
به گزارش سرویس مداحان
خبرگزاری بسیج، نزدیکی به محرم؛ باعث شد تا سراغ یکی از مداحان کشورمان برویم. کسی که در بازار تهران میخواند و به قول خودش هم جوان و هم پیر پای صحبت و نواهایش مینشینند. با «حاج حیدر توکلی» درباره حال و هوای هیئت ها، محرم و آسیب شناسی هیئت به گفتگو نشستهایم.
مهمترین بخشهای این مصاحبه به شرح زیر است:
خیلیها در لباس روحانیت و مادحین هستند که هیچ سنخیتی با این دو صنف ندارند/ بودجه هیئت از جیب مردم است و دولتی نیست/ مانور تجمل داریم، اما نباید مانور تدین هم داشته باشیم/ هیئت باید گره از مشکل مردم باز کند/ بعضیها هیئت باز هستند/ فقط میان هیئت برای کسب وجهه و اعتبار/ برای بعضیها هیئت از مغازه دونبش میدان فردوسی گرانتر است/ غدیر را قبول نکردند که محرم به وجود آمد/ اگر باور درست باشد؛ مرده زنده کردن کار سینه زن و بچه هیئتی است/ متاسفانه ما در این صنف کوچکتر نداریم/ دشمنان اسلام و اهل بیت (ع) واقعه غدیر را پنهان کردند/ ما باید دهه غدیر بگیریم/ هیچ جور نمیتوانند محبت اهل بیت را از ما بگیرند
در ادامه مشروح این گفتگو را بخوانید.
در مورد طرح «سیره ستایشگران راستین اهل بیت» بیشتر توضیح بدهید. طرحی که در آستانه محرم امسال اجرا میشود؟«سیره ستایشگران راستین اهل بیت»؛ این طرح شاید در سالهای اخیر به اجرا در نیامده، اما این همیشه سیره مداحان و علما بوده که به ایتام و بیبضاعتها کمک کنند. کلمه «راستین» هم اگر در عنوان این طرح جای گرفته، به این دلیل است که خیلیها الان در لباس روحانیت و مادحین هستند که هیچ سنخیتی با این دو صنف محترم ندارند و چه بسا ضربههایی هم زدند. خواستیم با این طرح هجمههایی را که به این دو قشر وارد میشود، کم کنیم و بگوییم که هنوز در میان اینها هستند افرادی که از موالیهایشان پیروی میکنند و دستگیری میکنند از فقرا و ضعفا. این طرح را راه انداختیم و در همان هفته اول، ۳۰۰ نفر از فعالان عرصه مداحی و روحانیت از آن استقبال کردند.
*اجرای این طرح به چه شکل است؟کلیت این طرح به این شکل است که هر مداح و سخنرانی که علاقهمند است، تعهد میدهد در ۱۳ شب ابتدایی ماه محرم، یک ساعت بیشتر از آنچه که خودش در نظر دارد در یکی از هیئتها مداحی یا سخنرانی کند. به این شکل که هیئتها اعلام نیاز میکنند برای مداح و سخنران، ما مداح و سخنران را میفرستیم برای آنها. ما در فراخوان خود اعلام کردیم که «تأمین اقلامی از جهیزیه برای قشر بیبضاعت از هیئت شما، تأمین مداح و سخنران شما از ما». در واقع مداح و سخنران ما صله نمیگیرد. آن هیئت صله مورد نظر را برای تهیه جهیزیه و اقلام مورد نیاز صرف میکند.
هیئت باید گره از مشکل مردم باز کند/برای بعضیها هیئت از مغازه دونبش میدان فردوسی گرانتر است*با اجرای طرح «سیره ستایشگران راستین اهل بیت» چه هدفی را دنبال میکنید؟امروز روز عمل است. بهترین محل برای امتحان پس دادن همین هیئات هستند. من به دوستان گفتم که اگر مدعی هستید برای رضای خدا کار میکنید، بیایید و از ضعفا دستگیری کنید. از طرفی با اجرای این طرح میخواهیم هجمه سنگینی که روی هیئتیها، مذهبیها و ... هست را کم کنیم. در آستانه محرم همه یاد ایتام میافتند؛ گله و شکایت که چرا این همه خرج هیئات میشود این پولها را برای ایتام خرج کنید. در حالی که بیش از همه وقت تو همین ماه محرم ایتام پلو گیرشان میآید. ضمن اینکه بودجه هیئات هم همه از جیب مردم است و دولتی نیست.
