آتشی که فقط کاه را نمیسوزاند
نیم ساعت طول کشید تا زمینی تبدیل به خاکستر شود؛ جایی که آتشزدن کاه و کلش، نه فقط بقایا، بلکه حاصل دسترنج بیگناهان، حاصلخیزی خاک و آرامش ساکنان روستاها را میسوزاند.
خبرگزاری بسیج اردبیل: خاک، آن توده بیصدایی که زیر پاهایمان است، چیزی فراتر از یک سطح برای راهرفتن است خاک یک موجود زنده است؛ میلیاردها میکروارگانیسم، قارچهای مفید، کرمهای خاکی و ماده آلی، شبانهروز در دل آن مشغول کارند تا زمین را برای رویش آماده کنند. اما آتشزدن کاه و کلش مزارع، در کسری از ساعت، این موجود زنده را میکشد نه صدایی دارد و نه فریادی فقط سال بعد، کشاورز متوجه میشود که زمینش دیگر مثل قبل محصول نمیدهد این همان معضلی است که هر سال در استان اردبیل تکرار میشود.
آتش در مزارع مغان؛ هر سال یک فاجعه تکرار
در منطقه مغان بهعنوان قطب کشاورزی، همزمان با پایان فصل برداشت گندم و محصولات کشاورزی، هر ساله معضل آتشزدن کاه و کلش باقیمانده در مزارع تکرار میشود. این اقدام که اغلب توسط برخی کشاورزان برای پاکسازی سریع زمین و آمادهسازی برای کشت بعدی انجام میشود، پیامدهای خطرناکی به همراه دارد. هر سال، آتش از مزرعهای به مزرعه دیگر سرایت کرده، حاصل دسترنج مردم را نابود میکند، نیروهای آتشنشانی را درگیر میکند و آنها را از خدمترسانی در نقاط مهمتر بازمیدارد.این در حالی است که در بسیاری از کشورهای دارای الگوهای کشاورزی پایدار، آتشزدن بقایای کشاورزی نهتنها ممنوع، بلکه یک تابوی جدی محسوب میشود.
«گندمهای طلاییم در نیم ساعت سوخت»؛ روایت کشاورز خسارتدیده از سال گذشته
آقا محمد از کشاورزان منطقه مغان که سال گذشته خسارتدیده، میگوید: «سال گذشته، گندمهای من هنوز برداشت نشده بود. چند روز مانده بود به برداشت، همسایه تصمیم گرفت کاه و کلش زمین خودش را که قبلاً برداشت کرده بود، آتش بزند. باد ناگهان آمد و آتش را به مزرعه من برد. در کمتر از نیم ساعت، تمام گندمهای طلایی و آماده برداشت من سوخت. یک سال زحمت و هزینهام رفت. کشاورز دیگری نیز با اشاره به خسارت مالی این حادثه میگوید: «بیش از ۵۸۰ میلیون تومان هزینه کرده بودم. نهتنها محصولم را از دست دادم، بلکه بابت کرایه کمباین و هزینههای سم و کود هم بدهکار شدم. هیچکس هم جوابگو نبود.» سمیه خانم یکی از ساکنان روستاهای جعفرآباد مغان نیز به پیامدهای روزمره این آتشسوزیها اشاره میکند و میگوید: «روزهایی که مزارع را آتش میزنند، دود آن تا روستا میآید. بچهها سرفه میکنند، نفسمان میگیرد. مجبور میشویم در خانه را ببندیم و بیرون نزنیم.»
آتشزدن بقایا یعنی مرگ تدریجی خاک
نعمت حسنزاده، مهندس تولیدات گیاهی با سالها تجربه در منطقه مغان، درباره پیامدهای این اقدام هشدار میدهد. او میگوید: «آتشزدن کاه و کلش، یعنی نابودی ماده آلی خاک. ماده آلی همان چیزی است که خاک را زنده و حاصلخیز نگه میدارد.وقتی آن را میسوزانید، عملاً موجودات ریز مفید مثل کرم خاکی را از بین میبرید و نتیجه این کار، زمینی است که سالبهسال ضعیفتر میشود و محصول کمتری میدهد.»
