ثبات در آرمان، تحول در میدان؛ تطور نقش روحانیت از دفاع هشت‌ساله تا نبردهای اخیر
به گزارش خبرگزاری بسیج، هفته دفاع مقدس بهترین فرصت برای بازخوانی ارزش های دینی و انقلابی و آرمان های نهضت امام خمینی (ره) است؛ نهضتی که با راهبری مراجع عظام تقلید و علما و فضلای حوزه علمیه و البته همراهی آحاد مردم، زمینه ساز سرنگونی رژیم پهلوی و در ادامه، استقرار نظام جمهوری اسلامی در ایران شد. در همین راستا خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران با حجت الاسلام والمسلمین عباسعلی اینانلوفر مسئول سازمان بسیج اساتید، طلاب و روحانیون گفت و گو داشته است که مشروح آن در ادامه می آید.
با وجود اینکه جنگ تحمیلی سوم درامتداد سلطه گری استکبار جهانی علیه انقلاب اسلامی و ملت ایران است اما قطعا همچون هر پدیده اجتماعی و سیاسی دیگر، دارای هویت ویژه خود است. بر این اساس، تفاوت‌ها و شباهت‌های نقش آفرینی روحانیون و طلاب در دفاع مقدس ۱۲ روزه و جنگ تحمیلی سوم با دفاع مقدس هشت‌ساله چیست؟
هفته دفاع مقدس را گرامی می‌داریم و درود و سلام می‌فرستیم به ارواح طیبه شهداء، جانبازان، آزادگان و رزمندگان عزیز و خانواده‌های معظم آنان که با ایمان، ایستادگی و مجاهدت، حماسه‌ای ماندگار در تاریخ این سرزمین رقم زدند.
اگر بخواهیم نقش روحانیون و طلاب را در دفاع مقدس هشت‌ساله و دفاع مقدس ۱۲روزه مقایسه کنیم، باید گفت یک حقیقت در هر دو دوره ثابت بوده و آن، حضور روحانیت در کنار مردم و رزمندگان و احساس مسئولیت در قبال جامعه و دفاع از ارزش‌های انقلاب اسلامی است؛ اما اقتضائات و عرصه‌های این حضور، متناسب با ماهیت جنگ تغییر کرده است.
در دفاع مقدس هشت‌ساله، روحانیون و طلاب را در خط مقدم و سنگرهای نبرد، در کنار رزمندگان، بیمارستان‌ها و عقبه جبهه‌ها می‌دیدیم. بسیاری از طلاب لباس رزم پوشیدند، در عملیات‌ها حضور یافتند و جمع زیادی از آنان به شهادت رسیدند یا به افتخار جانبازی نائل شدند. در کنار حضور رزمی، وظایف تبلیغی و طلبگی خود را نیز دنبال می‌کردند؛ از اقامه نماز و پاسخ‌گویی به مسائل شرعی گرفته تا تقویت روحیه رزمندگان و تبیین معارف دینی.
اما در دفاع مقدس ۱۲ روزه، ماهیت صحنه نبرد گسترده‌تر و پیچیده‌تر شده بود. جنگ صرفاً در میدان نظامی جریان نداشت؛ هم‌زمان در عرصه رسانه، فضای مجازی، افکار عمومی، محله‌ها و حتی در حوزه ادراک و محاسبات ذهنی جامعه نیز ادامه داشت. بنابراین روحانی و طلبه امروز باید متناسب با این شرایط، در عرصه‌های متنوع و مورد نیاز جامعه حضور فعال داشته باشد؛ از مسجد و محله گرفته تا فضای مجازی، خانواده و میدان جهاد تبیین.
اگر بخواهیم تفاوت را در یک جمله بیان کنیم، در دفاع مقدس هشت‌ساله روحانی عمدتاً در کنار رزمنده در سنگر حضور داشت، اما در دفاع مقدس ۱۲ روزه، با توجه به گسترش میدان نبرد، حضور روحانیت باید در همه عرصه‌های مورد نیاز مردم و انقلاب استمرار می‌یافت؛ از میدان خدمت و پشتیبانی تا سنگر روایت و تبیین.
