تفاوت شعرهای قدیم و جدید دفاع مقدس برای کودکان

در ابتدای این نشست که با حضور شاعران و نویسندگان حوزه کودک و نوجوان همراه بود، سیدصادق رضایی، رییس حوزه هنری استان تهران، ضمن تبریک اعیاد شعبانیه، به سالروز آزادسازی خرمشهر اشاره و بیان کرد: نقش هنرمندان در بازگویی قهرمانیهای دلاوران دفاع مقدس بسیار پررنگ است.

وی با اشاره به نقش پررنگ نیروی دریایی در آزادسازی خرمشهر گفت: در دیداری که با مسئولان نیروی دریایی داشتیم، گلایه داشتند که چرا به این قهرمانان اشاره‌ای نمیشود و حتی در سریالی مانند کیمیا که به آزادی خرمشهر اشاره داشت، حضور نیروی دریایی به چشم نمی‌خورد، این در حالی است که ما به آنها پاسخ دادیم چون شما اجازه نداده‌اید نویسندگان و هنرمندان از نزدیک با شما آشنا شوند.

رضایی ادامه داد: آنچه به مسئولان نیروی دریایی گفتیم و درباره سایر قوا نیز صدق میکند این است که لازم است خاطرات این افراد نوشته شود تا وقتی هنرمندان رشته های مختلف میخواهند به تولید اثر بپردازند، در تحقیقاتشان منبعی داشته باشند که با استناد به آن خلق اثر کنند.

در ادامه، بابک نیک‌طلب، شاعر و مجری این نشست، درباره بیان دفاع مقدس از زبان شاعران گفت: نگاه شاعران کودک و نوجوان به مقوله دفاع مقدس همواره در آثارشان نمود داشته است و آثار شاخصی در این زمینه داشته ایم مانند ستاره باران از بیوک ملکی، از این ستاره تا آن ستاره از سلمان هراتی، مثل چشمه مثل رود از قیصر امین پور و ... .

دبیر شورای شعر کودک و نوجوان ادامه داد: با این حال هنوز که هنوز است جا دارد در این زمینه کار کنیم و امیدواریم شاعران جدید برای کودکانی که فاصله بسیاری از دفاع مقدس و شعر آیینی دارند، اشعاری بسرایند.

این شاعر تأکید کرد: اشعار دفاع مقدس با محوریت کودکان و نوجوانان در کتاب‌های درسی وارد شده اما مسئله اینجاست که بعضی از شاعران تنها از خاطرات خودشان از جنگ می‌گویند در حالی که دو نسل از جنگ فاصله گرفته‌ایم و می‌توان به مضامین دفاع مقدس از نگاه های تازه ای مانند شهدای تازه تفحص شده و مدافعان حرم پرداخت.

وی همچنین گفت: بسیاری از این اشعار که درباره کودکان و دفاع مقدس است، پراکنده است و جا دارد این اشعار گردآوری شود و مطمئن باشیم مورد استقبال واقع می‌شود. روح ایرانی با شاهنامه و حماسه‌آفرینی گره خورده و لازم است حماسه آفرینی‌های دلاورمردان دفاع مقدس نیز به کودکان و نوجوانان کشورمان منتقل شود.

نیک‌طلب همچنین افزود: عده‌ای ممکن است تصور کنند شعر و ادبیات دفاع مقدس سفارشی یا مناسبتی است، در عین حال که معتقدم اینطور نیست، باید بگویم از نظر من این موضوع اشکالی ندارد چرا که شاعر و نویسنده یا باید به خودش سفارش دهد یا از کسی سفارش بگیرد و مهم این است که آن کار را با کیفیت خوبی ارائه دهد.

سیدصادق رضایی، رییس حوزه هنری استان تهران و اجرای بابک نیک‌طلب  شاعر و دبیر شورای شعر کودک و نوجوان حوزه هنری همراه بود، محمد دهریزی شاعر و پژوهشگر شعر کودک و نوجوان در زمینه دفاع مقدس سخنانی مطرح کرد. 

