را بستر پرورش شهروندانی آگاه و قانون‌مدار و نیز رسانه را عرصه‌ای اثرگذار در ترویج اندیشه، رفتار و الگوهای فرهنگی به شمار می آورد. 

در این میان، مسئولیت اجتماعی و رعایت حقوق شهروندی، از مهم‌ترین شاخص‌های سنجش فرهنگ عمومی است. احترام به قانون، پاسداشت اموال عمومی، رعایت حقوق دیگران و مشارکت در امور اجتماعی، جلوه‌هایی از فرهنگی هستند که در آن، منافع جمعی بر خودخواهی‌های فردی مقدم شمرده می‌شود.

همچنین، گسترش فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی، ضرورت بازاندیشی در شیوه‌های فرهنگ‌سازی را دوچندان کرده است. این فضا، در کنار فرصت‌های گسترده برای آگاهی‌بخشی و ارتباطات اجتماعی، مسئولیت‌هایی تازه در زمینه اخلاق رسانه‌ای، مقابله با شایعات و ترویج گفت‌وگوی محترمانه ایجاد کرده است.

در قسمتی دیگر از این یادداشت آمده است: بدون تردید، ارتقای فرهنگ عمومی، رسالتی مشترک میان خانواده‌ها، نهادهای آموزشی، رسانه‌ها، دستگاه‌های فرهنگی و آحاد مردم است؛ رسالتی که تحقق آن، مستلزم هم‌افزایی، اعتماد اجتماعی و پرهیز از نگاه‌های مقطعی و شعاری است.

در این مسیر، تقویت فرهنگ مشارکت، مسئولیت‌پذیری و احترام به تفاوت‌های نسلی، می‌تواند زمینه‌ساز انسجام اجتماعی و پویایی فرهنگی باشد. جامعه‌ای که در آن ارزش‌های اخلاقی از سطح گفتار به عرصه رفتار راه یابد، از بنیانی استوارتر برای پیشرفت و تعالی برخوردار خواهد شد.

امروز بیش از هر زمان دیگر، نیازمند بازخوانی جایگاه فرهنگ عمومی در زندگی فردی و اجتماعی هستیم؛ چراکه فرهنگ، نه صرفاً آن چیزی است که از گذشته به ارث برده‌ایم، بلکه آن چیزی نیز هست که با رفتار امروز خود برای فردای جامعه به یادگار می‌گذاریم.

از این منظر، ارتقای فرهنگ عمومی را باید سرمایه‌گذاری برای آینده‌ای دانست که در آن، قانون‌مداری، مدارا، مسئولیت‌پذیری و احترام به حقوق دیگران، نه صرفاً ارزش‌هایی مورد تأکید، بلکه به عادت‌های پایدار زندگی اجتماعی تبدیل شوند.

در پایان این نکته حائز اهمیت است که: فرهنگ عمومی، آنگاه به جایگاه شایسته خود دست می‌یابد که هر شهروند، خویشتن را نه تماشاگر زندگی جمعی، بلکه مسئول و سهیم در سرنوشت آن بداند؛ و این همان نقطه‌ای است که فرهنگ، از میراثی به‌جامانده از گذشته، به نیرویی سازنده برای آینده بدل می‌شود.

انتهای خبر/