انسان امروز با بحران توجه روبهرو است
محسن رضاییاصل مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج و پژوهشگر علوم شناختی، در گفتوگو با خبرگزاری بسیج از البرز، با اشاره به وضعیت انسان در عصر انفجار اطلاعات اظهار کرد: شاید هیچگاه به اندازه امروز انسان با حجم گستردهای از اطلاعات مواجه نبوده، اما افزایش اطلاعات لزوما به معنای افزایش آگاهی نیست.
وی افزود: مسئله اصلی این است که انسان در میان انبوه دادهها تا چه اندازه فرصت دارد مکث کند، آنچه را دریافت میکند بفهمد و بر اساس شناخت و انتخاب آگاهانه زندگی کند؛ چراکه دانستن بیشتر همیشه به معنای آگاه بودن نیست.
رضاییاصل با بیان اینکه آگاهی از توجه به درون و بیرون انسان آغاز میشود، تصریح کرد: انسان باید بتواند برای لحظهای از جریان شتابزده زندگی فاصله بگیرد و نسبت به افکار، هیجانها، انگیزهها و حتی عادتهایی که گاهی بدون تامل رفتار او را هدایت میکنند، توجه داشته باشد.
وی ادامه داد: این توجه زمانی میتواند به شناخت عمیقتری منجر شود که با تامل و خودنگری همراه باشد.
انسان باید بتواند رفتارها و انتخابهای خود را مشاهده و بررسی کند و نسبت به چرایی افکار، احساسات و تصمیمهای خود آگاهی پیدا کند.
این پژوهشگر علوم شناختی با بیان اینکه آگاهی صرفا به معنای فهمیدن نیست، گفت: بسیاری از افراد مطالب و موضوعات مختلفی را میدانند، اما در عمل به آنچه میدانند پایبند نیستند؛ بنابراین فاصله میان «میدانم» و «انجام میدهم» همان نقطهای است که اراده، تمرین و تکرار اهمیت پیدا میکند.
وی افزود: شناخت زمانی میتواند در زندگی انسان اثرگذار باشد که به رفتار تبدیل شود و تکرار آگاهانه یک رفتار میتواند بهتدریج آن را به عادت و در نهایت به بخشی از شخصیت انسان تبدیل کند.
رضاییاصل با اشاره به نقش رسانهها در مدیریت توجه انسان امروز، بیان کرد: در دنیایی که رسانهها و شبکههای اجتماعی بهصورت مستمر تلاش میکنند توجه انسان را به سمت خود جلب کنند، یکی از مهمترین تمرینهای آگاهی، توانایی مکث کردن است.
وی خاطرنشان کرد: انسان پیش از هر واکنش باید بتواند لحظهای توقف کند و ببیند چه چیزی را احساس میکند، چرا چنین میاندیشد و انتخاب او از کجا سرچشمه میگیرد و همین مکث کوتاه میتواند فاصلهای میان محرک و واکنش ایجاد کند و فرصت انتخاب آگاهانه را در اختیار انسان قرار دهد.
مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج با اشاره به جایگاه آگاهی و معرفت در نگاه اسلامی، گفت: در نگاه اسلامی، معرفت زمانی ارزشمندتر میشود که به بصیرت، اصلاح نفس و عمل صالح منجر شود و صرف دانستن نمیتواند هدف نهایی معرفت باشد.
وی افزود: دانشی که در نگرش و رفتار انسان اثر نگذارد، نمیتواند تمام ظرفیت خود را محقق کند. آگاهی باید انسان را به شناخت بهتر خود، اصلاح رفتار، مسئولیتپذیری و انتخاب درست هدایت کند.
رضاییاصل بیان کرد: آگاهی در نهایت دانستن درباره زندگی نیست، بلکه شیوهای برای آگاهانهتر زیستن است؛ بهویژه در شرایطی که سرعت زندگی، حجم اطلاعات و محرکهای رسانهای بخش قابل توجهی از توجه انسان را به خود اختصاص دادهاند.
پژوهشگر علوم شناختی ادامه داد: انسان آگاه کسی است که بتواند آنچه در درون و بیرون او میگذرد مشاهده کند، پیش از واکنش نسبت به آن تامل داشته باشد و سپس بر اساس شناخت و اراده، انتخاب کند.
وی در پایان خاطر نشان کرد: بازگشت به مکث، خودنگری و توجه آگاهانه میتواند یکی از مهمترین مسیرهای مقابله با حواسپرتی و حرکت به سوی زندگی آگاهانه باشد.