دهریزی با بیان این که اولین سوالی که درباره شعر کودک و نوجوان در حوزه دفاع مقدس به ذهن می‌رسد این است که اصلا طرح مضمون دفاع مقدس در شعر کودک و نوجوان موضوعیت دارد یا نه؟ گفت: سابقاً در کتاب های نظری و پژوهشی که در حوزه کودک و نوجوان نوشته می‌شد، این موضوع مورد اشاره قرار می‌گرفت که به چه مضامینی باید در حیطه شعر کودک ونوجوان پرداخت و به چه مضامینی نباید پرداخت؛ اما امروزه دیگر ما با این دید به قضیه نگاه نمی‌کنیم و برای مضامین کودک و نوجوان طبقه‌بندی خاصی قائل نیستیم. امروزه در بحث ادبیات کودک و نوجوان، «چه گفتن» در اولویت نیست بلکه «چگونه گفتن» مسئله مهم و محوری است. اگر این اصل را بپذیریم می‌توانیم حتی در مورد جنگ هم برای بچه‌ها شعر بگوییم.

این استاد دانشگاه با تأکید بر این که مفید بودن و قابل فهم بودن شعر دفاع مقدس به چگونگی سرودن شعر برای کودکان بستگی دارد، اظهار کرد: چه می‌شود که برخی شعرهای کودکان از زمان جنگ تحمیلی در ذهن مخاطب باقی مانده است؟ این شاعران از چه فن و تکنیکی استفاده می‌کردند که اشعارشان با سایر شعرها فرق داشت و دلنشین‌تر بود؟ پاسخ این است که یک اصل کلی در ادبیات کودک وجود دارد که می‌گوید شاعران برجسته، مضامین را در اختیار می‌گیرند و با تجربه حسی کودکان در می‌آمیزند و آن را به شعر تبدیل می‌کنند. با این فرایند شعر هم حسی و جذاب می‌شود و هم قابل فهم. شاعرانی که در زمان جنگ یا پس از آن موفق شدند اشعار خوب و ماندگار برای کودکان بسرایند، دقیقاً از همین تکنیک بهره گرفتند.

دهریزی همچنین افزود: بعضی از مضامین مانند جنگ هرگز برای کودکان حسی نمی‌شوند و تنها زمانی برای او قابل درک می‌شوند که با تجارب حسی او آمیخته شوند؛ بنابراین با اینکه جنگ و خاطرات هشت سال دفاع مقدس جزو تجارب حسی کودکان محسوب نمی‌شود، شاعران کودک و نوجوان می‌توانند با استفاده از تجارب حسی کودک این مفاهیم را برای وی قابل هضم و دلنشین کنند.

این شاعر با بیان این که در دوران پس از جنگ نیز همچنان ما برای کودکان و نوجوانان شعرهایی با مضامین دفاع مقدس می‌گوییم، گفت: اما همه می‌دانیم  در دوران فعلی کار سخت‌تر است؛ چراکه بخش حسی مستقیم برای کودکان وجود ندارد. امروزه برای قابل فهم شدن شعر دفاع مقدس برای کودکان بهترین روش کدام است؟ نظر من این است که باید همچنان از همان تکنیک قدیمی و کارآمد استفاده کرد، اما با یک تفاوت و آن هم این که امروز باید از مظاهر جنگ  استفاده کرد و این مظاهر را با تجارب جدید کودک تلفیق کرد و شعر یا داستان  آشنا برای وی سرود.

وی تأکید کرد: به عنوان مثال از مظاهر جنگ این است که کودک امروزه ارتباط مستقیم با جنگ ندارد اما ممکن است بارها جانبازان را در تلویزیون، کوچه و خیابان یا مراسم مختلف دیده باشد و همین موضوع باعث می شود بتوان با استفاده از مظاهر جنگ، تصویری ملموس را در نظر کودک گشود.

سلسله نشست های «عصر کتاب شعر کودک ونوجوان» با بررسی کتب کودک و نوجوان دوشنبه اول هر ماه به همت حوزه هنری استان تهران برگزار می‌شود.