مدرسه باید تولیدکننده سیاست و امر عمومی باشد، نه مصرف‌کننده آن

به گزارش خبرگزاری بسیج، دوره «مناهج» با حضور 300 طلبه‌معلم و با محوریت موضوعات مرتبط با معلمی و رسالت انبیایی آغاز به کار کرد.

این دوره با هدف تقویت نگاه تربیتی و حرفه‌ای طلبه‌معلمان و با تمرکز بر نسبت میان معلمی، رسالت انبیایی و مسائل روز آموزش و پرورش برگزار می‌شود و سرفصل‌هایی همچون «مدرسه؛ عرصه نوین رشد انسان»، «تبلیغ تخصصی در آموزش و پرورش»، «مسئله ساختار و گفتمان تحول»، «طلبه‌معلم؛ از ایده تا عمل»، «مهارت‌های حضور مؤثر»، «شناخت مدرسه امروز»، «ایران؛ آموزش و پرورش از نزدیک»، «نقشه جریان‌های تعلیم و تربیتی» و «هم‌افزایی برای کنش تربیتی» را دنبال می‌کند.

در آیین افتتاحیه این دوره، حجت‌الاسلام قنبریان با موضوع «بازسازی امر عمومی با فناوری مدرسه» به تبیین نسبت میان مدرسه، امر عمومی و مردم‌سالاری دینی پرداخت.

وی با بیان اینکه امر عمومی را می‌توان در مفاهیمی مانند فرهنگ، سیاست، استقلال، عدالت و پیشرفت شناسایی کرد، اظهار داشت: امر عمومی متعلق به یک فرد یا صنف خاص نیست، بلکه به سرنوشت جامعه مربوط می‌شود و همه آحاد جامعه باید در شکل‌گیری و تحقق آن نقش داشته باشند.

دو رویکرد متفاوت به مدرسه

قنبریان با اشاره به دو رویکرد در طراحی نسبت مدرسه با امر عمومی گفت: در یک رویکرد، امر عمومی در خارج از مدرسه و توسط ساختارهای خاص تصمیم‌گیری می‌شود و سپس از مدرسه برای انتقال این تصمیم‌ها به نسل آینده استفاده می‌شود.

وی ادامه داد: در این الگو، مدرسه، معلم و دانش‌آموز نقشی در خوانش درست امر عمومی ندارند و تصمیم درباره مفاهیمی مانند استقلال، پیشرفت و عدالت، خارج از آگاهی و اختیار آنها صورت‌بندی شده است.

این استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: باید میان مدرسه‌ای که «ابزار سلطه» است و مدرسه‌ای که «ابزار رهایی و آزادی‌بخشی» است، تفاوت قائل شد.

وی افزود: مسئله این است که آیا مدرسه قرار است جمهوری اسلامی و حقیقت آن را از نسلی به نسل دیگر منتقل کند، یا اینکه صرفاً مراقب نباشیم چه اراده‌هایی در حال اثرگذاری بر این نهاد هستند.

مدرسه مدرن؛ نهادی برای انتقال یک الگوی اجتماعی

قنبریان با اشاره به روند شکل‌گیری مدرسه مدرن در غرب اظهار داشت: مدرسه مدرن در بستر مجموعه‌ای از تحولات تاریخی از جمله اصلاح دینی، جریان روشنفکری، شکل‌گیری دولت ـ ملت‌ها، انقلاب صنعتی و سرمایه‌داری شکل گرفت.

وی گفت: مدرسه در این فرآیند صرفاً نهادی در کنار سایر نهادهای اجتماعی نبود، بلکه ابزاری برای انتقال ارزش‌ها، هویت‌ها و الگوهای مورد نظر به نسل‌های بعدی شد.

این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: وقتی این جریان‌ها به یکدیگر رسیدند، چیزی که امروز از آن با عنوان «توسعه» یاد می‌شود، شکل گرفت؛ توسعه در معنای غربی آن، صرفاً ساخت کارخانه و زیرساخت نیست، بلکه ابتدا باید انسان دیگری ساخته شود و مدرسه یکی از مهم‌ترین ابزارهای این تغییر بود.

مدرسه باید در تراز مردم‌سالاری دینی بازتعریف شود

قنبریان با تأکید بر ضرورت بازتعریف جایگاه مدرسه در جمهوری اسلامی گفت: اگر مردم‌سالاری دینی را به معنای واقعی آن بپذیریم، باید بپذیریم که «سالار امور جامعه خود مردم‌اند».

وی با اشاره به بیانات رهبر انقلاب درباره مردم‌سالاری دینی افزود: مردم‌سالاری تنها حضور پای صندوق رأی و انتخابات نیست، بلکه انتخابات یکی از جلوه‌های مردم‌سالاری دینی است و مردم باید در ساخت زندگی اجتماعی خود نقش داشته باشند.

وی تصریح کرد: اگر این اصل را باور کنیم، نهاد مدرسه باید به شکل دیگری تعریف شود و دانش‌آموز نیز باید در امور عمومی جامعه نقش پیدا کند.

قنبریان با انتقاد از محدود شدن مشارکت دانش‌آموزان در مدرسه به امور کم‌اهمیت اظهار داشت: امروز نهایت امری که به دانش‌آموز سپرده‌ایم، این است که از میان چند رنگ روپوش، یکی را انتخاب کند؛ در حالی که اگر مردم‌سالاری را جدی گرفته‌ایم، باید مشارکت دانش‌آموز را در امور عمومی به رسمیت بشناسیم.

