ضرورت بازنگری بنیادین در برنامه درسی؛ از نظریهپردازی بومی تا همسویی با هوش مصنوعی
به گزارش سرویس اساتید خبرگزاری بسیج، حسن ملکی، رئیس کارگروه تحول در علوم تربیتی و استاد تمام دانشگاه علامه طباطبایی، در دومین نشست سراسری کارگروه تخصصی علوم تربیتی شبکه تخصصی تحول در علوم انسانی بسیج اساتید کشور که در تهران برگزار شد، این کمیته به بررسی مسائل کلان و خرد حوزه مطالعات برنامه درسی پرداخت و اظهارداشت: حل چالشهای موجود نیازمند هماندیشی مستمر و اقدامات ساختاری است. وی اظهار داشت که در دو ماه اخیر جلسات مجازی و تلفنی متعددی با اعضای کمیته برگزار شده و در نهایت امروز فهرستی از مسائل کلان و ذیل آن مسائل خرد به بحث گذاشته شد.
وی نخستین مسئله کلان را فقدان نظریهپردازی ایرانی–اسلامی در مطالعات برنامه درسی عنوان کرد، و افزود: در حالی که در سایر علوم انسانی نیز کمبود نظریه بومی محسوس است، علوم تربیتی با ضعف جدی در تولید نظریههای قابل اجماع مواجه است.
رئیس کارگروه تحول در علوم تربیتی و استاد تمام دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: «برخی استادان جرئت ورود به نقد نظریههای غربی را ندارند و غالباً تنها به ترجمه و تدریس آنها بسنده میکنند. این در حالی است که باید مسیر تولید نظریههای اسلامی و بومی با شجاعت علمی دنبال شود.»
ملکی به مسائل خرد ذیل این مسئله کلان اشاره کرد و ضعف در مبانی و روششناسی تولید دانش اسلامی ایرانی را یکی از مهمترین چالشها دانست. وی یادآور شد: گاهی علاقه و انگیزه فردی وجود دارد، اما در بعد روششناسی، خلأهای اساسی احساس میشود و نیازمند فعالیتهای تحقیقاتی و توسعهای است.
رئیس کارگروه تحول در علوم تربیتی و استاد تمام دانشگاه علامه طباطبایی گفت: ارتباط موجود غالباً فردی است و کمتر به شکل سازمانی و ساختاری برقرار شده است. بدون وجود الگوهای ساختاری و زیرساختهای حمایتی قانونی، مادی و فرهنگی، ارتباط اثربخش میسر نخواهد شد.
ملکی افزود: تدوین نظام مسائل مشخص برای همسویی برنامه درسی با نیازهای جامعه ضروری است و تأکید کرد: «مسائل باید دقیق و عینی تعریف شوند تا ارتباط دانشگاه با جامعه واقعی و اثرگذار باشد.
وی با بیان اینکه مسئله کلان سوم، کمبود نیروی انسانی کارآمد و تحولخواه است. خاطرنشان کرد: نیروی انسانی تحولگرا، علاقهمند به تغییر و توانمند در برنامهریزی آموزشی، یکی از نقاط ضعف اساسی ماست. تربیت کارشناس و استاد دانشگاه نیازمند فرایندی نظاممند است که تاکنون مغفول مانده است.
رئیس کارگروه تحول در علوم تربیتی و استاد تمام دانشگاه علامه طباطبایی یادآور شد: بسیاری از کارشناسان فعلی با روش آزمون و خطا به موقعیتهای خود رسیدهاند و ضرورت ایجاد نهضتی برای تربیت کارشناس و استاد آموزش عالی احساس میشود.
ملکی مسئله کلان چهارم، هوش مصنوعی و نقش آن در برنامه درسی عنوان کرد و گفت: هماکنون استفاده از هوش مصنوعی در علوم تربیتی فاقد چارچوب ساختاری و نظاممند است و خطر تبدیل شدن به سرباز این فناوری بدون بهرهگیری سازنده وجود دارد. برای بهرهگیری بهینه از ظرفیت هوش مصنوعی، طراحی الگوهای فعال و پیشرونده ضروری است.
وی آخرین مسئله کلان مطرح شده، چالشها و ناکارآمدی نظام برنامه درسی در تربیت دانشآموزان در تراز انقلاب اسلامی است.
وی بیان کرد: با وجود آموزش معارف اسلامی و ادبیات فرهنگی، خروجیهای مطلوبی که انتظار داریم حاصل نمیشود و این امر نیازمند بررسیهای پژوهشی دقیق، هماندیشیهای متعدد و حل مسائل بدون هیچ غرضی است.
رئیس کارگروه تحول در علوم تربیتی و استاد تمام دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به اهمیت پذیرش واقعی مشکلات و تلاش برای رفع آنها تأکید کرد: اگر به سمت حل مسائل علمی و عملی تعلیم و تربیت حرکت نکنیم، موفقیتهای واقعی به دست نخواهد آمد.
ملکی در پایان تأکید کرد که حل چالشهای نظام برنامه درسی نیازمند اقدام همزمان در چند حوزه کلیدی شامل تولید نظریه بومی، ایجاد ارتباط ساختاری با جامعه، تربیت نیروی انسانی تحولخواه و بهرهگیری هوشمندانه از فناوریهای نوین است و تنها با اقدامات نظاممند و پژوهشهای مستمر، میتوان به اهداف تعلیم و تربیت در تراز انقلاب اسلامی دست یافت.
این نشست با حضور سه نفر از اعضای کمیته شامل حسن ملکی، دکتر امیر خندقی از دانشگاه فردوسی مشهد و دکتر زارعی از دانشگاه هرمزگان برگزار شد و رئیس کارگروه تحول در علوم تربیتی، این جلسه را پربار و امیدوارکننده توصیف کرد.