با وجود همه این تفاوت‌ها، یک وجه مشترک اساسی وجود دارد و آن اینکه روحانی و طلبه خود را جدا از مردم نمی‌داند و در بزنگاه‌های مهم، مسئولیت خود را در کنار مردم تعریف می‌کند.
نقش روحانیون و طلاب در تبیین دستاوردهای انقلاب اسلامی در جنگ تحمیلی سوم به ویژه برای نسل جوان و جدید چیست؟
به نظر من در اینجا باید به یک نکته اساسی توجه کنیم؛ با پایان درگیری نظامی، جنگ روایت‌ها آغاز می‌شود. دشمن تلاش می‌کند از حوادث، تصویری متناسب با اهداف و روایت مورد نظر خود ارائه کند و واقعیت‌ها را آنگونه که می‌خواهد بازنمایی کند. در چنین شرایطی، یکی از مهم‌ترین وظایف ما، تبیین دقیق، مستند و منطقی واقعیت‌ها برای افکار عمومی است.
روحانیون و طلاب در این عرصه از یک ظرفیت مهم برخوردارند و آن، ارتباط مستقیم و مستمر با مردم است. روحانی در مسجد، منبر، مدرسه، دانشگاه، خانواده، محله و امروز در فضای مجازی با اقشار مختلف جامعه ارتباط دارد. این ارتباط گسترده، یک فرصت مهم برای تبیین و روشنگری است.
باید برای مردم تبیین کنیم که در این جنگ چه اتفاقی رخ داد، مردم چه نقشی در عبور از این شرایط داشتند، نیروهای مسلح چه اقدامات و مجاهدت‌هایی انجام دادند، چه ظرفیت‌هایی در کشور به ظهور رسید و چگونه جامعه در شرایط دشوار توانست انسجام، آرامش و ایستادگی خود را حفظ کند.
البته تبیین زمانی اثرگذار است که مبتنی بر واقعیت، مستند، منطقی و با زبان قابل فهم برای مردم باشد. امروز مخاطب بیش از هر چیز نیازمند پاسخ روشن، اقناع منطقی و روایت صادقانه است.
بنابراین، نقش روحانیت در این عرصه را باید در روایت دقیق و صادقانه واقعیت‌ها، تبیین دستاوردها، پاسخ‌گویی به شبهات، تقویت امید و اعتماد اجتماعی و کمک به شکل‌گیری یک فهم صحیح از حوادث و دستاوردهای انقلاب اسلامی جست‌وجو کرد.
جنگ نرم و فرهنگی ادامه جنگ ترکیبی و نظامی دشمن است. روحانیت مشخصاً چه اقداماتی در مقابله با آن انجام داده است؟
امروز دیگر نمی‌توان جنگ را صرفاً در چارچوب میدان نظامی تعریف کرد. در جنگ‌های جدید، میدان نظامی تنها یکی از عرصه‌های تقابل است و هم‌زمان، میدان رسانه، افکار عمومی، فضای مجازی، فرهنگ و ادراک جامعه نیز درگیر می‌شود.
ممکن است یک موشک یک نقطه را هدف قرار دهد، اما در همان زمان یک خبر جعلی، یک روایت تحریف‌شده یا یک شبهه، ذهن میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، مقابله با جنگ نرم و شناختی، نیازمند حضور فعال و هوشمندانه در عرصه تبیین است.
در سال‌های اخیر، بخش قابل توجهی از طلاب و روحانیون با درک این ضرورت، وارد عرصه‌های مختلف جهاد تبیین شده‌اند؛ از پاسخ‌گویی به شبهات و فعالیت‌های تبلیغی گرفته تا تولید محتوای رسانه‌ای، حضور مؤثر در فضای مجازی، فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی و همچنین حضور میدانی در محلات و میان اقشار مختلف مردم.
