از پیشگیری از طلاق تا آموزش زندگی؛ روایت یک حرکت مردمی در رودسر

گاهی یک اختلاف ساده میان زن و شوهر، اگر به‌موقع شنیده نشود، می‌تواند به بحرانی بزرگ در زندگی مشترک تبدیل شود. گاهی نگرانی‌های یک کودک، اضطراب یک نوجوان یا فشار‌های روانی زندگی روزمره، آرامش یک خانواده را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در چنین شرایطی، شاید تنها چیزی که یک خانواده به آن نیاز دارد، حضور فردی متخصص باشد که حرف‌هایشان را بشنود و برای عبور از مشکلات همراهی‌شان کند.

همین دغدغه، نقطه آغاز مسیری شد که حسن اسدی و همکارانش در مرکز مشاوره خانواده مهر رودسر در پیش گرفتند؛ مسیری که قرار نبود تنها به چند اتاق مشاوره و مراجعه روزانه افراد محدود بماند، بلکه هدف آن رساندن خدمات تخصصی سلامت روان به دل محله‌ها، روستاها، مدارس و خانواده‌ها بود.

حسن اسدی، مدیر مرکز مشاوره خانواده مهر رودسر، معتقد است برای کمک به خانواده‌ها نباید همیشه منتظر ماند تا آنها به مراکز مشاوره مراجعه کنند؛ گاهی این مشاوران هستند که باید به سراغ مردم بروند.

او که سال‌ها تجربه فعالیت در حوزه سلامت روان و آسیب‌های اجتماعی را در کارنامه دارد، حدود ۱۰ سال در بیمارستان اعصاب و روان اهواز فعالیت کرده و سه سال نیز مدیریت یکی از مراکز ماده ۱۶ ویژه درمان اعتیاد در استان گیلان را بر عهده داشته است. تجربه‌هایی که به گفته خودش، نگاه او را به موضوع آسیب‌های اجتماعی و ضرورت پیشگیری از آنها تغییر داده است.

اسدی پس از سال‌ها فعالیت در این حوزه، همراه با تیمی متشکل از پنج درمانگر متخصص، تلاش کرد مرکز مشاوره خانواده مهر را به مجموعه‌ای جامع و در دسترس برای خانواده‌ها تبدیل کند؛ مرکزی که خدمات آن موضوعاتی همچون افسردگی، اضطراب، اختلافات زوجین، مشاوره پیش از ازدواج و اختلالات رفتاری کودکان را در بر می‌گیرد.

اما آنچه فعالیت این مجموعه را متمایز کرده، تنها ارائه خدمات تخصصی نیست؛ بلکه تلاشی است برای آنکه دغدغه‌های مالی، شرایط اجتماعی یا محل زندگی، مانعی برای دسترسی افراد به خدمات مشاوره نباشد.

اسدی در توضیح این رویکرد می‌گوید: «ما تلاش کردیم مرکز مشاوره را به یک پایگاه جامع و امن تبدیل کنیم تا هر فردی، با هر سطح تحصیلات و هر نوع نگرش و شرایطی، بتواند برای ارتقای سلامت روان و تاب‌آوری خود از خدمات متخصصان استفاده کند.»

وقتی مشاوران به سراغ خانواده‌ها می‌روند

در بسیاری از مناطق، مراجعه به روان‌شناس و مشاور هنوز برای برخی خانواده‌ها موضوعی ناآشناست. عده‌ای به دلیل مشکلات مالی، بعضی به خاطر فاصله جغرافیایی و گروهی نیز به دلیل ناآگاهی از اهمیت مشاوره، فرصت استفاده از این خدمات را پیدا نمی‌کنند.

همین مسئله باعث شد اسدی و همکارانش شیوه متفاوتی را انتخاب کنند.

آنها تصمیم گرفتند به‌جای محدودکردن فعالیت خود به ساختمان مرکز مشاوره، خدمات تخصصی را به محله‌ها و روستا‌های شهرستان رودسر ببرند.

برگزاری کارگاه‌های آموزشی در مساجد، مدارس و مناطق روستایی، راه‌اندازی میز‌های خدمت مشاوره و حضور در اجتماعات مردمی، بخشی از اقداماتی بود که با همین هدف شکل گرفت.

