بررسی وضعیت امنیت غذایی در کشورهای اسلامی

به گزارش سازمان بسیج مهندسین کشاورزی و منابع طبیعی، امروزه کشورهای اسلامی همگی در ضرورت تلاش جدی برای مبارزه با فقر و محرومیت‌زدایی و اجرای برنامه‌های توسعه، به ویژه در زمینه کشاورزی برای رسیدن به خودکفائی و تحقق امنیت غذائی، اتفاق نظر دارند (العالم»، شماره 504 م1976). بررسی وضعیت این کشورها جهت رسیدن به راهکارهای عملی ضروری است.

کشورهای اسلامی و عضو سازمان کنفرانس اسلامی در سال 1999 جمعاً شامل 58 کشور با جمعیتی در حدود 1160 میلیون نفر بوده است. کشورهای عضو این سازمان 21% از جمعیت جهان و 23% از وسعت کرة زمین را در بر می‌گیرند. از نظر توزیع جغرافیایی حدود 75% جمعیت این کشورها در قاره آسیا، 23/5% در آفریقا و بقیه در اروپا و آمریکا سکونت دارند. در بین این کشورها، اندونزی با وسعت 5/1  میلیون کیلومتر مربع و 196/9 میلیون نفر بزرگترین وسعت و جمعیت و کشور مالدیو با وسعت 298 کیلومتر مربع و 250 هزار نفر جمعیت کمترین وسعت و جمعیت را دارا می‌باشد.

 به طورکلی کشورهای اسلامی را بر اساس درجه توسعه‌یافتگی در چهار دسته زیر قرار می‌‌دهند:

گروه اول: کشورهای با توسعه یافتگی کم ، شامل افغانستان، بنگلادش، بنین، بورکینوفاسو، چاد، کومور، گامبیا، گینه، گینه بیسائو، مالی، موریتانی، موزامبیک، نیجریه، سیرالئون، سومالی، سودان، توگو، اوگاندا و یمن.

گروه دوم: کشورهای با درآمد متوسط ، شامل بحرین، کامرون، مصر، گویانا، اردن، لبنان، مالزی، مراکش، پاکستان، سنگال، سورینام، سوریه، تونس، مالدیو و ترکیه.

گروه سوم: کشورهای صادرکننده نفت تحت عنوان کشورهای صادرکننده نفت  شامل الجزایر، برونئی، گابن، اندونزی، ایران، عراق، کویت، لیبی، نیجریه، عمان، قطر، عربستان و امارات متحده عربی.

گروه چهارم: کشورهای در حال گذار  شامل آلبانی، آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان.

مطالعات نشان داده است که امنیت غذایی در اغلب کشورهای اسلامی وضعیت متوسط رو به پایینی دارد به طوری که در طی سال‌های 1998-1996، 14 درصد این کشورها دارای 2/5 درصد سوء تغذیه، 7/4 درصد دارای 2/5 الی 4 درصد سوء تغذیه، 33/5 درصد حدود 5 الی 9 درصد سوء تغذیه و حدود 13 درصد نیز با بیش از 35 درصد سوء تغذیه برآورد شده‌اند. هر چند که وضعیت امنیت غذایی در بسیاری از این کشورها نسبت به سال‌های 1991-1990 بهبود یافته است. جدول 2-7 کشورهای اسلامی را بر اساس سطوح مختلف امنیت غذایی نشان می‌دهد. همانطور که مشاهده میشود، در این طبقه‌بندی کشور ایران جزءکشورهای اسلامی با امنیت غذایی متوسط به شمار می‌رود. در بین این کشورها، کویت بیشترین امتیاز توسعه انسانی و ضریب امنیت غذایی و گینه بیسائو کمترین امتیاز را به خود اختصاص می‌دهند. 

گروه‌بندی کشورهای اسلامی بر اساس سطوح امنیت غذایی 

ریشه‌های سوء تغذیه در کشورهای اسلامی به علل و عوامل چندی بر می‌گردد که از آن جمله می‌توان به عدم ثبات سیاسی و اقتصادی و اجتماعی، افزایش رشد جمعیت بدون طرح و برنامه‌ریزی لازم جهت تغذیه آنها، وجود فاصله زیاد در سطح زندگی بین قشرهای مختلف جامعه، همچنین بلایا و حوادث زیانبار طبیعی و غیرطبیعی که گاهی کشورهای اسلامی به آن دچار می‌شوند، کاهش منابع طبیعی، قرار نگرفتن امنیت غذایی در اولویت‌های برنامه‌های دولت‌ها، عدم تعهد دولت‌ها در برابر اوضاع نامناسب دراین کشورها و نیز در برابر توسعه کشاورزی و اقتصادی و اجتماعی نسبت داد. شکی نیست که مبارزه با عوامل و اسباب سوء تغذیه که موجب گرسنگی و بیماری و محرومیت می‌گردد و تنش‌ها و بی‌ثباتی‌ها را در همه زمینه‌ها به وجود می‌آورد، وظیفه و در حوزه مسئولیت همه دولت‌های اسلامی و مسلمانان و به ویژه تشکل‌هایی مانند کنفرانس کشور‌های اسلامی می­باشد. حرکت‌های دارای برنامه‌های کوتاه، متوسط و بلند مدت در جهت ریشه‌کنی فقر و سوء تغذیه در کشور و در جهان اسلام باید در راس برنامه‌های بین‌المللی کشور قرار گیرد. بلا شک حرکت در این وادی خیر و برکتی شگرف برای میهن اسلامی ما بدنبال خواهد داشت.