۱۵ سالگی کاری کرد که هیچ پادشاهی نکرده بود!
در روزگاری که ایران میان چندین حکومت محلی تقسیم شده بود، نوجوانی ۱۵ساله با هفت هزار مرید وفادار، از کوههای سبلان برخاست و کشوری را که قرنها پراکنده بود، زیر یک بیرق متحد کرد.
خبرگزاری بسیج اردبیل: اردبیل، دیار عارفان و پادشاهان، در دل تاریخ خود چهرههایی را پرورانده که هر یک نقشی بیبدیل در سرنوشت این سرزمین داشتهاند. یکی از درخشانترین این چهرهها، نوجوانی است که در ۲۵ رجب سال ۸۹۲ هجری قمری در این دیار چشم به جهان گشود؛ کودکی که یک سال بیشتر نداشت که پدرش را از دست داد، چهار سال و نیم در زندان بود.اما در ۱۵ سالگی تاج پادشاهی بر سر نهاد و سلسلهای را بنیان گذاشت که ایران را پس از قرنها پراکندگی، متحد و مقتدر ساخت و مذهب تشیع را بهعنوان هویت ملی ایرانیان تثبیت کرد.شاه اسماعیل صفوی، در هفتهای که به نام زادگاهش مزین است، یادآور مردی است که از دل کوههای سبلان برخاست و مسیر تاریخ این سرزمین را برای همیشه تغییر داد.
تولدی در دارالارشاد؛ نسبی آمیخته با تاریخ
شاه اسماعیل در اردبیل، شهری که بعدها رهبر شهید انقلاب آن را «دارالارشاد» نامیدند و همواره بر جایگاه والای آن در تاریخ ایران تأکید داشتند، متولد شد. او فرزند سلطان حیدر و مارتا (حلیمه بیگم)، دختر اوزون حسن، از خاندان آققویونلو بود نسب او با پنج واسطه به شیخ صفیالدین اردبیلی میرسید.همان عارفی که خانقاهش در اردبیل، امروز بهعنوان میراث جهانی یونسکو، یادآور شکوه دوران صفوی است و در سفر تاریخی رهبر انقلاب به اردبیل، بر جایگاه آن تأکید ویژهای شد.مادرش تا پایان عمر مسیحی ماند و در بقعه شیخ صفیالدین به خاک سپرده شد این تبار دوگانه، از یک سو به صفویان و از سوی دیگر به ترکمانان آققویونلو، نشان از پیوند فرهنگها و اقوام در شکلگیری هویت ایرانی دارد.
از زندان تا تاجگذاری؛ نوجوانی پر از فراز و نشیب
پس از کشتهشدن پدرش، شیخ حیدر، در جنگ دربند، اسماعیل یک سال بیشتر نداشت که به همراه مادر و برادرانش در قلعه استخر فارس زندانی شد. چهار سال و نیم حبس، برای کودکی که باید آیندهسازی میکرد، آغاز دشواری بود اما سرنوشت او را به لاهیجان و به حمایت کارکیا میرزاعلی رساند. در آنجا، شمسالدین لاهیجی، قرآن، زبان فارسی و عربی و مبانی تشیع را به او آموخت و هفتتن از صوفیان، فنون جنگاوری را به او تعلیم دادند.مریدان صفوی که سه تن از سران جنگجوی خود را یکی پس از دیگری ازدستداده بودند، همه امید خود را در اسماعیل نوجوان جمع کرده بودند. آنان نشانههای هوش، فراست و قدرت رهبری را در رفتار و گفتار او میدیدند و برای حفظ جانش از هیچ کوششی دریغ نمیکردند.در سال ۹۰۵ هجری، اسماعیل میرزا با هفت هزار مرید وفادار قزلباش، راهی اردبیل شد او ابتدا به جنگ فرخ یسار، قاتل پدرش، رفت و او را شکست داد. از سرهای کشتگان دشمن، کله منارهها ساخت و پیکر فرخ یسار را سوزاند سپس الوند بیک آققویونلو را از آذربایجان بیرون راند و در تابستان سال ۹۰۷ هجری، درحالیکه تنها ۱۵ سال داشت، در تبریز تاجگذاری کرد و به «شاه اسماعیل» معروف شد.
رسمیتبخشی به مذهب تشیع؛ وحدتی که ایران را دوباره ساخت
شاه اسماعیل پس از تاجگذاری، دستور داد که خطبه به نام دوازدهامام خوانده شود و عبارت «اشهد ان علیا ولیالله» به اذان افزوده شود. بر سکههای ضربشده در تبریز، این عبارت حک میگردید او با تأسیس دولت صفوی، توانست سرزمین ایران را که تا آن زمان پارهپاره بود، متحد کند و وحدتی سیاسی در آن پدید آورد.رسمی شدن تشیع اثنیعشری، هویت ملی را تقویت کرد و تمایزی آشکار بین دولت صفویه و امپراتوری عثمانی ایجاد نمود. برای سالها، اردبیل به دلیل جایگاه خاندان صفوی، بهعنوان قطب قدرت و فرهنگ در ایران شناخته میشد و امروز نیز این میراث با ثبت جهانی بقعه شیخ صفیالدین، ارزش و شکوه خود را حفظ کرده است. رهبر معظم انقلاب در سفر تاریخی خود به اردبیل، با اشاره به این دو خدمت بزرگ، اردبیل را «دارالارشاد» نامیدند که یادآور نقش این دیار در ایجاد کشور متحد و گسترش ارادت به خاندان عصمت و طهارت است.
گسترش قلمرو و رویارویی با عثمانی
شاه اسماعیل در سالهای پس از تاجگذاری، قلمرو خود را گسترش داد او بر عراق عجم، فارس، یزد و عراق عرب مسلط شد و شیبک خان ازبک را در نبرد مرو شکست داد. بااینحال، پیروزیهای پیدرپی او و گسترش تشیع، سلطان سلیم عثمانی را به واکنش واداشت در جنگ چالدران (سال ۹۲۰ هجری)، سپاه ایران با وجود رشادتهای شاه اسماعیل، به دلیل نداشتن توپخانه و آتش افزار، شکست خورد. این شکست، نقطه عطفی در زندگی او بود و دیگر هرگز نتوانست شکوه پیشین را بازگرداند.
میراثی که برای همیشه ماندگار شد
شاه اسماعیل در ۱۹ رجب سال ۹۳۰ هجری، در ۳۷ سالگی، درگذشت او در کنار جد بزرگش، شیخ صفیالدین، در آرامگاه اردبیل به خاک سپرده شد. اگرچه دوران پادشاهی او کوتاه بود، اما تأثیرش بر تاریخ ایران، بینظیر است؛ او کشوری را که ازهمگسیخته بود، متحد کرد، مذهبی را رسمیت بخشید که هویت ملی را تقویت کرد.سلسلهای را بنیان نهاد که دو قرن بر ایران حکومت کرد و میراثش تا امروز در هویت فرهنگی و مذهبی ایرانزمین جاری و ساری است هفته اردبیل، بهانهای است برای پاسداشت این مفاخر که با عرفان و سیاست خود، مسیر تاریخ ایران را رقم زدند. از شیخ صفیالدین، عارفی که خانقاهش به میراث جهانی تبدیل شد، تا شاه اسماعیل، نوجوانی که از زندان به تخت پادشاهی رسید و ایران را متحد کرد.و تا سفر ماندگار رهبر معظم انقلاب که بار دیگر بر جایگاه والای این دیار تأکید داشت، همهوهمه نشان از عظمت اردبیل در طول تاریخ دارند.
ارسال نظرات شما
