کاروان حسینی الگوی محبت و اکرام بین اعضای خانواده رفتار امام حسین(ع) با خانواده، منظومه ای عاشقانه - محترمانه در روابط خانوادگی

به گزارش سرویس خبری بسیج جامعه زنان خبرگزاری بسیج- از اصفهان- ملیحه سادات ضیایی: خداوند در قرآن به مسئله سبک زندگی و تربیت خانوادگی اهمیت بسیاری داده است؛ به عنوان مثال درباره کیفیت تعامل پدر با فرزندان، ماجرای لقمان با فرزندش برای برای مردم بیان می‌کند. لقمان با روحیه تکریم،‌ تعلیم، احترام و محبت نسبت به فرزندش نکاتی را برای زندگی سعادتمندانه وی گوشزد می‌کند و در کنار این مسئله خودش به عنوان الگوی مجسم در نگاه فرزندانش قرار دارد به گونه‌ای که فرزند با نگاه به این الگو، تأثیر می‌گیرد و در مسیر سعادت قرار می‌گیرد. در آیه۱۳ سوره لقمان می‌خوانیم: «وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ یَعِظُهُ یا بُنَیَّ لا تُشْرِکْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ عَظیمٌ؛ هنگامي که لقمان به پسرش در حالي که او را موعظه مي‏‌کرد، گفت: پسرکم ! به خدا شرک نیاور، بي‌‏تردید شرک ستمي بزرگ است.» یا چند آیه بعد می‌فرماید:‌ «یا بُنَیَّ إِنَّها إِنْ تَکُ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَکُنْ فی‏ صَخْرَة أَوْ فِی السَّماواتِ أَوْ فِی الْأَرْضِ یَأْتِ بِهَا اللَّه‏ ... ؛ پسرکم ! اگر عمل هم‏وزن دانه خردلي و در درون سنگي یا در آسمان‏ها یا در دل زمین باشد ، خدا آن را در قیامت براي حسابرسي مي‏‌آورد».
در سبک زندگی اهل‌بیت(ع) همین موارد ریز تربیتی را مشاهده می‌کنیم. تمام این بزرگواران در همه زمینه‌های فردی و اجتماعی، سیاسی و فرهنگی الگو هستند.
رسالت اولیای الهی برای ساختن جامعه آرمانی و ایده‌آل، مبتنی بر فردسازی و خانواده‌سازی است. اساس و زیربنای خودسازی در خانواده شکل می‌گیرد. خانواده مطلوب از منظر اسلام، خانواده متعادلی است که در آن روابط گرم و صمیمی، موجب پیوند افراد خانواده به یکدیگر می‌شود. تعاملات در خانواده متعادل، زمینه‌ساز جامعه سالم و رو به رشد و متعالی می‌گردد. نمونه بارز چنین خانواده‌ای، خانواده عاشورایی است.
ما اگر بخواهیم تنها در بُعد سبک زندگی خانوادگی به سیره حضرت سید الشهداء ع بپردازیم و آن را الگو قرار دهیم، نکات بسیار ظریفی می‌یابیم. امام حسین(ع) در قبال همسر و فرزند خویش رفتاری صمیمانه همراه با تکریم و احترام داشتند. ایشان خطاب به همسرشان رباب می‌فرموند: به جان تو سوگند، من خانه‌ای را دوست دارم که سکینه و رباب در آن باشند. آنها را دوست دارم و تمامی دارایی‌ام را به پای آنها می‌ریزم و هیچ کس نباید در این باره با من سخنی بگوید.»
این ابیات نهایت عشق و صفای درونی امام حسین(ع) نسبت به خانواده‌اش را نمایش می‌دهد تا جایی که در تاریخ می‌خوانیم یک شب که آن حضرت از رباب دور ماند، خطاب به ایشان فرمود آن شب من سحر نداشت. یعنی از دوری تو بر من سخت گذشت.
درباره برخورد امام حسین(ع) با فرزندان‌شان نکات تاریخی زیادی چه قبل و چه پس از قیام‌شان مشاهده می‌کنیم. در روایتی می‌خوانیم امام سجاد(ع) بچه‌سال بودند. وارد مجلسی شدند که امام حسین(ع) و دیگران حضور داشتند. امام وقتی آن حضرت را مشاهده کرد، ایشان را در آغوش گرفت و بر گونه‌های امام سجاد(ع) بوسه زد. به امام عرضه داشتند گویی مدت زیادی است از فرزند خود دور بودید. امام فرمود اتفاقاً تازه از منزل بیرون آمدم منتها ما اهل‌بیت(ع) نسبت به خانواده خود مهربانیم. این گونه، تکریم و محبتی که نسبت به خانواده است، در یک خانواده اسلامی اساس بالندگی است. نوع صدا زدن، نوع تعامل و نوع درخواست از اعضای خانواده نسبت به یک موضوع و ... باید همراه با تکریم و احترام باشد. در این بین عنصر اعتماد نیز نقش اساسی در نوع تعامل اعضای خانواده با یکدیگر دارد. بنابراین می‌توان گفت تکریم،‌ محبت و احترام سه گزاره‌ای است که هر خانواده‌ای برای تقویت بنیان‌های خود به آن احتیاج دارد.
