به حساب خود رسیدگی کنیم قبل از اینکه به حسابمان رسیدگی کنند

خداوند در قرآن کریم می فرماید: «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فی‏ کَبَدٍ»«همانا ما انسان را در رنج و زحمت آفریدیم». بنابر این دنیا به هیچ کس اجازه جا خوش کردن نمی دهد.

با توجه به اینکه مرگ یک قانون تخلف ناپذیر برای انسان بوده و انسان عمر کوتاهی دارد که پس از مدتی کم یا بیش باید به او رجعت کند. اما هدف از این زندگی موقت چیست ؟

 قرآن کریم در این زمینه می فرماید: «وَ نَبْلُوکُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَیْرِ فِتْنَهً وَ إِلَیْنا تُرْجَعُونَ» انبیاء آیه ۳۵ (ما شما را با بدی ها و نیکی ها  امتحان می کنیم و سرانجام به سوی ما باز می گردید).

 جایگاه اصلی انسان این جهان نیست بلکه جای دیگر است. انسان تنها برای امتحان دادن به اینجا می آید و پس از اتمام امتحان و کسب تکامل لازم به جای اصلی خود که همان جهان آخرت است خواهد رفت.

 جالب اینکه در میان مواد امتحانی، شرّ مقدم بر خیر آورده شده چون امتحان الهی هرچند گاه با نعمت است و گاه با بلا، ولی امتحان به وسیله بلایا مشکل تر و سخت تر است.

 خداوند انسان ها را با نزول سختی ها آزمایش می کند

«الم (۱) أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یُفْتَنُونَ (۲) وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَیَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ لَیَعْلَمَنَّ الْکاذِبِینَ (۳)سوره عنکبوت

 (الم. آیا مردم گمان کردند به حال خود رها می شوند و آزمایش نخواهند شد؟! ما کسانی را که پیش از آنان بودند آزمودیم (و اینها را نیز امتحان می کنیم) باید علم خدا در مورد کسانی که راست می گویند و کسانی که دروغ می گویند تحقق یابد).

آزمایش الهی برای پرورش انسان است

اگر ما آزمایش می کنیم برای کشف مجهولات است، اما اگر خدا آزمایش می کند برای کشف مجهولات نیست که علم خداوند به همه چیز احاطه دارد بلکه برای پرورش استعداد و به فعلیت رساندن قوه است. آزمایش الهی نه برای شناخت افراد است، بلکه برای پرورش و شکوفایی استعداد است.

 گروهی در محیطی قرار می گیرند که از هر نظر آلوده است، وسوسه فساد از هر طرف آنها را احاطه می کند، امتحان بزرگ آنها این است که در چنین جو و شرائطی همرنگ محیط نشوند و پاکی خود را حفظ کنند.

 گروهی در فشار محرومیت قرار می گیرند، در حالی که می بینند اگر حاضر به معاوضه کردن سرمایه های اصیل وجود خود باشند، فقر و محرومیت به سرعت در هم می شکند، اما به بهای از دست دادن ایمان و تقوا و عزت و شرف، و همین آزمون آنها است.

 گروهی دیگر غرق در نعمت می شوند و امکانات مادی از هر نظر در اختیارشان قرار می گیرد، آیا در چنین شرائطی، شکر نعمت می کنند؟ یا غرق در غفلت و خودخواهی، غرق در لذت و شهوت می شوند؟! گروهی با کشورهایی روبه رو می شوند که در عین دوری از خدا و اخلاق از تمدن مادی خیره کننده ای بهره مندند و رفاه قابل ملاحظه ای دارند در اینجا جاذبه نیرومندی آنها را به سوی این نوع زندگی می کشاند که به قیمت زیر پا نهادن همه اصولی که به آن اعتقاد دارند و به قیمت تن دادن به ذلت، چنان زندگی را برای خود و جامعه خویش فراهم سازند، این نیز یک نوع آزمایش است.

 اما برای پیروزی در این آزمون سخت، جز تلاش مستمر و تکیه بر لطف خدا راهی نیست؛ در حدیثی آمده: «مردم امتحان می شوند همانطور که طلا در کوره امتحان می شود، خالص می شوند همانطور که آتش ناخالصی های طلا را از بین می برد و آن را خالص می کند.»

 به هر حال عافیت طلب هایی که گمان می کنند همین اندازه که اظهار ایمان کنند در صف مومنان جای می گیرند و در مراتب بالای بهشت همنشین پیامبران و صدیقین و شهداء خواهند بود سخت در اشتباهند.

 حضرت علی (ع) می فرمایند: (سوگند به کسی که پیامبر (ص) را به حق مبعوث کرده به شدت مورد آزمایش قرار می گیرید و غربال می شوید، و همانند محتویات یک دیگ به هنگام جوشش، زیر و رو خواهید شد، آنچنان که بالای شما پائین و پائین بالا قرار خواهد گرفت.)

 جهان صحنه آزمایش الهی است

«وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْ‏ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِینَ (۱۵۵) الَّذِینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِیبَهٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ (۱۵۶) أُولئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَهٌ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ (۱۵۷)

 (قطعا همه شما را با چیزی از ترس، گرسنگی، زیان مالی و جانی، و کمبود میوه ها آزمایش می کنیم و بشارت ده به استقامت کنندگان! آنها که هرگاه مصیبتی به آنها رسد می گویند: ما از آنِ خدا هستیم و به سوی او باز می گردیم! اینها همان ها هستند که الطاف و رحمت خدا شامل حالشان شده و آنها هستند هدایت یافتگان.)

 از آنجا که پیروزی در این امتحان جز در سایه مقاومت ممکن نیست در پایان آیه می فرماید: «و بشارت ده صابران و پایداران را» (وَ بَشِّرِ الصَّابِرِینَ). آنها هستند که از عهده این آزمایش سخت به خوبی برمی آیند و بشارت پیروزی متعلق به آنها است، اما سست عهدان بی استقامت از بوته این آزمایشها سیه روی بیرون می آیند.

 آیه بعد صابران را معرفی کرده می گوید: «آنها کسانی هستند که هرگاه مصیبتی به آنها می رسد می گویند ما از آن خدا هستیم و به سوی او باز می گردیم» (الَّذِینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِیبَهٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ)

 توجه به معنای این آیه به ما می فهماند که از زوال نعمت هرگز ناراحت نشویم، چرا که همه این نعمت ها بلکه خود ما متعلق به او هستیم، یک روز خداوند عطا می فرماید و روز دیگر مصلحت می بیند و از ما پس می گیرد و در هر دو صلاح ما است.

 توجه به این حقیقت که همه ما به سوی خداوند باز می گردیم به ما می فهماند که دنیا سرای جاودان نیست، زوال نعمت و کمبود نعمت و یا کثرت و فراوانی آنها همه زودگذر است، و همه اینها وسیله ای است برای طی کردن مراحل تکامل. توجه به این دو اصل اساسی اثر بزرگی در ایجاد روحیه استقامت و صبر دارد.

علی اشرف خانلری- خبرنگار اعزامی از سپاه ناحیه روح الله-  منبع قرآن کریم