اسدی با اشاره به حضور تیم مشاوره در روستا‌های دارای آسیب‌های اجتماعی می‌گوید: «ما دیگر منتظر نمی‌مانیم تا فردی که با مشکل مواجه شده، خودش را به مرکز برساند. به مناطق مختلف می‌رویم تا مردم بیشتر با مسائل سلامت روان آشنا شوند و مهارت‌های لازم برای مواجهه با مشکلات را یاد بگیرند.»

این حضور میدانی، علاوه بر افزایش دسترسی مردم به خدمات تخصصی، فرصتی برای آموزش مهارت‌هایی فراهم کرده است که می‌توانند از شکل‌گیری بسیاری از اختلافات خانوادگی و مشکلات اجتماعی پیشگیری کنند.

تلاش برای بازگرداندن تفاهم به زندگی مشترک

یکی از مهم‌ترین بخش‌های فعالیت مرکز مشاوره خانواده مهر، رسیدگی به اختلافات زوجین و کمک به خانواده‌هایی است که زندگی مشترکشان با تنش مواجه شده است.

در این مسیر، همکاری با دستگاه قضایی و بررسی پرونده‌های ارجاعی طلاق، زمینه‌ای فراهم کرده تا مشاوران پیش از رسیدن اختلافات به مرحله جدایی، برای ایجاد تفاهم میان زوجین تلاش کنند.

البته این مداخلات بیشتر بر پرونده‌هایی متمرکز بوده که اختلافات عاطفی و مشکلات ارتباطی، عامل اصلی تنش میان زوجین بوده است.

اسدی می‌گوید این مجموعه توانسته در زمینه ایجاد سازگاری میان زوجین، عملکرد موفقی در سطح استان گیلان داشته باشد.

به گفته او، بسیاری از اختلافات خانوادگی از نبود درک متقابل، ضعف مهارت گفت‌و‌گو و ناتوانی در مدیریت تعارض‌ها نشئت می‌گیرد؛ موضوعاتی که با آموزش و دریافت مشاوره تخصصی می‌توان برای بهبود آنها تلاش کرد.

در همین راستا، دیدار‌های حضوری و تلاش برای ایجاد صلح و سازش در میان ۹۸ خانواده در آستانه طلاق یا دارای پرونده ارجاعی از دادگستری، از جمله اقدامات ثبت‌شده این مجموعه بوده است.

صد‌ها کارگاه آموزشی برای ساختن خانواده‌های توانمندتر

فعالیت‌های مرکز مشاوره خانواده مهر تنها به مداخله در بحران‌های خانوادگی محدود نشده است. بخش قابل‌توجهی از اقدامات این مجموعه به آموزش مهارت‌هایی اختصاص یافته که می‌توانند پیش از شکل‌گیری بحران، به تقویت بنیان خانواده کمک کنند.

بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی اسدی، این مرکز در حوزه فرزندپروری و شناسایی و درمان اختلالات اضطرابی کودکان، ۹۸ کارگاه آموزشی برگزار کرده است.

همچنین بیش از ۱۰۵ کارگاه با محوریت مشاوره پیش از ازدواج، شناخت متقابل و افزایش آگاهی زوج‌های جوان، با همکاری نهاد‌هایی از جمله وزارت بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی گیلان و سازمان بهزیستی برگزار شده است.

در حوزه آموزش مهارت‌های زندگی نیز بیش از ۹۸ کارگاه با موضوعاتی همچون همدلی، تاب‌آوری، مدیریت استرس و تفکر نقاد برگزار شده تا افراد بتوانند در مواجهه با مشکلات فردی و اجتماعی، تصمیم‌های آگاهانه‌تری بگیرند.

برگزاری ۳۸ کارگاه در حوزه پیشگیری از طلاق و میانجی‌گری خانوادگی و ۹۸ کارگاه ویژه همسرداری و خانواده موفق، از دیگر برنامه‌های این مجموعه بوده است.

این اقدامات با همکاری مجموعه‌هایی همچون بهزیستی، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، بخشداری و دیگر نهاد‌های اجتماعی انجام شده است.