هیئت باید گره از مشکلات مردم باز کنداصلا فلسفه وجودی هیئت هم همین است؛ همین دستگیریها
بله؛ بنده خودم به شخصه هیئتی را قبول دارم که در آن گرهی از مشکلات مردم باز شود. جوانان باید بدانند که با حضور در فلان هیئت میتوانند مشکلات را بگویند و دستی از آنها دستگیری میکند. این درست نیست هیئت را فقط برای خودمان پل بهشت کنیم؛ مانور تجمل که داریم، مانور تدین هم داشته باشیم! اینکه فقط با حضور در این هیئات به دیگران نشان بدهیم که بچه مذهبی و هیئتی هستیم و کسب اعتبار کنیم، کافی نیست. باید از کنار حنجره این بچههای ستایشگر و مداح پنجرهای را باز کنیم، برای حل مشکلات مردم. پنجرهای به اسم امید.
عدهای فقط برای کسب وجهه و اعتبار هیئت میروند*امروز هیئتهای ما چقدر به این معیار که گفتید نزدیک هستند. چقدر دستگیری دارند. ما در روزهای محرم جوانهایی را میبینیم که شبانه روز در هیئات هستند. از این هیئت به هیئت دیگه میروند، اما بیکارند.
اینهایی که شما میگویید هیئتباز هستند. هر چیزی افراطش ضرر دارد. بوقلمون بهترین غذاست، ولی زیادش نقرس میآورد. هیئت باید پل ارتباطی با جامعه باشد. باید جوانی را که هیئتی نیست، به سمت خودش بکشد. والّا جذب کسی که هر روز تو این فضاهاست فایدهای ندارد.
این را هم بگویم عدهای فقط میآیند هیئت برای کسب وجهه و اعتبار. یک باور لطیف، اما غلط را هم راه انداختند با این مضمون که هر کی آمد هیئت برای امام حسین آمده و قدمش سر چشم. بله سر چشم، ولی باید حساب شده باشد. باید حواسمان باشد چه کسی میآید تو هیئات. الان وهابیت و موساد نیرو تربیت میکنند، برای از راه به در کردن جوانان ما. راهشان را در هیئات باز میکنند و افکار بچههای ما را خراب میکنند؛ لذا باید بدانیم در را به روی که باز میکنیم.
برای بعضیها هیئت از مغازه دونبش میدان فردوسی گرانتر است؛ یعنی کسب وجهه و اعتبار برای آنهاست. فقط میخواهند خودشان را همه جا هیئتی معرفی کنند. مثل این آقای دوربینی که دوست دارد دیده بشود، اینها هم میل به دیده شدن و معرفی شدن به عنوان بچه هیئتی دارند.
هیئت باید گره از مشکل مردم باز کند/برای بعضیها هیئت از مغازه دونبش میدان فردوسی گرانتر است
*خب حالا حسن این طرح شما در این میان کجاست؟طرح «سیره ستایشگران راستین اهل بیت» حسنش این است که به درون سازی توجه دارد. الان همه دنبال برونسازی هستند در هیئتها؛ برون سازی یعنی چی؟ یعنی همین توجه به سبک خواندن، مدل ریش و لباس مداح و حرکات و سکنات و .... بهترین وقت برای درونسازی هم همین محرم است. اینجا که امام بار عام میدهد. همه میآیند؛ مسیحی، کلیمی، زرتشتی، بچه مسلمونها هم که جای خود دارند.
حالا اینجا بچههای شیعه و مسلمان برای بقیه باید الگو باشند. باید جوری رفتار کنند و کار کنند که همه مهمانان آقا را نه برای یک دهه و یک ماه که برای کل سال وصل به دستگاه سید الشهدا کنند. راهش هم همین دستگیریهاست، همین گره از مشکل مردم باز کردن. مردم از ما هیئتیها انتظار دارند. ما باید این آبرویی که اهل بیت و این دم و دستگاه به ما داده را جبران کنیم. باید خرجش کنیم. قرار نیست فقط کسب وجهه و اعتبار کنیم. قرار نیست فقط با آن پز بدهیم؛ باید برای مردم کار کنیم.
*این دستگیری از مداحان هم بیشتر انتظار میرود. درسته؟بله قطعا؛ شما از پاسدار بیت رهبری توقع بیشتری دارید تا پاسدار یک کلانتری. من نمیتوانم عمری از کنار ابیعبدالله و دستگاه سیدالشهدا برای خودم اعتبار کسب کنم، اما کاری نکنم برای مریداش.
