مجلسی؛ معمار ماندگار فرهنگ شیعه در برابر استعمار

به گزارش خبرگزاری بسیج اصفهان؛

محمدحسین ریاحی،در ارزیابی شخصیت و خدمات علامه محمدباقر مجلسی، با استناد به نقل یکی از شاگردان او، ملا محمد صالح خاتون‌آبادی، چند محور را در تقویت فرهنگ تشیع برجسته و تأکید کرد: شناخت این عالم بزرگ بدون پرهیز از پیش‌داوری‌های تبلیغاتی ممکن نیست.

استاد تاریخ و فرهنگ و تمدن و عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان، نخستین محور را عنایت مجلسی به کتب اربعه شیعه دانست و توضیح داد: مجلسی این منابع بنیادین را تبیین، تفسیر و به جامعه معرفی کرد تا فهم و دسترسی به آن‌ها آسان‌تر شود.

به گفته وی، پیش از آن احادیث و آثار ائمه در کتاب‌های پراکنده و در مناطق مختلف شرق و غرب جهان اسلامی قرار داشت و با همت مجلسی امکان جمع‌آوری این منابع و استخراج اخبار و روایات فراهم شد.

ریاحی افزود: همین تلاش زمینه‌ای شد تا میراث حدیثی شیعه از پراکندگی خارج شود و در دسترس عالمان و عموم مردم قرار گیرد.

این استاد دانشگاه، تألیف بحارالانوار را یکی از بزرگ‌ترین آثار این حرکت فرهنگی معرفی کرد و گفت: مجلسی خود گفته است آثاری که گرد آورده، نیازمند غواصانی است که بتوانند گوهرها را از این «دریای نورانی» جدا کنند.

به گفته این عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان، تسهیل و روان‌سازی اخبار و روایات در موضوعات اعتقادی، داستان پیامبران و سیره ائمه اطهار از دیگر خدمات مجلسی بود که در آثاری چون عین الحیات، حق‌الیقین، حیات القلوب و تذکرة المعاد نمود یافت. این کتاب‌ها در کنار برخی آثار دیگر چنان در خانه‌ها حضور یافتند که تا امروز نیز کم‌وبیش در برخی منازل دیده می‌شوند.

ریاحی بعد مردمی شخصیت مجلسی را نیز مهم خواند و اظهار کرد: او در جایگاه علمی و اجتماعی خود پاسخ‌گوی مراجعات مردم بود و گاه در رفع مشکلات آنان می‌کوشید. به باور این استاد تاریخ و تمدن، همین پیوند با مردم سبب شد حرکت فرهنگی مجلسی تنها در حاشیه حوزه نماند و به متن زندگی اجتماعی راه یابد؛ ویژگی‌ای که کمتر در شرح‌حال‌های رسمی این عالم برجسته می‌شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان در ادامه با انتقاد از برخی روایت‌های چند دهه گذشته گفت: متأسفانه بعضی کوشیده‌اند مشکلات دوره صفویه را بر گردن مجلسی بیندازند، در حالی که او فرهنگی را تقویت کرد که بدون آن، پایداری مردم در برابر استعمارگران، مستبدان و منحرفان امکان‌پذیر نبود.

ریاحی هشدار داد: برخی فعالان فرهنگی نیز تحت تأثیر تبلیغات استعماری و مبلغانی مانند ادوارد براون قرار گرفته‌اند و تصویر نادرستی از این عالم بزرگ ارائه کرده‌اند.

به گفته او، چنین نگاهی معمولاً از زمینه‌های تاریخی و شرایط پیچیده دوره صفویه چشم می‌پوشد.

این استاد تاریخ و فرهنگ، شاگردپروری مجلسی را از دیگر ابعاد مهم حیات او دانست و به پرورش عالمانی چون نعمت‌الله جزایری و امثال صاحب ریاض اشاره کرد.

او همچنین از استادان بزرگ مجلسی، از جمله پدرش محمدتقی مجلسی، آقا حسین خوانساری، ملا محمد صالح مازندرانی و فیض کاشانی یاد کرد و گفت: مجلسی با چنین پشتوانه علمی و با تربیت شاگردان، به کمک اسلام و تشیع آمد و میراثی برجای گذاشت که سال‌ها بعد نیز راهنمای عالمان و جامعه شیعی بود.

ریاحی در جمع‌بندی، علامه مجلسی را شخصیتی جامع، متفکر، دانشمند و دارای ابعاد متعدد توصیف کرد و افزود: شناخت درست او نیازمند پرهیز از پیش‌داوری‌ها و نگاه تبلیغاتی است؛ زیرا آثار و اقداماتش در تبیین معارف، جمع‌آوری منابع، ساده‌سازی روایات و حضور اجتماعی، سرمایه‌ای ماندگار برای فرهنگ شیعه به شمار می‌رود و باید با تکیه بر اسناد و روایت‌های معتبر ارزیابی شود.