اسدی همچنین از ارائه خدمات تخصصی به ۴۹۸ مراجعه‌کننده در حوزه‌های پیش از ازدواج، زوج‌درمانی، کودک و نوجوان، مشاوره تحصیلی و شغلی در آمار عملکرد سال ۱۴۰۵ خبر می‌دهد.

آماری که در کنار فعالیت‌های میدانی و آموزشی، نشان می‌دهد این مجموعه تلاش کرده است خدمات مشاوره را از یک فعالیت صرفاً درمانی به مسیری برای آموزش، پیشگیری و توانمندسازی خانواده‌ها تبدیل کند.

همراهی با مردم در روز‌های پراضطراب

یکی دیگر از تجربه‌های این مجموعه، ارائه خدمات مشاوره تلفنی در شرایط بحرانی بوده است.

اسدی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در جریان جنگ رمضان در سال ۱۴۰۵ می‌گوید برای پاسخ‌گویی به نیاز‌های روان‌شناختی مردم، سه خط تلفن در اختیار سه درمانگر قرار گرفت تا شهروندان رودسر بتوانند بدون مراجعه حضوری، از خدمات مشاوره استفاده کنند.

به گفته او، در این دوره بیش از ۹۹ مورد مشاوره تلفنی فردی برای هر درمانگر به ثبت رسیده است.

این اقدام با هدف همراهی با خانواده‌ها، کاهش فشار‌های روانی و کمک به مدیریت اضطراب در شرایط بحرانی انجام شد؛ زمانی که دسترسی سریع به یک مشاور متخصص می‌تواند در حفظ آرامش روانی افراد نقش مؤثری داشته باشد.

آرامش یک خانواده، سرمایه‌ای برای تمام جامعه

برای حسن اسدی، فعالیت در حوزه مشاوره خانواده تنها یک مسئولیت شغلی نیست. او معتقد است تلاش برای کاهش آسیب‌های اجتماعی، در نهایت به نفع تمام اعضای جامعه خواهد بود.

سال‌ها حضور در مراکز درمانی و مواجهه نزدیک با مشکلات روانی و اجتماعی افراد، این باور را در او تقویت کرده که سلامت یک جامعه از سلامت روانی و اجتماعی خانواده‌های آن آغاز می‌شود.

او درباره انگیزه ادامه این مسیر می‌گوید: «من به‌عنوان یک شهروند ایرانی که در یک کشور اسلامی زندگی می‌کنم، وظیفه دارم به سهم خودم کاری انجام دهم. همیشه معتقدم خدماتی که برای کاهش آسیب‌های اجتماعی به مردم ارائه می‌کنیم، در نهایت به خودمان بازمی‌گردد.»

به باور اسدی، جامعه‌ای که آسیب‌های اجتماعی کمتری داشته باشد و مردم آن از تاب‌آوری و مهارت‌های مقابله با مشکلات برخوردار باشند، ظرفیت بیشتری برای رشد و پیشرفت خواهد داشت.

شاید به همین دلیل است که او و همکارانش، مأموریت خود را پشت در‌های مرکز مشاوره تمام‌شده نمی‌دانند؛ از کلاس‌های آموزشی مدارس تا مساجد و روستاها، از جلسات مشاوره زوجین تا پاسخ‌گویی تلفنی در روز‌های بحرانی، تلاش کرده‌اند در کنار خانواده‌ها حضور داشته باشند.

روایت مرکز مشاوره خانواده مهر رودسر، روایت افرادی است که باور دارند برای ساختن جامعه‌ای سالم‌تر، باید از آرامش خانواده‌ها آغاز کرد؛ گاهی با یک کارگاه آموزشی، گاهی با حل یک اختلاف و گاهی تنها با شنیدن حرف‌های کسی که به همراهی نیاز دارد؛ و شاید ارزشمندترین نتیجه این تلاش‌ها، نه در تعداد کارگاه‌ها و پرونده‌های مشاوره، بلکه در خانواده‌هایی باشد که توانسته‌اند با گفت‌و‌گو، آگاهی و درک متقابل، راه تازه‌ای برای ادامه زندگی پیدا کنند.