خروجی تربیت حسینی(ع) را در افرادی همچون علی اکبر می‌توان یافت. حضرت به هنگام بدرقه ایشان به سوی میدان آیات ۳۳ و ۳۴ آل‌عمران را تلاوت می‌فرمود: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفي‏ آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهیمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَي الْعالَمین‏؛ بي‌‏تردید خدا آدم و نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را به خاطر شایستگي‏هاي ویژه‏اي که در آنان بود بر جهانیان برگزید»، «ذُرِّیَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ...»؛ فرزنداني از آنان را برگزید که از نظر پاکي ، تقوا ، درستي و راستي برخي از آنان از نسل برخي دیگرند». تنها درباره یکی از فضایل ایشان که حاصل تربیت امام حسین(ع) است، روایت مشهور ( اَشبهُ الناس خَلقاً و خُلقاً و منطقاً برسول الله) را می‌یابیم. امام حسین(ع) هنگامی که علی اکبر را به میدان می‌فرستاد، به لشگر خطاب کرد و فرمود: «یا قوم، هولاءِ قد برز علیهم غلام، اَشبهُ الناس خَلقاً و خُلقاً و منطقاً برسول الله……. ای قوم، شما شاهد باشید، پسری را به میدان می فرستم، که شبیه‌ترین مردم از نظر خلق و خوی و منطق به رسول الله صلی الله و علیه وآله است. بدانید هر زمان ما دلمان برای رسول الله تنگ می‌شد، نگاه به وجه این پسر می‌کردیم.».
شباهت از جهت خلقت شاید فضیلتی نباشد، اما درباره شباهت به خُلق پیامبر(ص) می‌توان اذعان داشت فضیلتی عظیم محسوب می‌شود چرا که خداوند، رسول‌الله را صاحب خُلق عظیم معرفی می‌کند آنجا که فرمود: (و إِنَّکَ لَعَلي‏ خُلُقٍ عَظیم‏‌؛ یقیناً تو بر بلنداي سجایاي اخلاق عظیمي قرار داري‏». امام حسین(ع) در موقعیت‌های مختلف تربیت را در سایه تکریم و احترام و محبت اِعمال می‌کنند. خطاب‌هایی مثل (یا بُنیّ)، (یا وَلَدی) و (یا قُرة عینی) از سوی امام حسین(ع) نسبت به علی اکبر(ع) به وفور یافت می‌شود. و این بیانگر سبک تربیتی حضرت و اکرام و احترام به فرزند در رویه ی ایشان است

امام حسین(ع) زیر باران تیر و بین این همه بدن‌های قطعه قطعه، ملاحظه عواطف دخترشان را داشتند. از این رو می‌توان نتیجه گرفت در سخت‌ترین شرایط باید ملاحظه خانواده را داشت. فرد صالح، فردی است که در تمام اوضاع و احوال با اطرافیان به ویژه خانواده با ملاطفت برخورد می‌کند. محبت امام حسین(ع) به خانواده در سخت‌ترین شرایط نبرد نیز تداوم داشت
امام حسین ع به عنوان الگوی تربیتی کامل، محبت به فرزندان را از نیازهای ضروری آنان می‌دانست و در قالب‌های گوناگون آن را ابراز می‌کرد؛ گاه با در آغوش گرفتن و به سینه چسبانیدن خردسالان، زمانی با بوسیدن آنان و گاه با به زبان آوردن کلمات شیرین و محبت‌آمیز. ویژگی بارز در خانواده امام حسین ع ، ابراز علاقه است. این بزرگواران همواره یکدیگر را با تعابیر عاشقانه و احساس‌برانگیز مورد خطاب قرار می‌دادند و در موارد بسیاری از عبارت «بِنفسی انت» استفاده می‌کردند. این مسأله باید به عنوان الگویی در سبک زندگی حسینی مورد توجه باشد و اعضای خانواده یکدیگر را با عناوین دل‌نشین و محبت‌آمیز خطاب کنند.
