ترویج حجاب با زبان محبت؛ تجربه‌ای برای فاصله گرفتن از تقابل اجتماعی

گاهی برای آغاز یک گفت‌وگوی اثرگذار، نیازی به سخنرانی‌های طولانی یا تذکر‌های رسمی نیست؛ گاهی یک شاخه گل، یک هدیه کوچک یا حتی چند جمله صمیمانه می‌تواند فرصتی برای ارتباط و همدلی ایجاد کند. این همان رویکردی بود که جمعی از فعالان فرهنگی تهران چند سال پیش برای ترویج فرهنگ عفاف و حجاب در پیش گرفتند؛ تجربه‌ای که تلاش داشت به‌جای ایجاد تقابل، مسیر گفت‌و‌گو و ارتباط دوستانه را هموار کند.

ماجرا از روز‌هایی آغاز شد که موضوع حجاب به یکی از بحث‌های پررنگ جامعه تبدیل شده بود. در آن شرایط، گروهی از فعالان فرهنگی تصمیم گرفتند شیوه متفاوتی را برای تذکر لسانی و ترویج حجاب تجربه کنند؛ شیوه‌ای که اساس آن بر آموزش، برخورد محترمانه و پرهیز از تنش استوار بود.

برای اجرای این طرح، تعدادی از نیرو‌های داوطلب انتخاب شدند و پس از گذراندن آموزش‌های لازم، در قالب گروه‌های منسجم سازماندهی شدند. این گروه‌ها در معابر عمومی، میادین و ایستگاه‌های مترو حضور پیدا می‌کردند تا با شهروندان درباره موضوع حجاب گفت‌و‌گو کنند.

اما آنچه این فعالیت را از برخی شیوه‌های متداول متمایز می‌کرد، تأکید بر رفتار صمیمانه، ادبیات محبت‌آمیز و پرهیز از شکل‌گیری تقابل اجتماعی بود.

مسئول اجرای این طرح در گفت‌و‌گو با خبرگزاری بسیج، درباره هدف اصلی آن توضیح می‌دهد که از همان ابتدا تلاش شده بود تذکر لسانی از حالت تقابلی فاصله بگیرد و به یک ارتباط دوستانه تبدیل شود.

به گفته او، هدف این بود که فعالان فرهنگی ضمن انجام مسئولیت خود در حوزه امر به معروف، رفتاری داشته باشند که زمینه مقاومت یا واکنش منفی مخاطب را ایجاد نکند.

او معتقد است در فعالیت‌های فرهنگی، تنها بیان یک موضوع اهمیت ندارد، بلکه چگونگی انتقال پیام نیز می‌تواند در میزان پذیرش آن تعیین‌کننده باشد.

تذکری که با یک هدیه همراه می‌شد

در اجرای این طرح، گروه‌های آموزش‌دیده در نقاط مختلف تهران از جمله میدان ولی‌عصر و برخی ایستگاه‌های مترو حضور داشتند. آنها تلاش می‌کردند گفت‌و‌گو‌های خود را با لحنی آرام و محترمانه آغاز کنند.

یکی از ویژگی‌های این فعالیت، همراه کردن تذکر‌های دوستانه با هدایای کوچک بود؛ هدایایی مانند شاخه گل، تسبیح و تربت که با هدف ایجاد فضایی صمیمانه به مخاطبان تقدیم می‌شد.

مجریان طرح بر این باور بودند که چنین رفتار‌هایی می‌تواند فاصله اولیه میان افراد را کاهش دهد و فرصت شنیده‌شدن پیام فرهنگی را فراهم کند.

مسئول طرح همچنین تأکید می‌کند که انتخاب افراد آموزش‌دیده اهمیت زیادی داشت؛ چراکه اعضای گروه‌ها باید علاوه بر آشنایی با موضوع، نسبت به شیوه صحیح برخورد و گفت‌و‌گو نیز توجیه می‌شدند.