البته مقابله با جنگ نرم صرفاً با سخنرانی و بیان مطالب انجام نمی‌شود. این میدان، بیش از هر چیز به ارتباط مستمر با مردم، شناخت دقیق مسائل و شبهات، اعتمادسازی، حضور اجتماعی، پاسخ‌گویی اقناعی و ارائه روایت صحیح و به‌موقع نیاز دارد.
روحانیت اگر بتواند در کنار مردم حضور داشته باشد، مسائل و دغدغه‌های آنان را بشناسد و پاسخ‌های منطقی و مستند ارائه کند، می‌تواند در این میدان نقش مؤثری در خنثی‌سازی عملیات روانی و فرهنگی دشمن ایفا کند.
همراهی حوزویان با مردم در مقابله با تجاوز نظامی، بار دیگر پیوند عمیق روحانیون و مردم را نشان داد. سازمان بسیج اساتید، طلاب و روحانیون کشور برای نمایش هنرمندانه این حقیقت از چه ابزارهایی استفاده کرده است؟
ما تلاش کرده‌ایم این حقیقت را صرفاً در قالب یک گزارش اداری و ارائه آمار بیان نکنیم؛ چراکه وقتی از «حضور روحانیت در کنار مردم» سخن می‌گوییم، این همراهی باید در میدان عمل دیده و برای مردم قابل لمس باشد.
یکی از ظرفیت‌های مهم سازمان بسیج اساتید، طلاب و روحانیون کشور، شبکه گسترده پایگاه‌ها و حوزه‌های مقاومت بسیج طلاب در سراسر کشور است. این شبکه، امکان رصد مسائل و نیازهای مردم در شهرها و محله‌های مختلف و همچنین حضور سازمان‌یافته و مسئله‌محور طلاب و روحانیون را فراهم کرده است.
در جریان جنگ ۱۲ روزه نیز گروه‌های جهادی بسیج طلاب در حوزه‌های مختلف دفاعی، امنیتی، خدماتی و امدادی در کنار مردم حضور داشتند و به‌ویژه در مناطق آسیب‌دیده، خدمات و اقدامات قابل توجهی ارائه کردند. این حضور نشان داد که روحانیت خود را از مردم جدا نمی‌داند و در شرایط سخت، وظیفه خود را در کنار مردم تعریف می‌کند.
مردم قدرشناس ما نیز در بزنگاه‌های مختلف، طلاب و روحانیون بسیجی را در کنار خود دیده‌اند و این ارتباط، سرمایه‌ای ارزشمند و ریشه‌دار است. طلبه و روحانی بسیجی، خدمت را وظیفه خود می‌داند و آنچه برای او اهمیت دارد، انجام تکلیف برای رضای خداوند متعال است.
تلاش کرده‌ایم با استفاده از ظرفیت‌های رسانه‌ای، شبکه‌های اجتماعی، روایت‌های میدانی، گزارش‌های تصویری و انعکاس فعالیت‌های جهادی و خدماتی، این حضور را به شکل واقعی و هنرمندانه برای جامعه روایت کنیم؛ نه برای تظاهر، بلکه برای ثبت یک واقعیت اجتماعی و انتقال این پیام که روحانیت در سخت‌ترین شرایط، خود را در کنار مردم و در خدمت مردم می‌داند.
امیدواریم مجموعه این تلاش‌ها مورد رضایت خداوند متعال و اهل‌بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام قرار گیرد.
یادداشت / حسین زارع
شکست حصر آبادان؛ از حماسه مقاومت تا نصرت در برابر محاصره‌های نوین
یادداشت| روایتی از حماسه جهادی بسیجیان در جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان
بسیج، سپر مردم در طوفان حوادث
یادداشت|