امر عمومی باید از آگاهی و اراده مردم شکل بگیرد

وی ادامه داد: امر عمومی باید از پایین و از آگاهی و اراده انسان‌ها بجوشد، صورت‌بندی شود، رشد کند و در نهایت در نهادهای تخصصی و سیاست‌گذاری جامعه قرار گیرد.

قنبریان با تأکید بر اینکه سیاست‌گذاری امری تخصصی اما سیاست و عدالت امری عمومی است، گفت: عدالت به همه مربوط است، هرچند تصمیم‌گیری درباره شیوه اجرای عدالت نیازمند تخصص است. استقلال نیز همین‌طور است؛ استقلال صرفاً مسئله نیروهای نظامی یا متخصصان حوزه‌های خاص نیست، بلکه امری عمومی است وهمه مردم باید در آن درگیر باشند.

هشدار درباره رویکردهای صرفاً تربیتی در مدرسه

این استاد حوزه و دانشگاه همچنین نسبت به تقلیل مدرسه به یک نهاد صرفاً تربیتی هشدار داد و گفت: رویکردهای صرفاً تربیتی می‌توانند کار را خراب کنند؛ زیرا اگر تربیت را به معنای «آدم کردن» افراد مطابق یک الگوی از پیش تعیین‌شده بدانیم، مدرسه را دوباره به نوعی ابزار سلطه تبدیل کرده‌ایم.

وی با اشاره به دیدگاه شهید مطهری درباره تفاوت تربیت و صناعت افزود: هرگاه رابطه مربی و متربی، رابطه‌ای کوزه‌وار باشد و بخواهیم متربی را مطابق قالبی مشخص بسازیم، دیگر تربیت اتفاق نیفتاده است؛ تربیت زمانی است که استعدادهای انسان شکوفا شود.

قنبریان: کنش سیاسی دانش‌آموز را نباید صرفاً سرکوب کرد

قنبریان با اشاره به اتفاقات سال 1401 و نقش برخی مدارس در تحولات آن دوره اظهار داشت: در آبان 1401، بر اساس آماری که از گزارش معاون وزیر آموزش و پرورش نقل شده، 11 هزار دانش‌آموز دختر در جریان اعتراضات کشف حجاب کردند و 712 مدرسه نیز درگیر این موضوع شدند.

وی افزود: این اتفاق نشان می‌دهد مدرسه نمی‌تواند خود را از امر عمومی و سیاسی جامعه جدا کند. مسئله این نیست که این کنش‌ها را صرفاً ببندیم، بلکه باید بتوانیم آنها را درست تشخیص دهیم و به شکل تربیتی با آنها مواجه شویم.

این استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: ممکن است یک دانش‌آموز سیاسی برای ما خطرناک‌تر از دانش‌آموزی باشد که گرفتار آسیب‌های دیگری است، چون کنش سیاسی می‌تواند در جامعه اثر بگذارد؛ اما راه‌حل، بستن عرصه و خاموش کردن پرسش‌های او درباره عدالت و آزادی نیست.

نسل جدید ظرفیت مشارکت در آینده ایران را دارد

قنبریان با اشاره به برخی آمارهای مربوط به نگرش نوجوانان ایرانی نسبت به کشور و جمهوری اسلامی گفت: در یک بررسی، 84 درصد نوجوانان اعلام کرده‌اند که حاضرند برای کشور خود بجنگند.

وی افزود: این آمار نشان می‌دهد آن تصویری که گاهی از نسل جدید ارائه می‌شود، با واقعیت موجود فاصله دارد و بخش قابل توجهی از نوجوانان همچنان نسبت به کشور خود احساس تعلق دارند.

او ادامه داد: مسئله این است که آیا نهاد مدرسه توانسته است این میل و ظرفیت را به مشارکت آگاهانه در امر عمومی تبدیل کند یا خیر.

مدرسه در «لحظه‌های سوزن‌بانی» کشور نقش دارد

قنبریان با بیان اینکه مدرسه یکی از مهم‌ترین نهادهای مؤثر در بزنگاه‌های تاریخی کشور است، اظهار داشت: در لحظه‌هایی که مسیر آینده ایران تعیین می‌شود، مدرسه، دانشگاه، مسجد و هیئت می‌توانند نقش داشته باشند؛ اما مدرسه به دلیل مقیاس و ارتباط مستقیم با نسل آینده، ظرفیت ویژه‌ای دارد.

وی گفت: امروز در آستانه شکل‌گیری نظمی جدید در جهان هستیم و باید پرسید آیا قرار است صرفاً مسئولان و نخبگان درباره جایگاه آینده ایران تصمیم بگیرند و بعد مدرسه و دانشگاه را برای اجرای آن تصمیم‌ها به خط کنند، یا اینکه همه جوانان ایران نیز باید بیندیشند، نقد کنند و در جایابی کشور در جهان آینده نقش داشته باشند.

قنبریان: آموزش و پرورش باید عدالت‌خواه تربیت کند

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به بیانات رهبر انقلاب درباره عدالت اظهار داشت: تعلیم و تربیت کشور باید به سمت برخورداری از عدالت حرکت کند و آموزش و پرورش باید انسان‌هایی عدالت‌پرور، عدالت‌خواه و عدالت‌ساز تربیت کند.

قنبریان در پایان تأکید کرد: مدرسه در تراز مردم‌سالاری دینی باید بتواند امر عمومی را بسازد، نه اینکه صرفاً برای آن ساخته شود؛ یعنی مدرسه باید تولیدکننده امر عمومی و سیاست باشد، نه مصرف‌کننده سیاستی که دیگران پیش از آن ساخته‌اند.