نکته حائز اهمیت این است که بروز این نوع اخلاق اسلامی در قبال خانواده از سوی امام حسین(ع) در شرایط دشوارِ روز عاشورا هم جلوه داشت؛ به عنوان نمونه، برخورد ایشان در قبال فرزندش سکینه در یکی از صحنه‌های سخت عاشورا جالب توجه است. زمانی که امام قصد ورود به آخرین نبرد خویش با دشمن را داشتند، با خانواده و اقوام وداع کردند. در آستانه ورود به میدان، دخترشان سکینه را مشاهده کردند که جلوی اسب‌شان را گرفته بود. امام(ع) ملاحظه عواطف دخترشان را کردند و از اسب پیاده شدند. باز به این مقدار کفایت نکردند و به خاطر مراعات حال دخترشان، روی خاک نشستند. زیر باران تیر و در این مشکلات و بین این همه بدن‌های قطعه قطعه، امام حسین(ع) ملاحظه عواطف دخترشان را داشتند. از این رو می‌توان نتیجه گرفت در سخت‌ترین شرایط باید ملاحظه خانواده را داشت. فرد صالح، فردی است که در تمام اوضاع و احوال با اطرافیان به ویژه خانواده با ملاطفت برخورد می‌کند.
گاهی اتفاق می‌افتد انسان در شرایط سخت زندگی با دست‌اندازهای اخلاقی و رفتاری مواجه می‌شود، اما مردان خدا و در اوج آن‌ها اهل‌بیت(ع) در سخت‌ترین شرایط زندگی تغییری در خُلق و خوی‌شان ایجاد نمی‌شد.
امام حسین(ع) پس از پیاده شدن از اسب، دست در گردن سکینه علیها السلام انداخت، سرش را به سینه­‌اش چسبانید. و فرمودند:
ای سکینه، بدان، وقتی که مرگ من فرا رسد، پس از من گریه تو طولانی خواهد بود. تا زمانی که روح در بدنم است، با اشک حسرت، دل مرا آتش نزن. «‌ای بهترین زنان، هر وقت کشته شدم، تو نسبت به این کار، اُولی هستی».
پس از این دلجویی، دختر را راهی خیمه کرد، اما باز هم ملاحظه داشتند. وقتی وارد میدان شدند، روی بلندی قرار می‌گرفتند و مکرر می‌فرمود: (لا حول و لا قوة الا بالله العلی العظیم). خانواده امام نیز به واسطه شنیدن این صوت زیبا، متوجه می‌شدند امام حسین(ع)‌ هنوز زنده است.
بروز و اثر این نوع تربیت را در فرزندان حضرت زینب(س) نیز مشاهده می‌کنیم، به گونه‌ای که در حساس‌ترین و در عین حال دردناک‌ترین واقعه عالم، یعنی ماجرای عاشورا به یاری امام عصر خود شتافتند و در این مسیر جان‌شان را تقدیم کردند.
در جریان قیام امام حسین(ع) با دو فرزند حضرت زینب(س) مواجه هستیم. این بانوی بزرگوار چه شاخصه‌هایی را در تربیت فرزندان خویش به کار بست؟
حضرت زینب خود نیز در مکتب علوی و فاطمی رشد یافتند. وقتی به متن حدیث کسا دقت میکنیم در میابیم سبک زیبای زندگی اهل بیت را و نوع رفتارها را درخانواده‌ای که در آن تجلیل، تکریم، احترام و محبت است. در این دعا حضرت زهرا(س) وقتی قصد دارند پدرشان یا همسرشان و یا فرزندان‌شان را صدا بزنند، از عالی‌ترین و ظریف‌ترین الفاظ و القاب استفاده می‌کنند. فرزندان خویش را با عباراتی مثل «نور دیدگانم» و «میوه دلم» یاد می‌کنند. چرا که در بستر تکریم و محبت، فضایل انسانی شکل می‌گیرد؛ لذا بروز و اثر این نوع تربیت را در فرزندان حضرت زینب(س) نیز مشاهده می‌کنیم، به گونه‌ای که در حساس‌ترین و در عین حال دردناک‌ترین واقعه عالم، یعنی ماجرای عاشورا به یاری امام عصر خود شتافتند در واقع خانواده عاشورایی، خانواده ای است که بر اساس آموزه‌های اسلامی برگرفته از آیات قرآن و سیره معصومان شکل گرفته است. ویژگی‌های خانواده عاشورایی مانند احترام و تکریم، توجه به حق انتخاب آزادانه، محبت و مودت و همکاری و همراهی، زمینه‌ساز حاکم شدن روابط گرم و صمیمی بر کانون خانواده و اعضای آن می‌شود. الگو و سرمشق خانواده عاشورایی، معصومین: و به‌ویژه خانواده امام حسین ع است که با تمسک به سیره آنان می‌توان سعادت و خوشبختی واقعی را رقم زد. خانواده عاشورایی با الگوگیری عملی به‌خصوص از خانواده اباعبدالله الحسین ع می‌تواند منتظر حقیقی باشد و معنای واقعی خانواده مهدوی را به نمایش بگذارد.