مدرسه‌ای که خودش یک کتاب تاریخ است

از روزی که آخوند ملا جواد در بنای خشتی آن قرآن تدریس می‌گفت، تا شبی که مرزبانان از پاسگاه مجاورش در شهریور ۱۳۲۰ جانانه دفاع کردند. مدرسه تاریخی بیله‌سوار، خودش یک کتاب تاریخ است.

خبرگزاری بسیج - اردبیل: یک مدرسه ۱۲۰ساله که روزگاری مکتب‌خانه‌ای خشتی بود و آخوند ملا جواد در آن قرآن تدریس می‌کرد، امروز قرار است به موزه تبدیل شود؛ نه برای فراموشی، بلکه برای روایت تاریخی که از دل قاجار تا امروز، سیر تحول تعلیم‌وتربیت در شمال غرب ایران را نشان می‌دهد این قصه، فقط یک بنای قدیمی نیست؛ روایت زنده‌ای از هویت، ایثار و امید در شهرستان مرزی بیله‌سوار است.بیش از یک قرن مدرسه در اردبیلقدمت تعلیم‌وتربیت در اردبیل به بیش از ۱۰۰ سال می‌رسد از زمان حکومت قاجار، اولین مدارس با وجود عدم استقبال برخی گروه‌ها در این خطه شکل گرفت و در ادوار بعد به تعداد آنها افزوده شد. به گفته پژوهشگران تاریخ اردبیل، بر اساس اسناد موجود، مدرسه «نصریه» که مؤسس آن سردار تنکابنی بوده، سال ۱۲۸۴ هجری شمسی در اردبیل تأسیس شده و قدیمی‌ترین مدرسه استان محسوب می‌شود.

از مدرسه ناصری خلخال تا مدرسه بیله‌سوارشواهد تاریخی همچنین نشان می‌دهد مدرسه ابتدایی «ناصری (روایی)» خلخال، قدیمی‌ترین مدرسه استان و حتی منطقه است که سال ۱۲۸۵ به همت شادروان ناصر روایی تأسیس شده است. امروز از آن مدارس ذکرشده اثری باقی نمانده و در میان بناهای تاریخی مدارس، قدیمی‌ترین بنای موجود به «مدرسه بیله‌سوار» اختصاص دارد؛ مدرسه‌ای که روایت زنده تاریخ آموزش‌وپرورش این خطه محسوب می‌شود. وقتی اهالی یک مدرسه ساختندمدرسه امام خمینی (ره) در بیله‌سوار، در دوران سلطنت محمدعلی شاه و احمدشاه، مکتب‌خانه‌ای با بنای خشتی بود و آخوند ملا جواد در آن قرآن و سایر علوم را تدریس می‌کرد اواخر سلطنت احمدشاه، سال ۱۳۰۴، بنای خشتی تخریب و مدرسه جدیدی در همان مکان ساخته شد.به گفته اهالی، هزینه ساخت این مدرسه از خودیاری مردم تأمین شد و سرگرد یاور دوست علی ماکو، رئیس مرزبانی درجه یک مغان که آن زمان در بیله‌سوار مستقر بود، مهندسی این مدرسه را بر عهده داشت. بسته گردشگری تاریخی در بیله‌سوارمحبوب حسینی، فرماندار شهرستان بیله‌سوار، در گفت‌وگو با خبرگزاری بسیج از برنامه‌ای جامع برای احیای هویت تاریخی این منطقه خبر داد و اظهار کرد: «بنا داریم یک پک گردشگری برای گردشگرانی که به منطقه بیله‌سوار می‌آیند تهیه کنیم. مدرسه تاریخی امام خمینی (ره) که هم‌اکنون در تملک آموزش‌وپرورش است و دانش‌آموزان در آن درس می‌خوانند، پس از انتقال دانش‌آموزان به مدرسه مجاور، مقاوم‌سازی شده و در اختیار میراث‌فرهنگی قرار می‌گیرد تا به موزه تبدیل شود.»

