شب یلدا در فرهنگ مردم آذربایجان شرقی

به گزارش سرویس بسیج جامعه زنان کشور خبرگزاری بسیج - تبریز - چله نشینی ازرسوم وآداب این خطه ازکشورمان است که ازقدیم الایام بوده واکنون هم با توجه به شکل زمانه تغییرکرده است.

 چله نشینی با شب یلدا آغاز می شد و تا آخرین روزهای سال ادامه می یافت ،از این رو، شب یلدا هم در این خطه از ایران زمین، به شب چله معروف است.

مردم آذربایجان شرقی ،40روز ازآغازین فصل زمستان راچله بزرگ می گویند و بیست روزباقیمانده یعنی تا پایان بهمن را هم  چله  کوچک می نامند.

شب یلدا در این روزها

باتوجه به گشت زمان ،اکنون ، در شهرهای آذربایجان شرقی، تاحدودی رنگ و بوی خود را از دست داده، اما در برخی از روستاها و شهرهای کوچک ، رسم شب چله، به همان صفا و شیرینی گذشته باقی است.

جمع شدن دور کرسی، رفتن به منزل بزرگ خانواده و ایل و طایفه، برگزاری مراسم جشن و عروسی در این شب، برگزاری برخی مسابقات هیجان‌انگیز نظیر اسب‌سواری، تیراندازی از جمله آنهاست.

هندوانه سمبل شب چله

نخستین خرید شب چله در خانواده  ها به ویژه آنهایی که تازه عروس دارند هندوانه وکادو است (چیلله لیق یا خونچا ) و در واقع سمبل شب چله محسوب می شود.

بیشترمردم ،هندوانه  را مظهر شیرینی، خونگرمی، سرسبزی ، شادابی و سرزندگی می دانند.

معمولاً خانواده ها در منزل ریش سفید خانواده جمع می شوند و با شوخی ها و عبارت های خنده آمیز، کام یکدیگر را شیرین می کنند. ریش سفید خانواده در حالی که با چاقو هندوانه را می برد می گوید: « قادابلامیزی،بو گئجه کسدوخ»! (بلایای خودمان را امشب بریدیم!) فردای آن روز پوست هندوانه و میوه های خورده شده را در آب روان ریخته و آن را خوش یُمن می دانند.

ادبیات و شعر مهمان دورهم نشینی های آذری ها

بزرگترها و ریش سفیدان، اشعار جیدربابایه سلام استاد شهریار رابا آب وتاب  خوانده و یاد ایام جوانی و شور و عشق روزهای گذشته را می کنند و جوانان هم در شیدایی پدران و گذشتگان  خود سهیم می شوند.

قــــاری‌ننه گئجـه نــاغیل دینـــده

کولک قالخوب قاپ باجانی دوینده

من قــاییدوب بیرده اوشــاق اولیدیم

بیر گول آچوب اوندان سورا سولیدیم

در میان عامه مردم نیز «بایاتی»ها و اشعار منظوم متنوعی رواج دارد که از جمله آنها می‌توان به این «بایاتی» اشاره کرد:

چیله چیخار بایراما بیر آی قالار

پینتی آرواد قوورمانی قـــورتارار

گئدر باخار گودول ده یارماسینا

باخ فلکین گردش و غوغاسینا

در این میان ،فال حافظ پس از شعر خوانی ها به میان می آید و ریش سفید خانواده برای جوانترها به امید خیر و خوشبختی فال می گیرد.

رونق بازار شب چله

در چند روز مانده به شب چله، بازار رونق خاصی پیدا می کند و خانواده ها برای این شب هندوانه، آجیل، پشمک و انار و شیرینی می خرند.

از سوی دیگر، تازه عروس و داماد ها هم خرید شب چله برای یکدیگر می کنند و از این روست که بازار پوشاک و طلا فروشی ها و میوه و خشکبار در این شب ها داغ است.

آجیل هم یکی دیگر از ملزومات شب چله است. آجیل تبریز که به لحاظ کیفیت و تنوع، زبانزد خاص و عام است همواره حضور موثری در این مراسم دارد.

در سال‌های دور، تخمه، پشمک، سنجد، قیسی، برگه زردآلو، بادام و گردواز تنقلات شب چله به شمارمی رفت.
اما اکنون، در سفره شب یلدای مردم ،انواع آجیل‌ مانند پسته، فندق، مغز بادام و گردو و انواع میوه‌ها نظیر، پرتقال، نارنگی، و حتی موز و نارگیل را می‌توان مشاهده کرد.

به قلم - محرم محمدیان

پایگاه خبری تحلیلی طنین یاس