خاطره‌ای متفاوت از ایستگاه مترو شادمان

در میان تجربه‌های مختلف اجرای این طرح، یکی از خاطراتی که بیش از دیگر موارد در ذهن مسئول آن باقی مانده، به ایستگاه مترو شادمان تهران بازمی‌گردد؛ جایی که برای مدتی حدود یک هفته، هدیه‌ای متفاوت به برخی بانوان اهدا می‌شد.

در این برنامه، فعالان فرهنگی شال‌هایی را به همراه سربند‌هایی با مضامین مرتبط با شهدای کربلا به بانوان هدیه می‌دادند.

آنچه این برنامه را برای مجریان آن ماندگار کرد، واکنش‌های عاطفی برخی از دریافت‌کنندگان هدایا بود.

مسئول طرح با یادآوری گزارش‌هایی که از اعضای گروه دریافت کرده بود، می‌گوید بسیاری از بانوان هنگام دریافت این هدایا تحت تأثیر قرار می‌گرفتند؛ برخی بغض می‌کردند، اشک می‌ریختند و برخی نیز با شوق و علاقه هدیه را می‌پذیرفتند.

این واکنش‌ها برای برگزارکنندگان جالب توجه بود؛ زیرا نشان می‌داد پیوند دادن یک فعالیت فرهنگی با محبت به اهل‌بیت (ع) و به‌ویژه حضرت سیدالشهدا (ع)، می‌تواند فضایی متفاوت برای ارتباط با مخاطبان ایجاد کند.

به گفته او، اعضای گروه پس از اجرای این برنامه، از تأثیر عاطفی این هدایا سخن می‌گفتند و معتقد بودند هرجا فعالیت فرهنگی با نام و یاد اهل‌بیت (ع) پیوند بخورد، امکان ایجاد ارتباطی عمیق‌تر با مخاطب فراهم می‌شود.

هرچند این برنامه در بازه زمانی محدودی اجرا شد، اما خاطرات و بازخورد‌های آن همچنان برای مجریان طرح به‌عنوان تجربه‌ای ارزشمند باقی مانده است.

تجربه‌ای که به شرایط زمان خود وابسته بود

با وجود خاطرات مثبت، مسئول اجرای طرح نگاه واقع‌بینانه‌ای نیز به نتایج آن دارد. او معتقد است اثربخشی اقدامات فرهنگی به عوامل متعددی بستگی دارد و نمی‌توان یک روش را برای همه زمان‌ها و شرایط مناسب دانست.

به گفته وی، زمانی که این فعالیت آغاز شد، فضای اجتماعی پیرامون حجاب ملتهب‌تر بود و مجریان طرح تلاش داشتند با انتخاب روشی آرام و غیرتقابلی، امکان گفت‌و‌گو را حفظ کنند.

او در عین حال تأکید می‌کند که ممکن است همین شیوه در شرایط امروز، کارایی گذشته را نداشته باشد و برای دستیابی به نتایج مطلوب، لازم باشد روش‌های فعالیت فرهنگی متناسب با تحولات جامعه بازنگری شوند.

از همین رو، تجربه این گروه را نمی‌توان صرفاً در قالب یک برنامه تذکر لسانی خلاصه کرد؛ بلکه می‌توان آن را تلاشی برای یافتن شیوه‌های ارتباطی متفاوت در یکی از موضوعات حساس اجتماعی دانست.

از تذکر لسانی تا تجربه گفت‌وگوی صمیمانه

آنچه از روایت این فعال فرهنگی برمی‌آید، اهمیت توجه به شیوه برخورد با مخاطب در فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی است. تجربه حضور گروه‌های آموزش‌دیده در معابر عمومی تهران نشان می‌دهد که مجریان این طرح تلاش کرده‌اند در کنار بیان دیدگاه‌های خود، بر حفظ احترام، صمیمیت و پرهیز از تنش تأکید داشته باشند.

اگرچه برای سنجش میزان موفقیت چنین برنامه‌هایی به ارزیابی‌های دقیق‌تری نیاز است، اما خاطرات نقل‌شده از ایستگاه مترو شادمان، دست‌کم از شکل‌گیری لحظاتی عاطفی و ارتباطی مثبت میان برخی فعالان فرهنگی و شهروندان حکایت دارد.