خداوند انسان را وسیله امتحان فردی دیگر قرار می دهد
«إِنَّ اللَّهَ یُمْسِکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولا وَ لَئِنْ زالَتا إِنْ أَمْسَکَهُما مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ کانَ حَلیماً غَفُوراً»
«خداوند آسمانها و زمین را نگاه میدارد تا از نظام خود منحرف نشوند و هرگاه منحرف گردند، کسی جز او نمیتواند آنها را نگاه دارد، او بردبار و غفور است!» (سوره فاطر آیه 41 .)
خداوند سبحان در آیه 155 سوره بقره در مورد آزمایش انسان سخن به میان آورده و سپس صفات صابران را برمیشمرد که:
"وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَیْءٍ مِّنَ الْخَوفِ وَالْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِّنَ الأَمَوَالِ وَالأنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِینَ *
البته شما را به اندکی ترس و گرسنگی و بینوایی و بیماری و نقصان در محصول میآزماییم و شکیبایان را بشارت ده .
الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِیبَةٌ قَالُواْ إِنَّا لِلّهِ وَ إِنَّـا إِلَیْهِ رَاجِعونَ * کسانی که چون مصیبتی به آنها رسید گفتند: ما از آن خدا هستیم و به او باز میگردیم .
أُولَـئِكَ عَلَیْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولَـئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ * صلوات و رحمت پروردگارشان بر آنان باد، که هدایت یافتگانند. (بقره 155- 156- 157)
صبر از بزرگترین ملكات و احوالی است كه قرآن آن را ستوده و مكرر امر بدان نموده است، تا به جایی كه قریب به هفتاد مورد شده، حتی دربارهاش فرموده: "ان ذلك من عزم الامور"؛ این صبر از كارهای بس مهم است. (لقمان/ آیه 17) و نیز فرموده: "و ما یلقیها الا الذین صبروا و ما یلقیها الا ذو حظ عظیم"؛ این اندرز را نمیپذیرد مگر كسانی كه صبر كنند و نمیپذیرد، مگر صاحب بهرهای عظیم. (فصلت/ آیه 35) و نیز فرموده: "انما یوفی الصابرون اجرهم بغیر حساب"؛ تنها صابرانند كه بدون حساب اجرشان کامل داده میشود.( زمر/ آیه 10)
خداوند در این آیه به مسأله آزمایش به طور كلى و چهرههاى گوناگون آن اشاره مىكند و به عنوان یك امر قطعى و تخلف ناپذیر مىفرماید: به طور مسلم ما همه شما را با امورى همچون ترس و گرسنگى و زیان مالى و جانى و كمبود میوهها آزمایش مىكنیم (و لنبلونكم بشىء من الخوف و الجوع و نقص من الاموال و الانفس و الثمرات.)
و از آنجا كه پیروزى در این امتحانات جز در سایه مقاومت و پایدارى ممكن نیست در پایان آیه مىفرماید: و بشارت ده صابران و پایداران را. (و بشر الصابرین)
آنها هستند كه از عهده این آزمایشهاى سخت به خوبى بر مىآیند و بشارت پیروزى متعلق به آنها است، اما سست عهدان بى استقامت از بوته این آزمایشها سیه روى در مىآیند.
آیه بعد صابران را معرفى كرده مىگوید: آنها كسانى هستند كه هر گاه مصیبتى به آنها رسد مىگویند ما از آن خدا هستیم و به سوى او باز مىگردیم. (الذین اذا اصابتهم مصیبة قالوا انا لله و انا الیه راجعون)
توجه به این واقعیت كه همه از او هستیم این درس را به ما مىدهد كه از زوال نعمتها هرگز ناراحت نشویم، چرا كه همه این مواهب بلكه خود ما تعلق به او داریم، یك روز مىبخشد و روز دیگر مصلحت مىبیند و از ما باز مىگیرد و هر دو صلاح ما است .
آزمایش به وسیله نعمت
امتحانات الهى همیشه به وسیله حوادث سخت و ناگوار نیست، بلكه گاه خدا بندگانش را با وفور نعمت و كامیابیها آزمایش مىكند، چنانكه قرآن مىگوید "و نبلوكم بالشر و الخیر فتنة"؛ ما شما را به وسیله بدیها و خوبیها امتحان مىكنیم. (انبیاء/ 35)
و در جاى دیگر از قول سلیمان علیه السلام مىخوانیم: "هذا من فضل ربى لیبلونى اء اشكر ام اكفر"؛ این از فضل پروردگار من است او مىخواهد مرا آزمایش كند كه من در برابر این نعمت شكرگزارى یا كفران مىكنم؟ (سوره نمل/ آیه 40)
توجه به چند نكته دیگر نیز در اینجا ضرورى است یكى این كه لازم نیست همه مردم با همه وسائل آزمایش شوند، بلكه ممكن است امتحان هر گروهى به چیزى باشد، چرا كه تناسب با روحیهها و وضع فردى و اجتماعى مردم در اینجا شرط است .
دیگر این كه ممكن است یك انسان از عهده پارهاى از امتحانات به خوبى بر آید در حالى كه در برابر امتحانات دیگر سخت مردود شود.
و نیز ممكن است امتحان فردى، وسیله امتحان دیگرى باشد، مثلا خداوند كسى را با مصیبت فرزند دلبندش مورد آزمایش قرار مىدهد، این آزمایش پاى دیگران را هم به میدان امتحان مىكشد كه آیا آنها در مقام همدردى بر مىآیند و در تخفیف آلام شخص مصیبت زده مىكوشند یا نه؟ همچنین در بحث وقوع زلزله و یا سایر بلایای طبیعی بسیاری از مردم در این آزمایش سربلند بیرون می آیند اما برخی هم مردود می شوند. در ماجرا زلزله استان کرمانشاه، خیل کمک های مردمی از سراسر کشور به این منطقه سرازیر شد؛ عده ای عزیز ترین اموال خود را هدیه کردند، عده ای از وسایل بلا استفاده و مستعمل خود را که جایشان را گرفته بود به تنگ آمده و آن را اهدا کردند، عده ای واسطه عمل خیر شده و زحمت ارسال کمک های مردمی به منطقه زلزله زده را برعهده گرفتند، عده ای تنها دارایی و عزیزترین داشته های خود را تقدیم کردند، عده ای که مال و اموالی نداشتند از جان مایه گذاشتند و برای انجام کارهای خدماتی و عمرانی اعزام شدند؛ برخی هم فقط نشستند و با انتشار شایعات سعی در ایجاد یاس و نا امیدی در میان مردم حادثه دیده و یا ایجاد تفرقه در سطح کشور برای رسیده به اهداف خودخواهانه خود کردند که خداوند سریع الحساب است فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ ، وَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرّاً يَرَهُ ذره ای نیکی و ذره ای بدی را پاداش و عقاب می دهد.
علی اشرف خانلری- خبرنگار اعزامی بسیج از سپاه ناحیه روح الله شهرستان ری