مداح و واعظ واسطه فیض هستند*حاج آقا توکلی؛ حالا که بحث به اینجا رسید کمی هم آسیبشناسی کنیم. گاهی میبینیم که دستگاه سیدالشهدا ابزاری شده برای تبلیغ یک نفر و یک جناح خاص و دیگر آن کارکردی که باید را ندارد. نظر شما در این باره چیست؟زمانی یک نفر به من گفت، شما مداحان و ستایشگران نمیدانید که با این جوانان و بچهها چه میکنید. چهکار میکنید که جوانان از میان این همه شبکههای بیگانه و ماهواره که انواع برنامهها و ... را دارند، شما را انتخاب میکنند. با دست خالی جوان را از خانه میکشید بیرون و سمت هیئات میآورید.
نمیشود منکر این شد که این جوان به عشق سیدالشهدا میآید؛ اما نباید از این هم غافل بشویم که هر آدمی یه جایی را انتخاب میکند. پا منبر یه نفر مینشیند، مداحی یکی را گوش میدهد. یعنی چی؟ یعنی اینکه علاقه و سلیقه جوان فلان مداح و سخنران است. پس اینجا اهمیت دارد که این مداح و واعظ روی خودش کار کند.
شیخ رجبعلی خیاط میگوید: مردم را جذب خدا کنید، نه خودتان. بیچاره آن کسی که بگوید این جوانان برای من آمدند، به هوای من آمدند. شاید هم این طور باشد، اما آن مداح و واعظ باید همیشه بگوید که من واسطه فیض هستم. درون سازیها اینهاست.
هیئت باید گره از مشکل مردم باز کند/برای بعضیها هیئت از مغازه دونبش میدان فردوسی گرانتر است
غدیر از محرم مهمتر است*حالا با این وصف؛ با وجود اینکه داریم به چله نوکری امام حسین نزدیک میشویم، وظیفه مداحان دو چندان میشود؟صد چندان؛ مثلا همین واژه چله نوکری باید تبیین بشود که نکند غدیر را از ذهنت کنار بزند. امیرالمومنین را وقتی خواستند شکست بدهند، با عمر بن عبدود این کار نکردند، قرآن سر نیزه بردند. یعنی با هم جنس خودش باهاش مقابله کردند. الان هم برای فراموشی و به حاشیه راندن غدیر آمدن از «چله نوکری» حرف میزنند. من نمیخواهم بگویم چله نوکری بد است؛ اما حواسمان را جمع کنیم که غدیر از یاد ما نرود. غدیر از محرم مهمتر است. غدیر را قبول نکردند که محرم به وجود آمد. مداح شاید وظیفه اش کمتر باشد. این بیشتر کار واعظ و سخنران هست که غدیر را به پامنبریش بشناساند. مداح این وسط وظیفه تلنگر را دارد. با شعری که میخواند باید به مخاطب بگوید که حواست باشد چراغی که بهت نشان میدهند تو را از این لامپ اصلی غافل نکند.
چرا بحث منبر در خیلی از هیئات خلوت است؟*
الان بجز چند هیئت خاص، ما با قاطبه هیئتهایی مواجهیم که بحث منبر در آنها خیلی خلوت است. مداحی و سینه زنی شلوغتر است. علت چیست؟کاش یک روحانی اینجا بود تا من راحتتر در این باره حرف میزدم و یک طرفه نبود بحث ما. اما به طور خلاصه، مرحوم کافی چهل سال قبل فوت کرده، ولی مردم هنوز حرفهایش را گوش میدهند. چرا؟! چون گویش، لحن و سبک نو آورده بود. قرائتی، پناهیان، انصاریان هم روی خودشان کار کردند. روی چیدمان کلمات، گفتار، لحن و آواهاشون کار کردند. کسی که کار نکرده باشد، مجبور است در مدت زمان ۳۰ دقیقه که برای سخنرانی دارد فقط ۲۰ دقیقه خطبه بخواند.
شب عاشورا که اوج جاذبه است، واعظ محترم به جای اینکه از زندگی پربرکت امام حسین (ع) بگوید؛ چون نمیداند و آگاهی ندارد، میزند جاده خاکی. از هستهای و برجام و هزار جور بحثهای دیگر را میگوید الّا آنچه که باید بگوید. به قول معروف روز نو آمده، حرف نو باید زد. این جوان اگه قرار بود از هستهای و برجام و ... بشنوه که از خانه بیرون نمیآمد. مینشست پای اخبار. آمده تا از این فضای عرفانی فیضی ببرد. مداح و سخنران باید جوری حرف بزنند و حرفی بزنند که از پیرمرد ۷۰ ساله تا بچه ۷ ساله پای بحث آنها بنشیند.
