داعش، اژدهای هفت‌سر

چهار سال پیش که خبر وحشی‌گری‌های داعش(دولت اسلامی عراق و شام) خبرگزاری‌های جهان را تسخیر کرد، من جزء کسانی بودم که می‌پنداشتیم عمر این دیو‌های آدم‌خوار به یک سال نمی‌رسد؛ اما اشتباه می‌کردیم. چهار سال گذشت و در این سال‌های خونین، آنان از هیچ تباهی و قساوتی دریغ نکردند. میلیون‌ها انسان را آواره کردند؛ هزاران بی‌گناه را کشتند؛ آثار باستانی هفت‌هزار ساله را زباله کردند و چه آشیانه‌هایی را که به خاکستر گرم نشاندند. برتری نظامی داعش نه در سلاح است و نه در شمار و نه در زمین و نه حتی در زمان. دست بالای داعش در برخورداری‌اش از نیروی انسانی انگیزه‌مند، قسی‌القلب و آمادۀ انتحار و انفجار است. هر گروهی که چنین سربازانی در اختیار داشته باشد، همۀ جهان را ناامین می‌کند؛ به‌ویژه تا آنگاه که استقرار سیاسی نیافته باشد و دیپلماسی را حرام بشمارد. 

آنچه ما تروریسم و توحش می‌خوانیم، نزد داعشیان «جهاد مقدس» است. «انتحار» تعبیر ما است؛ آنها خود می‌گویند «استشهاد». ما از ارزشمندی جان و مال انسان‌ها می‌گوییم؛ آنان از آرمان‌های مقدسشان دم می‌زنند که جان انسان‌ها در برابر آن پشیزی نمی‌ارزد. این احتمال وجود دارد که رهبران داعش، هیچ عقیده و آرمانی جز قدرت نداشته باشند؛ اما به‌حتم و یقین، سربازان این ارتش خونخوار، انسان‌هایی باورمند و عقیده‌پرست‌اند و در این راه، جز به بهشت و خشنودی خدا نمی‌اندیشند؛ وگرنه لباس‌های انتحاری نمی‌پوشیدند. داعش را باید فهمید. داعش، ارتش کلاسیک نیست که به پیروزی بیندیشد. داعش در پی انتقام از جهانی است که به گمان او سلطۀ شیطان را پذیرفته است.

هنوز اعتقاد دارم که داعش، دیر یا زود، از خبرهای جهان حذف می‌شود؛ اما جای خالی او را گروهی دیگر و با نامی دیگر می‌گیرد؛ چنانکه داعش نیز خود جانشین «القاعده» و «جماعت توحید و جهاد» (به رهبری ابومصعب زرقاوی) است. داعش را با سلاح گرم نمی‌توان از پای درآورد. سلاح گرم اگر توفیق یابد، یکی از سرهای این اژدهای هفت‌سر را از تن جدا می‌کند. با سرهای دیگر چه باید کرد؟ 

منطقۀ ما داعش‌خیز است؛ چون در این بخش از جهان میلیون‌ها انسان زندگی می‌کنند که صلح و آشتی را ننگ، و آتش‌افروزی را عین غیرت‌ورزی می‌دانند. پیگیری مطالبات را از راه قانون مسخره می‌کنند و به راهکارهای خشونت‌بار دل بسته‌اند. ما هیچ‌گاه نمی‌توانیم داعشیون را از پای درآوریم؛ مگر آنگاه که «قانون» را در شمار مقدسات مسلمین درآوریم. باید در پی روزی بود که مردم منطقه، اصل قانون را مقدس بشمارند؛ فارغ از محتوای آن. نخستین جنایت داعش، کشتن قانون و زخمی کردن پرنسیب‌های جهانی بود. مقدس بودن قانون‌، به دلیل محتوای آن نیست که هر کس خطایی در قانونی دید، به مقابله با آن برخیزد. قداست و حرمت قانون در اصل و جایگاه آن است. محتوا را می‌توان به‌مرور زمان و با روش‌های مسالمت‌آمیز تغییر داد؛ اما اگر جایگاه قانون فرو ریزد، جای آن را داعش یا چیزی مانند آن می‌گیرد. اگر در چنین روزهایی سازمان ملل و منشورهای جهانی فصل‌الخطاب نیست، چون ما پیشتر این شاخه را از بُن بریده‌ایم. در داخل و خارج، هر توصیه‌ و گفتمان و ادبیاتی که سرکشی را در برابر قانون داخلی یا نظم جهانی بر نقد آن دو برگزیند، آبستن داعش‌های آینده است؛ اگرچه امروز خود قربانی آن باشد.