از آلودگی هوا تا گرفتاری آتشنشانی؛ پیامدهای فراتر از یک مزرعه
علاوه بر تخریب خاک و خسارت به کشاورزان همجوار، این آتشسوزیها آثار زیستمحیطی جدی نیز بهجای میگذارند. دود ناشی از سوزاندن بقایا، حاوی ذرات معلق و گازهای سمی است که سلامت ساکنان روستاها و شهرهای اطراف را به مخاطره میاندازد. همچنین این آتشسوزیها اغلب به کمربندهای سبز جادهها و مراتع مجاور سرایت کرده و نیروهای آتشنشانی را نیز درگیر میکند. به گفته یکی از آتشنشانان محلی، «در فصل برداشت، بیشتر تماسهای اضطراری ما مربوط به آتشسوزی مزارع است و این یعنی نیروهای ما از رسیدگی به حوادث مهمتر باز میمانند.»
قانون هست، اما اجرا نمیشود؛ شکاف عمیق بین متن قانون و میدان
در کشور ما، قوانین نسبتاً مناسبی برای ممنوعیت آتشزدن بقایای کشاورزی وجود دارد قانون، جریمه نقدی و حتی بازداشت برای متخلفان پیشبینی کرده است. اما آنچه در عمل مشاهده میشود، شکاف عمیقی بین قانون و اجراست نظارت میدانی کافی نیست، نیروی انسانی و تجهیزات برای شناسایی و برخورد با متخلفان وجود ندارد و بسیاری از کشاورزان بهخوبی میدانند که دستشان باز است.تا زمانی که کشاورز متخلف با اطمینان از نبود عواقب جدی دست به کبریت بزند، این معضل حل نخواهد شد آنچه نیاز است، نه قانون جدید، بلکه اراده جدی برای اجرای قانون موجود است.
جایگزین ساده بهجای آتش؛ چرای دام یا خردکردن بقایا
مهندس حسنزاده در ادامه توضیح میدهد که راهکارهای جایگزین ساده و عملی هستند: «بهترین روش این است که دامها را پس از برداشت، برای چند روز در مزرعه رها کنیم.آنها کاه و کلش را میخورند و فضولاتشان که همان کود دامی است روی زمین میریزد. بعد با یک شخم سطحی، بقایا را با خاک مخلوط میکنیم. این کار، خاک را غنیتر میکند و نیاز به کود شیمیایی را کاهش میدهد. اگر دام هم در دسترس نیست، میتوان بقایا را با دستگاه مخصوص خرد کرد و روی خاک پخش نمود تا بهمرور تجزیه شده و به کود تبدیل شود آتشزدن هیچ سودی برای خاک ندارد.»
ممنوعیت رسمی؛ با متخلفان برخورد میشود
در تازهترین واکنش به این معضل، محمد قویدل، رئیس اداره حفاظت محیطزیست شهرستان پارسآباد، بهصراحت اعلام کرد: سوزاندن کاه و کلش و باقیمانده مزارع در فصل برداشت محصول ممنوع است.وی با تأکید بر لزوم برخورد با متخلفان افزود: دستگاههای متولی باید با متخلفین زیستمحیطی و مسببان پسماند سوزی، برخوردهای جدی و قانونی داشته باشند تا از تضییع حقوق عامه و تهدید سلامت عمومی جلوگیری شود.
خاک سرمایه ملی است؛ راهی جز فرهنگسازی و نظارت جدی نیست
آنچه از میان روایتهای کشاورزان، هشدارهای مهندس حسنزاده و موضعگیری مسئولان به دست میآید، یک ضرورت روشن است؛ خاک یک سرمایه ملی و غیرقابلجایگزین است. آتشزدن بقایا، هر چند در کوتاهمدت برای برخی کشاورزان بهصرفهتر به نظر میرسد، اما در بلندمدت حاصلخیزی خاک را نابود میکند، امنیت غذایی را تهدید مینماید و هر سال خسارت مالی جبرانناپذیری به دیگر کشاورزان وارد میسازد. آنچه امروز نیاز است، فرهنگسازی گسترده، نظارت جدی و ارائه مشوقهای اقتصادی به کشاورزانی است که روشهای پایدار را جایگزین آتش میکنند.
ارسال نظرات شما
یادداشت
یادداشت
در مذمت روشنفکری!
یادداشت؛
تنگه هرمز و تغییر معادلات جهانی
یادداشت خبرنگار/خاک جانسپرده؛