هیئت باید گره از مشکل مردم باز کند/برای بعضیها هیئت از مغازه دونبش میدان فردوسی گرانتر است
الان مستمع شده مراد و مداح شده مرید. چرا؟!*الان در خیلی از هیئات ما بحث مراد و مریدبازی شکل گرفته. اصلا باید باشد این مراد و مریدبازی در هیئتیها و شکلش چه طوریه؟مولانا ۷۰۰ سال قبل در شعری گفت که جای مراد و مرید طوری عوض میشود که متوجه هم نمیشوند. الان این طور است. الان مستمع شده مراد و مداح شده مرید. چرا؟! چون مداحان ما البته بیشتر آنها مدام به این فکر میکنند که چه بخوانند، مردم خوششان بیاید. به قول معروف چه بخوانند که منفجر بشه هیئت.
امیرالمومنین میگوید خواب با باور از نماز بدون باور بالاتر است*خیلی نکته خوبی را گفتید. اتفاقا برخی مداحان در اشعار و خوانش خود جوری میخوانند و حرفی میزنند که واقعا مستمع میپرد هوا. شور خاصی میدهد به مجلس، اما این اشعار و عبارات ماندگار نیستند. اما ما از بچگی این شعر را شنیدیم «بر مشامم میرسد هر لحظه بوی کربلا/ در دلم ترسم بماند آرزوی کربلا» هنوز هم یادمان هست، چون ماندگار بوده.
اتفاقا شعری که شما خواندید، یکی از پر ایرادترین اشعار به لحاظ وزن و قافیه است. اما چون از دل بر آمده بر دل مستمع هم نشسته است. خیلی از اشعار و عباراتی که این روزها در هیئات خوانده میشود و جوانان هم برایش ذوق میکنند و به قول معروف هیئت از شور منفجر میشود، اگر به عمقش برویم میفهمیم که از اساس غلط و چه بسا توهین به اهل بیت هم بوده. فقط پوسته زیبا دارد. مثلا طرف شعری میگوید با این مضمون که «رستم اگر پهلوان سیستان است، عباس پهلوان کل جهان است». خب این غلط است. قیاس درست نیست. چطور ما میتوانیم عباس را که خیلی از علما از توصیف مقام و جایگاهش بازماندند، با رستم که پهلوان خیالی است مقایسه کنیم! مقام اهل بیت را نباید پایین بیاوریم. امیرالمومنین میگوید خواب با باور از نماز بدون باور بالاتر است. اگر باور درست باشد؛ مرده زنده کردن کار سینه زن و بچه هیئتی است. چه برسد به رفع مشکلات مالی و ....
متاسفانه ما در این صنف (مداحان) کوچکتر نداریم!
*در برخی هیئات شعریخوانده میشود که از لحاظ محتوا و چارچوب ضعیف است. آیا ایراد از مداح است یا شاعر؟اشعار آیینی جهان اسلام، هیچ کدام معرف اهل بیت نیستند؛ همه معرف شعور آن شاعر است. حالا این میان هستند افرادی که برای خوشامد مستمع شعری میگویند یا شعری را انتخاب میکنند که به لحاظ محتوا ضعیف است.
عمان سامانی در تذکرهاش مینویسد که میترسم از روزی که امیرالمومنین یقه من را بگیرد و بگوید که تو کجا موی دختر من را دید که گفتی: «دید مشکین مویی از جنس زنان/ بر فلک دستی و دستی بر عنان». این معرفت بوده که شعر هم بالا رفته است. این درونسازیها باعث میشود که کلمات و عبارات قوی بشود.
در غیر این صورت جوان به بیراهه میرود. چه بسیارند الان جوانهایی که تازه پا به میدان مداحی گذاشتند. اگر از اول راه خطا بروند، دیگر نمیشود اینها را برگرداند. همین الان به خیلی از اینها نمیتوانی بگویی بالا چشمت ابروست. طرف بهش بر میخورد. چون فکر میکند که بزرگ شده؛ دو بیت خوانده، دو تا هیئت رفته فکر میکند دیگر خیلی کارش درست است. متاسفانه ما در این صنف کوچکتر نداریم؛ همه بزرگند و مدعی. الان تو هیئات که ما پا میگذاریم اول چیزی که میشنویم این است که حاج آقا یکی از بچههای خودمان هم هست که ته صدایی هم دارد. حالا چی میخواند؟ چند مدل حسین و ابوالفضل سکسکهدار. من حب و بغضی نسبت به کسی ندارم. فقط دارم آسیب شناسی میکنم. من به شخصه آرزو دارم تو کابارههای آمریکا همه یک صدا بگویند «حسین».
هیئت باید گره از مشکل مردم باز کند/برای بعضیها هیئت از مغازه دونبش میدان فردوسی گرانتر است
برای جوانها قدمی برنداشتیم