عوامل ارتجاع انقلابیون در سوره ممتحنه

به گزارش خبرگزاری بسیج از خراسان رضوی؛ مقوله آسیب شناسی انقلاب، یکی از مباحثی است که در حوزه جامعه شناسی انقلاب‌ها مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد. انقلاب همچون هر پدیده‌ای دارای آفاتی است که در صورت آلوده شدن به آن، در معرض افول و بیماری قرار گرفته جایگاه خود را متزلزل خواهد یافت.
این نگرانی موجب شده است تا رهبران حکیم نهضت‌ها این خطر را پیوسته رصد کرده، با مردم در میان گذاشته و به مسئولان گوشزد کنند. یکی از مهم‌ترین آفت هر انقلابی خطر ارتجاع است که خیلی از انقلاب‌ها به آن دچار شده اند.

قرآن کریم در قالب آیات مختلفی به این موضوع اشاره کرده است و هر گونه عقب گرد از روش توحیدی _. که تنها راه نجات بخش بشر است _. بازگشت به جاهلیت دانسته است.

در آیات دیگری نیز قرآن کریم این خطر را به مسلمانان گوشزد کرده است و ارتجاع را سبب خسران (آل عمران؛ ۱۴۹)، حرمان دائم از رستگاری، حبط عمل در دنیا و آخرت و عذاب جاودان دانسته است.

مقام معظم رهبری بار‌ها خطر ارتجاع را به مردم از دچار شدن به آن هشدار داده اند. از جمله ایشان در دیدار با مردم تبریز با صراحت از خطر ارتجاع سخن گفتند و فرمودند: «یکی از مهم‌ترین آفت‌های همه انقلاب‌ها ارتجاع است ارتجاع یعنی چه؟ یعنی این حرکتی که انقلاب شروع کرده بود و ملت داشتند در این مسیر با نیروی انقلابی و با سرعت حرکت می‌کردند، در یک جا‌هایی سست بشوند، بعد متوقف بشوند بعد برگردند. این ارتجاع است. ارتجاع، یعنی برگشت (۲۹/۱۱/۱۳۹۶)

ماندن در جبهه حق و در صف انقلابیون، ایمان و استقامت می‌طلبد و در این بین رهزنانی وجود که مانع طریق حق شده و باعث سستی انقلابیون در ادامه مسیر می‌شوند و او را از ادامه مسیر باز می‌دارند. عوامل متعددی در ارتجاع انقلابیون نقش ایفا می‌کند.

مقام معظم رهبری در دیدارشان با مردم به سه عامل مهم اشاره کردند و فرمودند: «من وظیفه دارم خطر را به مردم عزیزمان بگویم ما اگر به سمت اشرافی گری حرکت کردیم این رفتن به سمت ارتجاع است اگر به جای توجه به طبقه ضعیف؛ دل سپرده طبقات مرفه و زیاده خواه در کشور شدیم این حرکت به سمت ارتجاع است اگر به جای تکیه به مردم، به خارجی‌ها تکیه کردیم، امید مان را به بیگانه‌ها بستیم این حرکت در سمت ارتجاع است (همان) سوره ممتحنه از جمله سوره‌هایی است که درباره مواجهه با دشمن، نوع ولاء‌ها و چگونگی رابطه دیپلماتیک با کشور‌های خارجی به ما درس می‌دهد.

از جمله نکات مهمی که از آیات سوره ممتحنه می‌توان استفاده کرد پرداختن به برخی عوامل مهم ارتجاع است که برخی از آن‌ها در این نوشتار اشاره می‌کنیم: در شأن نزول آیه اول این سوره آمده است پیامبر اکرم هنگامی که آماده فتح مکه بودند، فردی از مهاجران به نام «حاطب بن ابی بلتعه» طی نامه به سران قریش نوشتند که «رسول خدا قصد دارد به سوی شما آید، آماده دفاع از خود باشید.» حاطب این نامه را توسط زنی به نام ساره به مکه فرستاد. پیامبر اکرم توسط وحی از این مطلع شده و حضرت علی را با تعدادی از صحابه فرستادند و نامه را از آن زن کشف کردند. حاطب در توجیه این رفتارش گفت:. من در میان مردم مکه غریبم و خانواده من در چنگال آن‌ها گرفتارند، خواستم از این طریق حقی به گردن آن‌ها داشته باشم تا مزاحم خانواده من نشوند، ...»

چنانکه در شأن نزول گفته شد حرکتی از ناحیه یکی از مسلمانان صادر شد که هر چند به قصد جاسوسی نبود، ولی اظهار محبتی به دشمنان اسلام محسوب می‌شد، لذا آیات فوق نازل شد و به مسلمانان هشدار داد که از تکرار این گونه کار‌ها در آینده بپرهیزند.

با بررسی شأن نزول و متن آیات می‌توان برخی از عوامل ارتجاع شمارش کرد.

یکی از عوامل مهم ارتجاع امید بستن به بیگانگان است. برخی از انقلابیون علی رغم حضور در صحنه‌های مختلف جنگ از جمله جنگ بدر و. در برخی موارد سست شده و با تکیه بر دشمن و بیگانگان می‌خواهند کار خود را پیش ببرند. حاطب بن ابی بلتعه نیز به این امید، پنهانی طرح دوستی با بیگانان می‌ریزد.

آیه دوم سوره ممتحنه با نکوهش این نگاه متذکر می‌شود: «اگر آن‌ها بر شما مسلط شوند دشمن شما خواهند بود و دست و زبان خود را به هر گونه بدی بر شما می‌گشایند.»

«یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های لازم برای یک جامعه انقلابی رونق روحیه منفعت گرایی جمعی است بدین معنا که افراد یک ملت مردمی باشند که خیلی عافیت طلب و به دنبال منافع شخصی نباشند بلکه واقعا حاضر باشند برای ملت و کشورشان وارد میدان شوند و خطر پذیری کنند یعنی حس منعفت جویی گروهی و جمعی یک ملت باید بیش از حس منفعت طلبی فردی آنان باشد. (۱۹/۴/۱۳۷۴)

هنگامی که منفعت طلبی در فرد نفوذ کرد کم کم از اصول دست برداشته و پشت پا به آرمان‌های انقلاب می‌زند. منعنفت طلبی فردی باعث شد حاطب منعفت خویش را بر منفعت جامعه اسلامی ترجیح داده و اقدام به افشای بزرگترین عملیات مسلمانان کند.

محبت افراطی فرزندان و خانواده، ترس از آسیب رسیدن به آنها، ترس از آینده آنها، و گاهی میل به آسایش و راحتی آن‌ها باعث می‌شود افراد انقلابی از اصول و آرمان‌ها انقلاب دست کشیده و در این مسیر، سست و گاهی عقب گرد داشته باشند.

اجازه به فرزندان در استفاده از رانت، بورسیه شدن فرزندان در کشور‌هایی که با ما در ستیزند، دو تابعیتی شدن و گاهی اسیر بودن فرزندان و خانواده در دستان دشمنان باعث سستی انقلابیون در ادامه مسیر می‌شود؛ و آنان را به توقف و عقب گرد مجبور می‌کند.

آیه سوم سوره ممتحنه با تذکر به این افراد می‌فرماید: «هرگز بستگان و اولاد شما سودی به حالتان نخواهند داشت» چرا که اگر اولاد و بستگان بی ایمان باشند نه آبرو و سرمایه‌ای برای این دنیا خواهند بود و نه وسیله نجاتی در آخرت، پس چرا افراد مومن و انقلابی به خاطر آن‌ها کاری کنند که موجب خشم خدا و بریدن از اولیاء گردد.