از موزه تا پاسگاه مرزی و مزار شهدافرماندار بیله‌سوار افزود: «در کنار این پروژه، پاسگاه مرزی که در سوم خرداد ۱۳۲۰ در آن دفاع شده، بازسازی می‌شود. در نزدیکی همین مکان، مزار شهدای آن واقعه قرار دارد. همچنین یک قدمگاه توسط شهرداری ایجاد می‌شود و این مجموعه شامل موزه، پاسگاه تاریخی، مزار شهدا و تپه تاریخی نرگس به یک محور فرهنگی کامل تبدیل خواهد شد. در انتهای این مسیر، مزار شهدای گمنام نیز قرار دارد.» به گفته حسینی، وقتی گردشگری بخواهد تاریخ این شهرستان را بداند، با بازدید از این محور می‌تواند روایت کاملی از گذشته و ایثار مردم منطقه را درک کند. علاوه بر این،مراسمات ملی و مذهبی نیز در این مکان‌ها برگزار خواهد شد.پروژه‌ای که سال‌ها نیمه‌کاره مانده استجلیل جباری، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اردبیل، در جلسه کمیته برنامه‌ریزی شهرستان بیله‌سوار، گفت: باتوجه‌به اینکه بخش عمده‌ای از اعتبارات در سال جاری استانی و شهرستانی است و برنامه‌ریزی لازم در حوزه میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان انجام شده، انتظار داریم اعتبارات لازم به این حوزه اختصاص پیدا کند.» وی تأکید کرد: «مسیر مدرسه تاریخی امام خمینی (ره)، مزار شهدای مرزدار شهریور ۱۳۲۰ و تپه تاریخی نرگس، محل مناسبی برای ایجاد محور فرهنگی تاریخی است و آماده همکاری با فرمانداری در این راستا هستیم.»

رفع مشکل معارض زمین و احیای موزه بیله‌سوارجباری با اشاره به برگزاری جشنواره کوچ عشایر در روزهای اخیر، افزود: «معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری شهرستان بیله‌سوار از دیگر برنامه‌های ما در این شهرستان برای سال ۱۴۰۵ است و برگزاری رویدادهای مختلف در این راستا برنامه‌ریزی می‌شود.» وی ادامه داد: «پروژه موزه بیله‌سوار طی سال‌های متمادی و باتوجه‌به وجود معارض زمین و سایر مشکلات، نیمه‌کاره مانده است. یکی از برنامه‌های مهم ما در سال جاری، رفع مشکلات این پروژه و احیای آن است.» مدیرکل میراث‌فرهنگی استان اردبیل تصریح کرد: «مطالعات باستان‌شناسی در شهرستان بیله‌سوار و نصب تابلوهای معرفی جاذبه‌های گردشگری و فرهنگی نیز از دیگر برنامه‌های ما در سال ۱۴۰۵ است.» بیله‌سوار؛ مقصدی برای تاریخ و ایثاربیله‌سوار امروز در آستانه تحولی بزرگ در حوزه گردشگری تاریخی قرار دارد. از یک سو، مدرسه‌ای ۱۲۰ساله که قرار است روایتگر بیش از یک قرن تعلیم‌وتربیت در منطقه باشد و از سوی دیگر، پاسگاه مرزی و مزار شهدایی که یادآور مقاومت مردمی در شهریور ۱۳۲۰ است.اگر اعتبارات لازم تأمین شود، مجموعه‌ای شامل موزه، محور فرهنگی، تپه تاریخی نرگس و مزار شهدای گمنام، بیله‌سوار را به یکی از مقاصد مهم گردشگری تاریخ دوستان تبدیل خواهد کرد شهری که مرزبانانش روزی از خاک دفاع کردند، امروز قرار است هویت خود را در قاب یک موزه به نمایش بگذارد.